प्रधानमन्त्रीको निर्देशनमा पशुपतिमा सुनको जलहरी राखिँदै- समाचार - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

प्रधानमन्त्रीको निर्देशनमा पशुपतिमा सुनको जलहरी राखिँदै

सरोकारवाला र विज्ञ भन्छन्– ‘प्राचीन सम्पदा संरक्षण ऐन र शैव दर्शनविपरीत’
दामोदर न्यौपाने

काठमाडौँ — पशुपति क्षेत्र विकास कोषले प्राचीन स्मारक संरक्षण ऐन र शैव दर्शनविपरीत हुने गरी पशुपतिनाथको शिवलिंगमा सुनको जलहरी राख्ने भएको छ । प्राचीन स्मारक संरक्षण ऐनले सम्पदा स्थलमा कुनै पनि नयाँ संरचना राख्न निषेध गरेको छ ।

यसअघि कोषले शिवलिंगमा सुनको जलहरी राख्न लाग्दा मन्दिरकै भण्डारी, स्थानीय बासिन्दा र सम्पदा संरक्षणकर्मीको विरोधले काम रोकिएको थियो । प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीको निर्देशनपछि सुनको जलहरी राख्ने प्रक्रिया अघि बढेको हो । ‘शैव दर्शनअनुसार पशुपतिनाथलाई जलहरी लगाइदिन मिल्दैन,’ पशुपतिनाथका पालोवाला भण्डारी विजयराज भण्डारीले भने, ‘हामी यस्तो कामको विरोध गर्छौं ।’

कोष सञ्चालक परिषद्को बुधबार बसेको बैठकले सुनको जलहरी राख्ने काम अघि बढाउने निर्णय गरेको कोषका कार्यकारी निर्देशक घनश्याम खतिवडाले जानकारी दिए । ‘यही शिवरात्रिसम्ममा राखिसक्ने गरी काम अघि बढेको छ,’ उनले भने । प्रधानमन्त्री ओलीले सोमबार पशुपतिमा दर्शन र संकल्प पूजा गर्ने क्रममा काम अघि बढाउन निर्देशन दिनुका साथै सरकारले तत्काल ३० करोड रुपैयाँ उपलब्ध गराउने घोषणासमेत गरेका थिए ।

कोषले तीन वर्षअघि नै १ सय ४१ किलो सुनको जलहरी राख्ने गरी प्रक्रिया अगाडि बढाएको थियो । त्यस क्रममा पटकपटक सार्वजनिक सूचनासमेत निकालिएको थियो । तर विरोधपछि प्रक्रिया अघि बढेको थिएन । ‘जलहरी राख्ने मुद्दा लगभग मृत अवस्थामा थियो । अहिले प्रधानमन्त्री ओलीले ब्युँताएका छन्,’ कोषका पूर्वकोषाध्यक्ष तथा वाग्मती प्रदेशसभा सदस्य नरोत्तम वैद्यले भने, ‘हामी यो काम हुन दिँदैनौं ।’

तीन वर्षअघि भारतीय मूलका एक अरबी व्यापारीले पशुपतिको दर्शन गर्ने क्रममा सुनको जलहरी राख्न ८० किलो सुन दिने वचन दिएका थिए । त्यही बेलादेखि कोषले जलहरी राख्ने प्रक्रिया अघि बढाएको थियो । भण्डारीले समेत जलहरी राख्ने प्रक्रियाको विरोध गरेका थिए ।

विरोध बढेपछि विदेशी नागरिकबाट नभई भक्तजनबाटै सहयोग जुटाएर जलहरी राख्ने निर्णय कोषले गर्‍यो । कोषका कोषाध्यक्ष मिलनकुमार थापाको संयोजकत्वमा सहयोग संकलन समितिसमेत गठन गरिएको थियो । गत वर्षको शिवरात्रिमै कोषले सहयोग उठाउन सुरु गरेको थियो । जलहरी राख्न एक अर्ब रुपैयाँ लाग्ने अनुमान गरिएको थियो । भक्तजनबाट ४० लाख रुपैयाँ मात्र उठाएको कोषले जनाएको छ ।

कोष सञ्चालक समितिले चन्दा उठाउन गत वर्ष कार्यविधिसमेत पारित गरेको थियो । कार्यविधिमा सहयोग गर्न चाहनेले कम्तीमा १ तोला र बढीमा १ किलोसम्म सुन सहयोग गर्न सक्ने व्यवस्था थियो । सहयोग गर्न चाहनेले त्यही दिनको सुनको बजार भाउअनुसार रकम बैंकमा दाखिला गर्नुपर्ने प्रावधान थियो । शिवरात्रिलाई लक्ष्य गरी गत वर्ष पशुपतिनाथ मन्दिरमा पनि दुई वटा घैलासमेत राखिएको थियो । घैलामा गोप्य रूपमा स्वेच्छाले पैसा राख्न सकिने व्यवस्था थियो । घैलामा पैसा राख्नेको नाम रेकर्ड हुँदैन । बैंक दाखिला गरेर १ तोलादेखि १ किलोसम्म सहयोग गर्नेको भने अभिलेख राख्ने कार्यविधि थियो ।

रकम कति उठ्यो भनेर हरेक १५ दिनमा सूचना सार्वजनिक गर्ने कार्यविधिमा उल्लेख थियो । अब भने जलहरी राख्न भक्तजनसँग चन्दा नउठाइने कार्यकारी निर्देशक खतिवडाले जानकारी दिए । ‘सरकारले दिएको रकमबाहेक बाँकी कोषले नै जुटाउँछ,’ उनले भने, ‘जनतालाई चाहिँ काम पारदर्शी गराउने प्रक्रियामा सहभागी गराउँछौं ।’

कोषले सुनको जलहरीले सौन्दर्य बढाउने र पशुपतिको सम्पत्ति बढ्ने दाबी गर्दै आएको छ । तर प्राचीन स्मारक संरक्षण ऐनको दफा १२ ले पुरातात्त्विक वस्तुको स्वरूप परिवर्तनमा निषेध गरेको छ । दफा १२ को खण्ड ग मा कुनै पुरातात्त्त्विक वस्तु नष्ट गरे, भत्काए, विरूप पारे, चोरी गरे, अनधिकृत रूपमा हटाए वा परिवर्तन गरे वा कुनै किसिमको हानि गरे सजाय हुने व्यवस्था गरेको छ । यस्तो पुरातात्त्विक वस्तुको विगोबमोजिम रकम असुल गरी ५ हजार रुपैयाँदेखि १ लाख रुपैयाँसम्म जरिवाना वा ५ वर्षसम्म कैद वा दुवै सजाय हुने भनिएको छ ।

कोषका पूर्वकोषाध्यक्ष वैद्यले शिवलिंगमा सुनको जलहरी राख्नु उचित नरहेको बताए । ‘महादेव आफैं नांगै बस्छन् । यस्ता देवतालाई सुन किन लगाइदिनुपर्‍यो ?’ उनले भने, ‘महादेव आफू साधारण तर भक्तलाई धनी बनाउने देवता हुन् । सरल देवतालाई जटिल बनाइदिनु धार्मिक दर्शनविपरीत हो । यो शैव दर्शनविपरीत पनि हो ।’ वैद्यका अनुसार राणाकालमा चाँदीको जलहरी राखिएको थियो । ‘विभिन्न समयमा राजा–महाराजाले पनि गहना थपिदिए,’ उनले भने, ‘शिवलिंगमा गहना सुहाउँदैन । यो निरञ्जन, निराकार छ । कालो रङको शिवलिंग विशाल देखिन्छ । कालै रङको शिवलिंग हेर्दा मन प्रफुल्लित हुन्छ । त्यस्तो आनन्द सुनले आउन सक्दैन । सुन राख्नु भनेको महादेवलाई सामन्ती बनाउनु हो । महादेव सामन्ती देवता होइनन् । उनी समाजवादी देवता हुन् ।’

वैद्यले पशुपतिमा सुनको जलहरी राख्ने रकमले मन्दिर वा अस्पताल बनाउनुपर्नेमा जोड दिए । ‘ओली सरकारले गर्नुपर्नेचाहिँ गर्दैन, गनै नपर्नेचाहिँ गरिरहेको छ,’ उनले भने ।

के हो जलहरी ?

शिवलिंगमा चढाएको पानी बगेर झर्ने भाग नै जलहरी हो । लिंग रूप प्रतिमा र मानव रूप प्रतिमा गरी शिवका दुई थरीका प्रतिमा हुन्छन् । पशुपतिको लिंग प्रतिमा रूप हो । शिवलिंगमा भोगभाग, भद्रपीठ र ब्रह्मपीठ गरी लिंगका तीन भाग हुन्छन् । लिंगको माथिल्लो भाग भोगपीठ, बीचको भद्रपीठ र सबभन्दा तल्लो ब्रह्मपीठ हो । जलहरी ब्रह्मपीठमा हुन्छ । माटोबाट बनेको, काठबाट बनेको, प्रस्तरको, धातुको, रत्नबाट र बालुवा, चामल, चन्दन, रुद्राक्षबाट बनेको गरी ६ प्रकारका शिवलिंग हुन्छन् । पशुपतिको शिवलिंग प्रस्तरको हो ।

पशुपति गर्भगृह भएको मन्दिर हो । शिवलिंग गर्भगृहभित्र छ । गर्भगृहभित्र भट्टबाहेक अरू जान पाउँदैनन् । यहाँको मन्दिरको रेखदेखको मुख्य जिम्मेवारी पाएका भण्डारीले समेत शिवलिंग छुन पाउँदैनन् ।

मन्दिरमा ५ जना भट्ट छन् । जलहरी राख्ने काम पनि ५ जना भट्टले मात्रै गर्नुपर्छ । ‘चार जना भट्टले जलहरी राख्नै सक्दैनन्,’ वैद्यले भने, ‘पहिला चाँदीको जलहरी राख्दा पनि शिवलिंग चोइटिएको जानकारी आएको थियो । ५ जनाले कसरी उचाल्न सक्छन् ?’ कोषका कार्यकारी निर्देशक खतिवडाले भने पुजारीले जलहरी राख्न सक्ने बताए । ‘५ जनालाई तालिम दिइसकेका छौं,’ उनले भने, ‘उहाँहरूले राख्न सक्नु हुन्छ ।’

प्रकाशित : माघ १८, २०७७ ०७:४०
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

धेरै पुनर्कर्जा होटलमा

लघु घरेलु तथा साना उद्यममा २३ अर्ब ६२ करोड, विशेषमा ८ अर्ब ६ करोड र साधारण पुनर्कर्जामा १८ अर्ब ३७ करोड प्रवाह
यज्ञ बञ्जाडे

काठमाडौँ — सहुलियत ब्याजदरको पुनर्कर्जा सबैभन्दा धेरै प्राप्त गर्नेमा कोभिड–१९ बाट बढी प्रभावित होटल र पर्यटन क्षेत्र अघि देखिएका छन् । ग्राहक ऋणीअन्तर्गत राष्ट्र बैंकमार्फत प्रवाह हुने उक्त कर्जामा ती क्षेत्रले सबैभन्दा धेरै कर्जा प्राप्त गरेको देखिएको हो ।

हालको व्यवस्थाअनुसार कुल पुनर्कर्जा कोषको ७० प्रतिशत बैंक तथा वित्तीय संस्थाले एकमुष्ट, २० प्रतिशत राष्ट्र बैंक आफैंले र १० प्रतिशत लघुवित्त वित्तीय संस्थालेमार्फत प्रवाह हुने प्रावधान छ । सोही व्यवस्थाअनुसार राष्ट्र बैंकले प्रवाह गर्ने ग्राहक ऋणी पुनर्कर्जाअन्तर्गत सबैभन्दा धेरै कर्जा सुविधा होटलले पाएका छन् । गत सातासम्म यो पुनर्कर्जाअन्तर्गत ३३ अर्ब ६ करोड रुपैयाँ कर्जा प्रवाह भएको छ । यसमध्ये १२ अर्ब ५४ करोड रुपैयाँ बराबरको पुनर्कर्जा होटलले प्राप्त गरेका छन् । यो राष्ट्र बैंकले प्रवाह गरेको कुल ग्राहक ऋणी पुनर्कर्जाको करिब ३८ प्रतिशत हो । पर्यटन शीर्षकमा १ अर्ब ५२ करोड रुपैयाँ पुनर्कर्जा प्रवाह भएको छ । होटल र पर्यटन दुवै जोड्दा करिब साढे ४२ प्रतिशत कर्जा यी क्षेत्रले प्राप्त गरेको देखिन्छ । बाँकी ५७.५ प्रतिशत रकम विभिन्न १९ वटा क्षेत्रमा प्रवाह भएको राष्ट्र बैंकको तथ्यांक छ ।

बैंक तथा वित्तीय संस्थाले एकमुष्ट रूपमा प्राप्त गर्ने पुनर्कर्जाअन्तर्गत पनि धेरै कर्जा होटल र पर्यटन क्षेत्रमा गएको छ । तर त्यसको क्षेत्रगत तथ्यांक संकलन गरिएको छैन । यो क्षेत्र कोभिडबाट बढी प्रभावित भएकाले कर्जा प्रवाहको प्राथमिकतामा परेको राष्ट्र बैंक नियमन विभाग प्रमुख देवकुमार ढकालले बताए । ‘ होटल र पर्यटन क्षेत्र सबैभन्दा धेरै प्रभावित हो । त्यसैले यो क्षेत्रले अझै गति समात्न सकेको छैन,’ उनले भने, ‘यसकारण पनि धेरै पुनर्कर्जा यो क्षेत्रमा गएको हो ।’ पुनर्कर्जा सुविधाका लागि कार्यविधिमा तोकिएका मापदण्ड पूरा गर्नुपर्छ ।

मापदण्ड पूरा गर्न कोभिडबाट अति र मध्यम स्तरको पीडित हुनैपर्छ । होटल र पर्यटन क्षेत्र बढी भएकै कारण ती क्षेत्रका ऋणीले धेरै कर्जा सुविधा पाएको हुन सक्ने ढकालको भनाइ छ । ‘राष्ट्र बैंकबाट एकमुष्ट रूपमा रकम लगेर बैंक तथा वित्तीय संस्थामार्फत प्रवाह भएको पुनर्कर्जाको क्षेत्रगत तथ्यांक संकलन हुँदै छ,’ उनले भने, ‘उनीहरूले पनि कोभिडबाट धेरै प्रभावित क्षेत्रमा बढी ऋण प्रवाह गरेको हुनुपर्छ ।’ होटलपछि धेरै पुनर्कर्जा सुविधा पाउनेमा क्रमशः म्यानुफ्याक्चरिङ (उत्पादनमूलक), शिक्षा, निर्माण, औषधि, जलविद्युत्, सिमेन्ट, अस्पताललगायत छन् ।

राष्ट्र बैंकले हालसम्म करिब ८५ अर्ब रुपैयाँ पुनर्कर्जा प्रवाह गरिसकेको छ । यसमध्ये राष्ट्र बैंकले सिधै प्रवाह गर्ने ग्राहक ऋणी पुनर्कर्जामध्ये करिब ३५ अर्ब रुपैयाँ र बैंक तथा वित्तीय संस्थालाई एकमुष्ट रूपमा ५० अर्ब ६ करोड रुपैयाँ पुनर्कर्जा प्रवाह भएको छ । राष्ट्र बैंकले प्रवाह गर्ने ग्राहक पुनर्कर्जाअन्तर्गत हालसम्म २ सय २५ जना ऋणीले कर्जा सुविधा पाएका छन् । सोही अवधिमा बैंक तथा वित्तीय संस्थाले एकमुष्ट रूपमा प्रवाह गरेको पुनर्कर्जा करिब ४१ हजार जना ऋणीले प्राप्त गरेको राष्ट्र बैंकले जनाएको छ । राष्ट्र बैंकले सिधै प्रवाह गरेको रकममध्ये प्रदेशअनुसार पुनर्कर्जाको वितरण हेर्दा सबैभन्दा बढी वाग्मती प्रदेशमा १७ अर्ब ३१ करोड रुपैयाँ गएको देखिन्छ । दोस्रोमा लुम्बिनी प्रदेशमा ६ अर्ब ३९ करोड र तेस्रोमा गण्डकी प्रदेशमा ३ अर्ब ४७ करोड पुनर्कर्जा प्रवाह भएको छ । प्रदेश १ मा ३ अर्ब ४३ करोड, प्रदेश २ मा १ अर्ब ८३ करोड, सुदूरपश्चिममा ५२ करोड र सबैभन्दा कम कर्णाली प्रदेशमा ७ करोड ७० लाख रुपैयाँ पुनर्कर्जा प्रवाह भएको छ ।

कार्यविधिअनुसार ग्राहकले लघु घरेलु तथा साना उद्यम, विशेष र साधारण गरी तीन प्रकारका पुनर्कर्जा पाउँछन् । यसअघि नै बैंक तथा वित्तीय संस्थाबाट ऋण लिएका ऋणीले पाउने कर्जा नै पुनर्कर्जा हो । ती कर्जामा ग्राहकले ३ देखि ५ प्रतिशत मात्र ब्याज भुक्तानी गरे पुग्छ । बैंक तथा वित्तीय संस्थाले प्रतिव्यक्ति बढीमा ५ करोड रुपैयाँ मात्र पुनर्कर्जा प्रवाह गर्न पाउँछन् । बैंक तथा वित्तीय संस्थाले राष्ट्र बैंकबाट एकमुष्ट रूपमा प्राप्त गरेको पुनर्कर्जामध्ये गत सातासम्म लघु घरेलु तथा साना उद्यममा २३ अर्ब ६२ करोड, विशेष पुनर्कर्जामा ८ अर्ब ६ करोड र साधारण पुनर्कर्जामा १८ अर्ब ३७ करोड गरी ५० अर्ब ६ करोड रुपैयाँ प्रवाह भएको छ ।

हाल कायम रहेको पुनर्कर्जा कोषको बढीमा ५ गुणासम्म पुनर्कर्जा प्रवाह गर्न पाउने व्यवस्था छ । पुनर्कर्जा कोषमा ४२ अर्ब ५० करोड रुपैयाँ छ । जसअनुसार राष्ट्र बैंकले २ खर्ब १२ अर्ब ५० करोड रुपैयाँ बराबर रकम पुनर्कर्जाका रूपमा प्रवाह गर्न पाउँछ । यसको ७० प्रतिशत (१ खर्ब ४८ अर्ब रुपैयाँ) बैंक तथा वित्तीय संस्थाले एकमुष्ट रूपमा पाउँछन्  । २० प्रतिशतअन्तर्गत ४२ अर्ब ५० करोड रुपैयाँ राष्ट्र बैंकले ग्राहक पुनर्कर्जा शीर्षकमा खर्च गर्छ । बाँकी २१ अर्ब २५ करोड रुपैयाँ लघुवित्त वित्तीय संस्थाले एकमुष्ट रूपमा पाउँछन् र आफ्ना ग्राहकलाई कर्जा प्रवाह गर्छन् ।

कार्यविधिअनुसार वार्षिक औसत २० प्रतिशतभन्दा बढी सेयरधनीको प्रतिफल (आरओई) आर्जन गर्ने उद्योगले पुनर्कर्जा सुविधा नपाउने व्यवस्था छ । उद्योग सञ्चालन अवस्था राम्रो रहेको, पछिल्लो तीन वर्षको मुनाफा हेर्दा औसत प्रतिवर्ष पुँजीमा प्रतिफल २० प्रतिशतभन्दा बढी रहेका उद्योग व्यवसायले पुनर्कर्जा सुविधा नपाउने व्यवस्था छ । यस्तै चुरोट, बिँडी, सिगार, सुर्ती, खैनी र गुट्खालगायत सुर्तीजन्य उद्योग व्यवसाय र मदिरा तथा मदिराजन्य उद्योग व्यवसायलाई प्रवाह भएका कर्जामा पनि पुनर्कर्जा सुविधा छैन ।

कुनै उद्यमका लागि नभई व्यक्तिगत प्रयोजनका लागि प्रवाह भएको ओभरड्राफ्ट कर्जा, घरजग्गा कर्जा, सवारी कर्जा, घरायसी सामग्री कर्जा, मार्जिन कर्जा, सुनचाँदी कर्जा, सामाजिक कर्जा तथा व्यक्तिगत नाममा वा व्यक्तिगत उपभोगका लागि लिइएका कर्जाले पुनर्कर्जा सुविधा पाउँदैनन् । ब्याज अनुदान प्राप्त सहुलियतपूर्ण कर्जालगायतका अन्य अनुदान प्राप्त कर्जा पाएका ऋणीले पनि यो सुविधा नपाउने प्रावधान छ ।

प्रकाशित : माघ १८, २०७७ ०७:३१
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×