दामोदर न्यौपाने

दामोदर न्यौपानेका लेखहरु :

दरबार क्षेत्र मासेर वडा कार्यालय

कीर्तिपुर नगरपालिकाले ऐतिहासिक लायकु दरबार (राजदरबार) को भग्नावशेष भएको ठाउँमा वडा कार्यालयको भवन बनाउने प्रक्रिया अघि बढाएको छ । स्थानीय बासिन्दा भने दरबार क्षेत्र मास्न नहुने बरु प्राचीन रूपमै लायकु दरबार बनाउनुपर्ने मागसहित विरोधमा उत्रिएका छन् । 

चौरबाट ढुंगेधारामा पानी

गाः हिटी नामको धाराको टुटीबाट पानी झरिरहेको छ । वरिपरि न पाइप देखिन्छ, न त धारामा पानी ल्याउने प्रणाली । काठमाडौंको धोबीचौरबाट ५ मिटर ओरालोमा रहेको यो ढुंगेधारा वरिपरि झाडी छ, त्यसैले यसमा पानी आउने प्रणाली अनुमान गर्न सकिँदैन । 

गुञ्जिन्छ अब बयको धुन

बाँसको बाँसुरी त धेरैले देखेकै छौं । बजाएका पनि छौं । तर काठको पनि बाँसुरी हुन्छ भन्नेचाहिँ धेरैलाई थाहा नहुन सक्छ । विशेष नेवारी समुदायमा मात्र प्रचलित काठको बाँसुरीको धुन अचेल विरलै सुनिन्छ । चाबहिलका रुपेश शाक्य भने लोप हुनै लागेको यो बाँसुरीलाई ब्युँताउने अभियानमा छन् । ललितकला क्याम्पसमा स्नातक तह तेस्रो वर्षमा अध्ययनरत शाक्यले काठको बाँसुरी सिकाउन सुरु गरेका छन् ।

ञँलाले गुन्जाउने ब्याँचुली धुन

चाबहिलको चारुमति बिहारबाट हरेक बिहान ञँला बाजा घन्कन सुरु हुन्छ । बिहारमा जम्मा भएर बाजा बजाउँदै एउटा समूह टोलको मुख्यमुख्य मठमन्दिरको परिक्रमा गर्छ । चारुमतीबाट मात्र नभई टोलका अरू नेवा खलःबाट पनि यसैगरी बाजा बजाउँदै मठमन्दिर परिक्रमा गर्छन् ।

योगी नरहरिनाथका कृति सूचीकरण हुँदै

योगी नरहरिनाथका कृतिहरूको सूचीकरण सुरु भएको छ । मृगस्थलीस्थित आश्रम भत्किएपछि हराउने अवस्थामा पुगेका योगीका प्रकाशित र पाण्डुलिपिमै रहेका कृति राष्ट्रिय अभिलेखालयले सूचीकरण गरिरहेको हो । 

उठाइयो इन्द्रजात्राको यःसिं

काठमाडौंको मुख्य पर्व इन्द्रजात्रा सुरु भएको छ । शनिबार बिहान ६ः५१ बजेको साइतमा वसन्तपुरको हनुमानढोका दरबार छेउको कालभैरव छेउमा इन्द्रध्वज उठाएपछि इन्द्रजात्रा सुरु भएको हो । भाद्र शुक्ल द्वादशी तिथिमा ३३ फिट अग्लो काठको लिङ्गो (यः सि) ठड्याएपछि इन्द्रजात्रा सुरु भएको मानिन्छ । लिंगो ठड्याएको भोलिपल्ट जीवित देवी कुमारीको रथयात्रा गराइन्छ । त्यस दिन राष्ट्रप्रमुखले कुमारीको दर्शन गर्ने चलन छ । 

‘नागिचा प्याखँ’ मा नयाँ पुस्ता

कृष्णकाजी शाक्यले चाबहिलको चारुमती विहारलाई निवास बनाएको ६ वर्ष भयो । २०७२ वैशाखको भूकम्पले घर भत्काइदिएपछि उनले आफ्नै गुठीमातहात रहेको विहारलाई निवास बनाएका हुन् । जुन निवासमा मात्र सीमित छैन । लोप हुनै लागेको किराँतकालीन नागिचा प्याखँ (शिव–पार्वती नाच) का लागि उनी नयाँ पुस्ता तयार गर्दै छन् । कुनै बेला उनले यही स्थानबाट नागिचा प्याखँको शिक्षा पाएका थिए ।

ब्युँतियो किरातकालीन नागेचा प्याखँ

चाबहिलको चारुमती विहारमा अचेल हरेक साँझ खिं, नायखी, धा र ता बाजा गुन्जिन्छ । बाजाको धुनमा हात र गोडाको ताल मिलाउन सिकिरहेका भेटिन्छन् १० वर्षीय आयुष डंगोल । उनीसँगै १४ वर्ष हाराहारीकै शुब्लल शाक्य, अमित लामा वैद्य र रोनी शाक्यले पनि नागेचा प्याखँ (शिव पार्वती नाच) सिकिरहेका छन् । उनीहरूलाई नृत्य सिकाउने गुरु हुन् सचिन शाक्य । सचिनका पनि गुरु कृष्णकाजी शाक्य भने नृत्य भयो कि भएन भनेर अवलोकन गर्छन् । 

सप्तपातल पोखरीले पुनर्जीवन पाउँदै

विद्यालयले हडपेको लिच्छविकालीन सप्तपातल पोखरीले वर्षौंपछि नयाँ जीवन पाउने भएको छ । ललितपुर महानगरपालिकाले लखनखेलस्थित उक्त पोखरीको पुनर्निर्माण गर्न विस्तृत परियोजना प्रतिवेदन (डीपीआर) तयार पारेको हो । यसअघि सर्वोच्च अदालतले नमुना मच्छिन्द्र स्कुलको नामको दर्ता खारेजी गरेपछि पुनर्निर्माणको प्रक्रिया अगाडि बढेको थियो । 

आधा सम्पदा अझै बेहाल

सम्पदा पुनर्निर्माणमा समन्वय गर्दै आएको राष्ट्रिय पुनर्निर्माण प्राधिकरणको कार्यकाल आउँदो पुसमा सकिँदै छ । भूकम्प गएको ६ वर्ष बितिसके पनि आधाजसो सम्पदाको पुनर्निर्माण भने बाँकी नै छन् । कतै प्राचीन स्मारक संरक्षण ऐनविपरीत काम गर्दा त कतै स्थानीय सरकारसँग समन्वय नहुँदा पुनर्निर्माणमा ढिलाइ भएको हो ।