दामोदर न्यौपाने

दामोदर न्यौपानेका लेखहरु :

घरको शिक्षा : कस्तो शिक्षा ?

मान्छेको मनोवृत्ति निर्माण गर्ने समय हो– बाल्यकाल । यो बेला मस्तिष्कमा परेको छाप स्मृतिबाट हत्तपत्त हट्दैन । तर, बालबालिकामा कस्तो मनोवृत्ति निर्माण गर्ने ? हाम्रा घरहरूमा यस्तो प्रयास भएका छन् ? मेरो किताब ‘घरको शिक्षा : संस्कारयुक्त मनोवैज्ञानिक सिकाइ’ यो प्रश्नवरिपरि घुमेको छ ।

सुन्धाराको पाइप भाँचिएपछि विवाद

सुन्धारामा पानी झर्ने परम्परागत पाइप भाँचिएपछि धरहरा पुनर्निर्माणमा विवाद भएको छ । धरहराका नयाँ संरचना बनाउने क्रममा सुन्धाराछेउमा डोजरले खन्दा काठको पुरानो पाइप भाँचिएको थियो । स्थानीयवासीले ऐतिहासिक ठाउँमा नयाँ संरचना बनाउँदा ध्यान दिनुपर्छ भनेर खबरदारी गरेका थिए ।

खुलामञ्चमुनि पार्किङ बनाउने निर्णयको विरोध

काठमाडौं महानगरपालिकाले खुलामञ्चमुनि तीनतले पार्किङ बनाउने भएपछि विरोध सुरु भएको छ । महानगरको गत साता बसेको १० औं कार्यपालिका बैठकले डीपीआर बनाउने निर्णय गरेपछि स्थानीय र सम्पदा संरक्षणकर्मीले खुलामञ्चको जमिन बिगार्न नहुने भन्दै निर्णय फिर्ता लिन माग गरेका छन् । 

दैनिक ३ मोहरमा पूजा

ललितपुर मंगलबजारस्थित सानो कृष्ण मन्दिर (च्यासेन देगः) मा हरेक दिन बिहान नित्य पूजा हुन्छ । जसको जिम्मेवारी ८२ वर्षीय गुरुदत्त मिश्रलाई छ । नित्य पूजा गरेबापत उनले पाउने पारिश्रमिक कति होला ? सुन्दा अचम्म लागे पनि गुठी संस्थानबाट उनले पाउने मासिक पारिश्रमिक तीन मोहर अर्थात् १ रुपैयाँ ५० पैसा मात्रै हो ।

अदालतको आदेशविपरीत महाकविको घर पुनर्निर्माण

सर्वोच्च अदालतको आदेशको अवज्ञा गर्दै महाकवि लक्ष्मीप्रसाद देवकोटाको निवास (कविकुञ्ज) पुनर्निर्माण गरिएको छ । २०७८ भदौ १३ मा सर्वोच्चको संयुक्त इजलासले काठमाडौं मैतिदेवीस्थित देवकोटाको घर भत्काउने कार्य प्राचीन स्मारक संरक्षण ऐनविपरीत भएको ठहर गरेको थियो ।

हनुमानढोका भ्रमण अब ‘भर्चुअल’

हनुमानढोका दरबार क्षेत्रको अब घरमै बसेर पनि ‘टुर’ गर्न सकिने भएको छ । त्यसका साथै दरबार क्षेत्रका विषयमा केही जानकारी चाहिएको खण्डमा पनि दिने व्यवस्थासमेत गर्न लागिएको हनुमानढोका दरबार संग्रहालयले जनाएको छ । ‘काम अन्तिम चरणमा पुगेको छ,’ संग्रहालयका कार्यकारी निर्देशक सन्दीप खनालले भने, ‘अब घरमा बसेरै हनुमानढोका दरबारको भर्चुअल टुर गर्न पाइनेछ ।’

मत याः मा लोपोन्मुख १५ बाजा

प्राप्तिका वज्राचार्यले धा बाजा सिक्न लागेको ९ महिना भयो । बाजा सिकिसकेर गुरुसँग बिदा भइसकेको पनि चार दिन बित्यो । प्रशिक्षण सकिए पनि पाटन कोबहाको भगवती फल्चामा अभ्यास गर्न भने आइरहेकी छन् । १८ वर्षीया वज्राचार्यले आउँदो आइतबार हुने मत याः यात्रामा धा बाजा बजाएर ललितपुरको प्राचीन बस्ती परिक्रमा गर्नेछिन् । 

पुरातात्त्विक पोखरीमा पुल

भक्तपुरको प्राचीन बस्ती चित्रपुरको पोखरीको बीचमा पुल निर्माण गरिएको छ । प्राचीन स्मारक संरक्षण ऐनविपरीत ‘वाफे पुखु’ मा पुल राख्दा पोखरी कुरूप देखिएको छ । सूर्यविनायक नगरपालिका–४ मा पर्ने यो पोखरीको गत वर्षदेखि जीर्णोद्धार सुरु गरिएको थियो ।

पाटन दरबार क्षेत्रमा पस्यो ढल

विश्व सम्पदा क्षेत्रमा सूचीकृत पाटन दरबार क्षेत्रमा ढल पसेर दुर्गन्धित भएको छ । वर्षा हुनासाथ बस्तीपरिपरिको ढल मिसिएको भल आएर दरबार क्षेत्रमै जम्मा हुने गरेको छ । 

तस्बिरको ‘जग’मा सम्पदा पुनर्निर्माण

हनुमानढोका दरबार क्षेत्रको विष्णु मन्दिर जगैसम्म भत्काएर पुनर्निर्माण भइरहेको छ । यो मन्दिर निर्माण गर्दा जुन शैलीमा भएको थियो, त्यही शैलीमा पुरातत्त्व विभागले पुनर्निर्माण गरिरहेको हो । १९९० सालको भूकम्पअघि खिचिएको तस्बिरका आधारमा पुनर्निर्माण हुन लागेको हनुमानढोका दरबार संग्रहालय विकास समितिका कार्यकारी निर्देशक सन्दीप खनालले बताए ।