संयन्त्र राजनीतिक कि प्राविधिक ?- विचार - कान्तिपुर समाचार

संयन्त्र राजनीतिक कि प्राविधिक ?

वृषेशचन्द्र लाल

कोभिड-१९ नियन्त्रणलाई लिएर मुलुकभर विश्वासको संकट देखा परिरहेको छ । सरसर्ती हेर्दा महामारी अहिलेसम्म नियन्त्रणबाहिर देखिन्न, तैपनि जिम्मेवार अधिकारीहरू र आमजनताले यो नियन्त्रणमा छ र सुरक्षित छु भन्ने अनुभूति गर्न पाइरहेका छैनन् ।

स्वास्थ्यकर्मीहरू आफ्नो कर्तव्यप्रति प्रतिबद्ध भएर काम गरिरहेका छन् र आकस्मिक विपत्का लागि आफूलाई तम्तयार पनि राखेका छन्, तैपनि हाम्रो स्वास्थ्यसेवा प्रणाली भरयोग्य छैन भन्ने वास्तविकताले सबैतिर आतंक छ । आवश्यक साधन, जरुरी सुरक्षाकवच र अस्पतालहरूमा न्यूनतम पूर्वाधारको कमीले कर्तव्यनिष्ठ स्वास्थ्यकर्मीहरूको निष्ठा र प्रतिबद्धता भित्रभित्रै खण्डित हुँदै जाने अवस्था छ ।

अस्पतालहरूमाथि जनताको अविश्वास अर्को ठूलो संकट हो । अन्य रोग-व्याधिको उपचार पनि सहज हुन नसक्ने आशंकाले घर गरेको छ । केही अस्पतालले गैरजिम्मेवारीपूर्ण व्यवहार गरे अनि संकटमा पलायन भए । यसले गर्दा चिकित्सा क्षेत्रप्रति जनताको विश्वास गहिरिन लामो समय लाग्ने भएको छ ।

कोरोना संकटमा तीनै तहका सरकारको ध्यान गएको देखिन्छ । तिनलाई स्थितिको गम्भीरताको बोध पनि होला । तर, मनस्थिति के गरौं र कसो गरौंको दुविधा र अन्योलमै रहेको भान हुन्छ । सरकारहरूले प्रभावकारी काम गरेको अनि अहिलेसम्मको गतिविधि र अवस्थाको मूल्यांकन गर्दा आफ्नै प्रयासमा सफल रहेको कदापि मान्न सकिन्न । अधिकांश राष्ट्र कोभिड-१९ सँगको संघर्षमा छन् ।

शक्तिसम्पन्नदेखि अपेक्षाकृत कमजोर र अत्यन्त कमजोर राष्ट्रहरू पनि भिडिरहेका छन् । तिनको अवस्था, भोगिरहेका त्रासदी र कार्यान्वयनमा ल्याएका आफूअनुकूलका रणनीतिहरूको विश्लेषण गर्दा हाम्रोमा सुरक्षा र उपचार प्रणालीको विकास र प्रयोग क्षमताको आभाव देखिन्छ ।

नियन्त्रण सन्दर्भमा अरू राष्ट्रको अनुसरण गर्दै स्थितिको विश्लेषण र भविष्यको आकलन गरी त्यसअनुरूपको योजना निर्माण र कार्यान्वयन आवश्यक छ । अन्य राष्ट्रले गरेका प्रयोगहरू र अपनाएका रणनीति हेर्दा ‘आफ्नो अवस्था’ अनुसार योजना निर्माण र त्यसको सफल कार्यान्वयन हुनु जरुरी छ ।

त्यस्ता रणनीतिलाई व्यवस्थित रूपमा थाम्न सहायक योजनाहरूको परिचालन पनि त्यत्तिकै आवश्यक छ । यो दिशामा सरकार गएको छैन । निर्णय गर्ने र आलोचना भएपछि अरूमाथि थुपार्ने, उल्टाउने वा निर्णय नै नभएको भनी ढाँट्ने प्रवृत्तिले सरकार सञ्चालनकर्तामा आत्मविश्वासको खडेरी रहेको प्रस्ट पारेको छ । यस्तो नेतृत्वले यो विषम परिस्थितिको मुकाबिला गर्न सक्दैन ।

कोरोना नियन्त्रणको सरकारी प्रयाससँग सम्बन्धित कामकाजमा भ्रष्टाचार तथा राजनीतिक लाभको प्रवृत्ति जोडिएको छ । यसैबारे समाचार आइरहेका छन्, जसबाट आम जनताको आत्मविश्वास डगमगाएको छ ।

अहिले स्थिति नियन्त्रणमा देखिनुको श्रेय जनताको स्वनियन्त्रण, उत्तरको हिमालय तथा भारतको लकडाउनलाई जान्छ । तीनतिरको नेपाली सिमानामा भारतको सफल लकडाउन सुरक्षाकवच साबित भएको छ, जसलाई प्रयोग गर्दै आफ्नो सुरक्षा अवस्थालाई झन्-झन् मजबुत गर्दै जानु आवश्यक छ । नियन्त्रण तथा उपचारमा समेत भारतीय सहयोगको विकल्प छैन । औषधिदेखि उपचारका सामग्री-साधनमा समेत भारतको सट्टा अर्को विकल्प खोज्न सकिन्न । भारत र नेपालको अभिन्नता एवं अन्योन्याश्रितताको विशेषतालाई बुझ्ने यो दुर्लभ अवसर हो ।

भारतले सफलतापूर्वक नियन्त्रण गर्न सकेन भने नेपालका जनता के गर्छन् ? उपचारका निम्ति कता ताक्छन् ? भारतले नियन्त्रण गर्‍यो र त्यसपछि हामी भुमरीमा पर्‍यौं भने कसरी नियन्त्रण गर्ने ? सहयोगका लागि कता हेर्ने ? यस्ता प्रश्नमाथि सरकारले पर्याप्त ध्यान पुर्‍याएको देखिँदैन ।

नागरिकमा आधिकारिक र सन्तोषजनक सूचनाको अभाव छ । यस्तोमा गैरजिम्मेवारीपूर्ण समाचार र अनजानमा नकारात्मक सन्देशहरू फिँजिँदै छन् । समाज एकजुट छ तर विभाजनका अनजान कुप्रयासहरू पनि भइरहेका छन् । यो यस्तो संकट हो जसबाट कोही अलग्गिएर सुरक्षित हुन सक्दैन । त्यसैले हामी विभाजित भए के हुन्छ भन्ने तथ्य गम्भीरतापूर्वक मनन र आत्मसात् गर्नुपर्ने भएको छ । कतिपय मिडिया सरकारको खोइरो खन्नमै मग्न छन् । यसले कतिपय सकारात्मक प्रयासहरू ओझेलमा परिरहेका छन् भने जनतामा अत्यासलाग्दो भय निरन्तर बढ्दै गइरहेको छ ।

आखिर के हो यसको निदान ? केही दिनदेखि सर्वदलीय राजनीतिक संयन्त्रको माग र त्यस मागमाथि बहसको क्रम प्रारम्भ भएको छ । सुन्दा माग कर्णप्रिय लाग्छ । सर्वपक्षीय शब्द नै आफैंमा मीठो छ । तर, के यो राजनीतिक समस्या हो ? राजनीतिज्ञहरू नै सब थोकका समाधान हुन् ? हरेक कुरालाई राजनीतिक नजरियाले हेर्ने, आफ्नो उपस्थिति मात्र खोजेर राजनीतिक अस्तित्वको जगेर्ना र लाभकारी प्रयोग गर्ने मानसिकताले अहिलेको समस्या टर्नेवाला छैन ।

निश्चय नै संयन्त्र आवश्यक छ । संघीय सरकारले संघ, प्रदेश र स्थानीय निकायसँग परिणामोन्मुख समन्वयको प्रणालीसमेत विकसित गर्न नसकेको अवस्थामा कुनै व्यावहारिक संयन्त्र अत्यावश्यक भएको छ । महामारीसँग मुकाबिलाका लागि रणनीति निर्माण, त्यसको कार्यान्वयन तथा परिणाममुखी व्यवस्थापनका निम्ति उच्चस्तरीय अधिकारप्राप्त संयन्त्र यथाशीघ्र बनाउनु पनि पर्छ । तर, त्यस्तो संयन्त्रमा अनुभवी प्रशासक र सम्बन्धित क्षेत्रका विज्ञहरू समेटिनुपर्छ ।

प्रभावितको परीक्षण (टेस्ट), उपचार, नियन्त्रण, सहयोग, राहत जस्ता गतिविधिमाथि पर्ने प्रभावलाई न्यून गर्न योजना परिचालन, सन्देश प्रवाह आदिका लागि अलग-अलग उपसंयन्त्रहरू गठन र रेखदेख मूल संयन्त्रको शीर्ष तहबाट हुनुपर्छ । कोरोना संक्रमितको परीक्षण स्वास्थ्य क्षेत्रका प्राविधिकहरूले नै गर्न सक्छन् ।

परीक्षणको लक्ष्य पूरा गर्न, नमुना संकलन र जाँच मात्र होइन, आवश्यक रणनीति र सामग्री-साधनको जानकारी पनि तिनै प्राविधिकबाट मात्र प्राप्त गर्न सकिन्छ । उपचार चिकित्सकले नै गर्ने हो । उपचारका लागि चाहिने सुरक्षाकवच र पूर्वाधार अनुभवी एवं जानकार चिकित्सकहरूको सल्लाहबाटै उपलब्ध गराइनुपर्ने हुन्छ । देशभरका चिकित्सकहरूका लागि चाहिने मार्गनिर्देशन र बेलाबेला त्यसको समीक्षा पनि तिनै विज्ञहरूबाट हुन सक्छ, हुनुपर्छ ।

महामारीको अवस्था हेरी नियन्त्रणको योजना विज्ञहरूले नै बनाउन सक्छन् । सरकारी निर्देशनहरूको कडाइका साथ पालना अनुभवी प्रशासक र सुरक्षाकर्मीबाहेक अन्यले गर्ने होइन । र, अन्ततः यी सबैको व्यवस्थापनका लागि एक मात्र जिम्मेवार केन्द्र संघीय सरकार नै हुनेछ । त्यसैले सम्बन्धित विज्ञहरूको संयन्त्र मात्र परिणाममुखी हुन सक्छ ।

वस्तुस्थितिको सूचना, विश्लेषण, रणनीतिको तयारी र कार्यान्वयनमा चिकित्सक, प्राविधिक, विज्ञ, प्रशासक र सुरक्षाकर्मीका अगुवाहरूको सहभागिताले नयाँ जोस र कर्तव्यबोधको लहर चल्न सक्छ । अनि हामीले कोभिड-१९ को मुकाबिला पूर्ण क्षमताका साथ गर्न सक्नेछौं ।

यो महामारीको नियन्त्रणमा नागरिक संगठनसहित गैरसरकारी संस्थाहरूको भूमिकामाथि समेत गम्भीर मनन आवश्यक छ । यिनले अपनाउने विभिन्न बाटा र भिन्न-भिन्न प्रयासको उद्देश्य पवित्र भए पनि अहिलेको अवस्थामा यस्ता गतिविधिले अराजकता उत्पन्न गर्न सक्छन् ।

स्थिति बिग्रिँदै गए त्यस्ता मोर्चाहरू एकाएक खाली पनि हुन सक्छन् । आमजनमा गम्भीरता होइन खेलाँचीपन बढ्न सक्छ । यस्तो स्थिति कहिलेसम्म बेहोर्नुपर्ने हो, अन्दाज गर्न पनि नसकिने अवस्था छ । त्यसैले सम्भावनाका आधारमा उपलब्ध सामग्रीहरूको उपयोग गर्नुपर्ने बाध्यतालाई मध्यनजर राखी सहयोग र राहत वितरणको उपयुक्त नीति बनाउनु पनि जरुरी छ ।

महामारीविरुद्ध लडाइँको मूल जिम्मेवारी सरकारको हो र यसको नेतृत्व सरकारले नै गर्नुपर्छ । यो सन्दर्भमा कुनै पनि स्वरूपको राजनीतिक संयन्त्रले राज्य सञ्चालन शक्ति असन्तुलित र विभाजित गर्नेछ । आफ्नो जिम्मेवारी पूरा गर्न संघीय सरकारले प्रदेश परिषद्को सदुपयोग गर्न सक्छ । अहिलेको परिस्थितिमा राजनीतिक दलहरूले विज्ञहरूको सल्लाहमा सरकारले रणनीति कार्यान्वयनका निम्ति उठाएका र उठाउने कदमहरूको बिनासर्त समर्थन गर्नुपर्छ ।

महामारी नियन्त्रणका निम्ति चाहिने संयन्त्रमा राजनीतिकर्मीको बाहुल्यले निर्णयमा ढिलाइ, आग्रह-पूर्वाग्रह र हानथाप निम्त्याउनेछ । वस्तुस्थितिको जानकारी, राय-सुझाव र राष्ट्रिय एकताको सन्देश दिन बेलाबेला सर्वपक्षीय छलफल लाभदायी नै भए पनि मूल जिम्मेवारीबाट सरकारलाई पन्छिन दिने राजनीतिक संयन्त्रको बाटो यो लडाइँमा हानिकारक सिद्ध हुन सक्छ ।

महामारीको मुकाबिलाका लागि रणनीति निर्माण, त्यसको कार्यान्वयन तथा परिणाममुखी व्यवस्थापनका निम्ति यथाशीघ्र उच्चस्तरीय अधिकारप्राप्त संयन्त्र बनाउनु त पर्छ, तर त्यसमा अनुभवी प्रशासक र सम्बन्धित क्षेत्रका विज्ञहरूलाई राख्नुपर्छ ।

प्रकाशित : वैशाख ५, २०७७ ०८:२७
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

मानव (गैर)जिम्मेवारी र महामारी

जीवन रेग्मी

कोरोना भाइरस मान्छेबाट मान्छेमा सर्ने निर्जीव विषाणु हो, जो श्वास-प्रश्वास गर्दा, हाच्छ्युँ गर्दा, एकअर्काको नजिक रहँदा सर्छ भनिएको छ, तथापि यसको प्रसार हुन सक्ने सम्भावित कारणहरूबारे यकिन गरेर भन्न सक्ने अवस्था छैन ।

विश्वका धेरै प्रयोगशाला र अनुसन्धानशालामा द्रुत गतिमा भैरहेका खोजी कार्यहरूले धेरै खालका निष्कर्ष र संकेत दिइरहेका छन् ।

तीमध्ये एउटा सम्भावित माध्यम ‘एरोसोल’ हुन सक्ने देखिएको छ । यी अध्ययनमा जनाइएअनुसार जब यी भाइरसहरू हावाका कणसँग मिसिन्छन्, तब एरोसोलका रूपमा धेरै बेरसम्म हावामा तैरेर रहन्छन् र लामो दूरीसम्म फैलिन सक्छन् । र, यो नै हामीले सोचेभन्दा तीव्र रूपमा फैलिरहेको महामारीको कारण हुन सक्छ ।

हुन त यी तथ्यको स्वतन्त्र पुष्टि हुन बाँकी छ, तैपनि धेरै ठाउँका अध्ययनहरू मिल्दाजुल्दा देखिएका छन् । ‘द न्यु इंग्ल्यान्ड जर्नल अफ मेडिसिन’ मा प्रकाशित एक लेखले सार्स कोभ-२ केही घण्टासम्म एरोसोलका रूपमा हावामा रहन सक्ने निष्कर्ष निकालेको छ । प्रसिद्ध ‘नेचर’ म्यागाजिनमा क्विन्सल्यान्ड विश्वविद्यालयकी एरोसोल वैज्ञानिक लिडिया मोरावस्काले हावाबाट भाइरस सर्छ भन्नेमा कुनै शंका छैन भन्दै ‘यो मगज खियाइरहनु नपर्ने (नो ब्रेनर) तथ्य रहेको बताएकी छन् ।

क्यालिफोर्निया विश्वविद्यालयकी प्राध्यापक किम्बर्ली प्य्राथरले ‘साइन्स’ म्यागाजिनलाई बताएकी छन्, ‘यो महामारी यति छिटो फैलने कुराको विश्लेषण एरोसोलको माध्यमबाट मात्र गर्न सकिन्छ ।’ त्यस्तै, विश्व स्वास्थ्य संगठनले पनि निश्चित उपचार प्रक्रियाहरूमा हावाका माध्यमबाट कोभिड-१९ सर्न सक्ने औंल्याएको छ ।

के हो एरोसोल ?

एरोसोल भनेको हावामा पाइने धूलो, धूवाँ, पानीको बाफ तथा विभिन्न प्रकारका ग्यासहरूको सम्मिश्रण हो । प्राकृतिक तथा कृत्रिम दुवै प्रक्रियाबाट वातावरणमा थुप्रिँदै जाने एरोसोल सामान्यतया १ माइक्रोनदेखि १०० माइक्रोनसम्मका हुन्छन् । सूर्यबाट पृथ्वीमा आइपुग्ने विकिरणलाई उल्लेख्य मात्रामा परावर्तन (रिफ्लेक्सन) वा अवशोषण (एब्जर्प्सन) गर्न सक्ने विभिन्न किसिमका एरोसोल वातावरणीय परिवर्तनका लागि जिम्मेवार तत्त्व हुन् ।

प्रत्यक्ष रूपमा सौर्य विकिरणको विकेन्द्रीकरण (स्क्याटरिङ) र अवशोषण गर्ने यी एरोसोल कणहरूले अप्रत्यक्ष रूपमा बादल बन्ने प्रक्रियालाई परिवर्तन गरिरहेका हुन्छन्, जसले गर्दा पृथ्वीको सतहको तापक्रम घट्न गई वाष्पीकरण प्रक्रियामा बदलाव आउँछ, फलतः जलवायु चक्र परिवर्तित हुन्छ ।

अर्थात्, पानी पर्ने दरमा कमी र मौसम परिवर्तनजस्ता कारणहरूले वातावरणमा उल्लेख्य प्रभाव पार्छन् । यो भनेको एरोसोलहरूको रासायनिक उत्पादन र नष्ट हुने प्रक्रिया परिवर्तन हुनु हो । स्थानीय तथा बाह्य दुवै कारणबाट थुप्रिँदै जाने यी कणहरू समय र स्थानअनुसार फरकफरक आकारप्रकार र मात्रामा पाइन्छन् ।

यीमध्ये २.५ माइक्रोनसम्मका कणहरूलाई ‘पार्टिकुलेट म्याटर २.५’ भनेर चिनिन्छ । यी कणहरू मानव स्वास्थ्यका लागि अत्यन्तै हानिकारक हुन्छन्, जुन सजिलैसँग फोक्सोको भित्री तहसम्म पुग्न सक्छन् । साथै रगतसँग मिसिएर गम्भीर संक्रमणहरू उत्पन्न गराउन सक्छन् ।

वातावरणीय प्रभाव

अहिले कोभिड-१९ का कारण संसारभरि घोषित-अघोषित रूपमा लकडाउनको स्थिति छ । सम्पूर्ण विश्व ठप्पप्रायः छ । सम्पूर्ण कलकारखाना, उद्योगधन्दा, स्कुल-कलेज, मठमन्दिर, यातायात, सपिङ मल, हाटबजारसहित निर्माण कार्यहरू लगभग बन्द छन् । जरुरी नपरी मान्छेहरू घरबाहिर निस्कन छोडेका छन् ।

समाजको आर्थिक, राजनीतिक, सामाजिकलगायत हरेक क्षेत्रमा यसले दूरगामी प्रभाव पार्ने निश्चित छ । यति हुँदाहुँदै पनि वातावरणीय प्रभावका दृष्टिले केही सकारात्मक संकेतहरू फेला परेका छन् ।

उद्योग, कलकारखाना तथा सवारीसाधनहरूबाट उत्सर्जन हुने हानिकारक ग्यासहरूमा उल्लेखनीय कमी आउँदा सहरहरू आश्चर्यजनक रूपले सफा देखिएका छन् । सधैं तुवाँलोले ढाकिरहने काठमाडौं निकै सफा देखिएको छ, चराहरूको चिरबिर सुनिन थालेको छ । हिमशृंखलाहरू मनमोहक अन्दाजमा खुलेका छन् । नदीहरूमा नीलो पानी देखिएको छ ।

जलचरहरूको उपस्थिति बाक्लिन थालेको छ । जंगल र आसपासका चरनहरूमा जंगली जनावरहरू निस्फिक्री घुम्न थालेका छन् । समग्रमा प्रकृति स्वाभाविक लयमा फर्कन खोजेको छ । अर्थात्, प्रकृतिको स्वरूप जस्तो देखिनुपर्ने हो, त्यस्तै हुन थालेको देखिएको छ ।

रेबेका राइटले सीएनएनमा प्रकाशित गरेको एक रिपोर्टअनुसार दिल्ली, मुम्बई, चेन्नई, कोलकाता र बैंग्लोरजस्ता अत्यधिक प्रदूषित सहरहरूमा नाइट्रोजन डाइअक्साइड ग्यासको स्तर ५२ देखि ७१ प्रतिशतसम्म घटेको छ ।

सँगसँगै पीएम २.५ र पीएम १० जस्ता प्रदूषणको मात्रामा पनि उल्लेख्य गिरावट आएको छ, जसले गर्दा भिजिबिलिटीमा गुणात्मक सुधार आएको छ । यसरी प्रदूषणको दृष्टिबाट भन्न सकिन्छ- विश्वका ठूला सहरहरूले सास फेर्ने मौका पाएका छन् ।

केही दशकयता मान्छेको जीवनशैलीमा आएको परिवर्तनले समाजका विभिन्न पक्षमा थुप्रै असर देखा परेका छन् । अत्यधिक मात्रामा भैरहेको कार्बन उत्सर्जन, जैविक तथा अजैविक पदार्थहरूको जलन, अनियन्त्रित निर्माण आदि प्रक्रियाहरूबाट मानव स्वास्थ्य, कृषि उत्पादन, पर्यटन उद्योग, वातावरणजस्ता क्षेत्रहरूमा गम्भीर समस्या उत्पन्न भैरहेको छ ।

यी समस्याको सही पहिचान र यथार्थ विश्लेषणका लागि एरोसोलका भौतिक र प्रकाशीय विभिन्न गुणबारे नियमित अध्ययन, अनुसन्धान तथा मापन आजको अनिवार्य आवश्यकता हो । किनकि संसारभरिको वायु प्रदूषण जाँच्ने र मापन गर्ने संस्था आई क्यु एयरको रिपोर्टअनुसार संसारभरका लगभग ९० प्रतिशत मानिस यही प्रदूषित हावामा सास फेर्न बाध्य छन्, जसले मान्छेलाई बिस्तारै मृत्युको मुखतिर धकेलिरहेको छ ।

अमेरिकी अनुसन्धान संस्था नासाका अनुसार बलेको कोइला तथा सवारीसाधनहरूबाट निस्कने धूवाँ तथा खेतबारी सफा गर्न लगाइने आगोबाट पैदा हुने वायु प्रदूषणका कारण बर्सेनि संसारभर लगभग ५५ लाख मान्छेको मृत्यु हुने गरेको छ । यो कुनै महामारीभन्दा कम होइन । हामीले यसको गम्भीरतालाई नबुझेको मात्र हो ।

हुन त हामी अहिले निकै कठिन परिस्थितिमा छौं । यो परिस्थितिबाट सिर्जित सुधारहरू महामारीपछिका दिनहरूमा रहिरहँदैनन् । आगामी दिनहरू झनै चुनौतीपूर्ण हुनेछन् । अहिलेको क्षतिलाई पूर्ति गर्न सम्पूर्ण आर्थिक गतिविधि तीव्र हुनेछन्, जसका कारण वायु प्रदूषणको चुनौती निकै जटिल हुनेछ ।

यसबाट फोक्सो र श्वास-प्रश्वाससँग सम्बन्धित दम, ब्रोंकाइटिस, निमोनिया, सीओपीडी (क्रोनिक अब्स्ट्रक्टिभ पल्मोनरी डिजिज) जस्ता रोगहरू बढ्नेछन्, जसले स्वाभाविक रूपमा कोभिड-१९ को खतरालाई बढाउँछन् । यसले सम्पूर्ण विश्वलाई एउटा गम्भीर पाठ भने पढाएको छ- यी सबै गतिविधिका लागि हामी नै जिम्मेवार छौं । नीतिनिर्माताहरूलाई यसले निश्चय नै घचघच्याउनेछ, अब कसरी अगाडि बढ्ने भनेर । वातावरणीय स्वास्थ्यमा लगानी विलासिता होइन, मान्छेको सबल अस्तित्वका लागि अपरिहार्य छ ।

तर अहिलेका लागि योभन्दा जटिल र गम्भीर विषय कोभिड-१९ नै हो । कारण हो- यसको भरपर्दो र प्रभावकारी खोप तथा औषधि पत्ता नलाग्नु । त्यसैले यतिखेर आर्थिक र प्राविधिक रूपले सक्षम राष्ट्रहरू नै अत्यन्त जोखिमयुक्त समयबाट गुज्रिरहेका छन् । यो हाम्रा लागि पनि निकै जोखिमयुक्त समय हो ।

स्रोतसाधनहरूको सीमितता, दक्ष स्वास्थ्यकर्मीहरूको अभाव, भौगोलिक अप्ठ्याराहरूले गर्दा भाइरससँगको हाम्रो लडाइँ झनै चुनौतीपूर्ण छ ।

यस्तो विषम परिस्थितिमा हामीसँग उपलब्ध विकल्प भनेको संक्रमण फैलनबाट जतिसक्दो रोक्नु मात्रै हो । अर्थात्, पूर्ण सावधानी अपनाउने र लकडाउनमा बस्दा गर्नुपर्ने सम्पूर्ण नियम इमानदारीपूर्वक पालना गर्ने ।

पछिल्ला अध्ययनहरूको निष्कर्षलाई आधार मान्दा हामीले बोल्दा, खोक्दा वा हाच्छ्युँ गर्दा निस्कने छिटा र कणहरू तुरुन्तै जमिनमा खसिहाल्नुको सट्टा केही समय हावामै तैरिरहने भएकाले मास्कको प्रयोग संक्रमणको जोखिम न्यूनीकरण गर्ने प्रभावकारी उपाय हुन सक्छ । साथै अहिले मानिआएको ६ फिटको सामाजिक दूरी संक्रमण रोक्नका लागि पर्याप्त नहुन सक्छ ।

हेल्सिन्की विश्वविद्यालयका प्रोफेसर भिल्ले भ्योरिनेनले भनेका छन्, ‘हामीले कोही मान्छे नै नदेखेको ठाउँमा पनि त्यही बाटो भएर गएको संक्रमित व्यक्तिको भाइरस बोकेको एरोसोल हुन सक्छ ।’ यसको अर्थ हो- घरबाहिर निस्कँदा अनिवार्य रूपमा मास्कको प्रयोग गर्नुपर्छ । यसो गर्नु भनेको हामी आफू बच्नु र अरूलाई पनि बचाउनु हो । संक्रमण फैलनबाट जतिसक्दो रोक्नु भनेको कुनै पनि चेतनशील नागरिकले वहन गर्नैपर्ने सामाजिक उत्तरदायित्व हो ।

अन्त्यमा, कोरोना भाइरसका कारण हामीले प्रस्टसँग बुझ्ने मौका पाएका छौं, प्रदूषण र वातावरणीय विनाशका लागि सम्पूर्ण रूपमा जिम्मेवार प्राणी भनेको मानव नै हो । आफूले गरेको वातावरण विनाशको खराब परिणाम आफैंले बेहोर्नुपर्ने हुनाले यसको संरक्षणको पनि दायित्व हाम्रै हो । हामी सचेत भएनौं भने यस्ता महामारीहरू बारम्बार बेहोर्नुको विकल्प हुनेछैन ।

पृथ्वीनारायण क्याम्पस, पोखरामा भौतिकशास्त्रका प्राध्यापक रेग्मी ‘लोअर एट्मस्फेरिक फिजिक्स’ का अनुसन्धाता हुन् ।

प्रकाशित : वैशाख ५, २०७७ ०८:२३
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×