न्हू पोखरीको पुनर्निर्माण सुरु

सीमा तामाङ

काठमाडौँ — पोखरी तथा ढुंगेधाराको मुख्य स्रोत मानिएको लगनखेलस्थित न्हू पोखरी करिब चार दशक अगाडि सुकेको थियो । पोखरीमा पानी घटेपछि जमिन अतिक्रमणमा पर्‍यो । पोखरीवरिपरिको डिल भत्काएर फुटपाथ पसल, झुपटपट्टी, सवारीसाधन पार्क गर्ने थलो बन्यो । 

पोखरीको पानी सुकेपछि डम्पिङ साइट, घर भत्काइएको सामान फाल्ने र सुंगुरबंगुर खेल्ने ठाउँ बनेको थियो । हाल ललितपुर महानगरले न्हू पोखरी पुनर्निर्माण सुरु गरेको छ ।

करिब १० रोपनी जग्गामा फैलिएको पोखरीको छेउमा ८ फिट र बीच भागमा १५ फिट गहिरो छ । अब बन्ने पोखरी बच्चादेखि वृद्धसम्मका लागि बस्न मिल्ने गरी बनाइने छ । पोखरीमा पानीको फोहोर अर्थात् वाटर फाउन्टेन, बोटिङ गर्न मिल्ने, सार्वजनिक शौचालय, प्राकृतिक विपद् आइपर्दा बस्न मिल्ने ठाउँ निर्माण हुने भएको हो ।

ललितपुर महानगरले न्हू पोखरी निर्माणका लागि गत वर्ष ५० लाख रुपैयाँ बजेट छुट्याएको थियो । जुन बजेटको काम अहिले भइरहेको वडा– ५ का वडाध्यक्ष विकासमान श्रेष्ठले बताए । यस वर्ष पनि पोखरीका लागि महानगरले १ करोड बजेट छुट्याएको छ । ५ करोड लागतमा बृहत् योजनासहित पुनर्निर्माण गर्ने लक्ष्य राखिएको छ । वडा अध्यक्ष श्रेष्ठका अनुसार आवश्यक परे वडा कार्यालय भत्काइने छ । वडा कार्यालय विस्तारका क्रममा नयाँ भवन निर्माण गरिएको थियो ।

पोखरी मााःआपा (पुरानो शैलीको ६ इन्च चौडाइ र ८ इन्च लम्बाइ भएको इँटा) र बज्र (सुर्की, बालुवा र चुना मिसाएर बनाएको), कालो माटो मिलाएर निर्माण गरिरहेको, पुनर्निर्माणको जिम्मा लिएका भक्तपुरको कृष्णप्रसाद दुमरुले बताए । उनी भाजुपोखरी निर्माण उपभोक्ता समितिका अध्यक्ष पनि हुन् । भक्तपुरको ९ सय वर्ष पुरानो भाजुपोखरी र सिद्धपोखरी पनि उनकै समूहले निर्माण गरेका छन् । हाल उनकै समूहले काठमाडौंको रानीपोखरी पनि पुनर्निर्माण गरिरहेका छन् ।

पोखरीको पश्चिम भाग सडक विस्तारका क्रममा माथिल्लो तह नै सडकमा गाभिन गएको छ । उत्तरको भाग नर्सरी र दक्षिण भागमा वडा कार्यालय ५ को भवन निर्माण भएको छ । पोखरी उत्खनन गर्दा पोखरीभित्र जाने खुडकलो, स्लोभ वालहरू भेटिएको दुमरुले बताए ।

त्यस्तै पोखरीको बीच भागमा १४ फिट लम्बाइ र १४ फिट उचाइ भएको ४ फिटको काठको टुक्रा पनि फेला परेको छ । तर अहिले उक्त काठ पोखरीको पानीले छोपिएको उनले सुनाए । इतिहासविद्, सम्बन्धित सरोकारवालाले उक्त काठको बारेमा कुनै पनि खोजीेकार्य नगरेको उनको गुनासो छ । खोजी गरे थप तथ्यहरू फेला पर्ने उनको अनुमान छ ।

हाल दक्षिणतर्फ पानी बस्ने ठाउँको स्लोभ वाल निर्माण गरिरहेको छ । पोखरीमा भेटिएको पुरानो अवशेषका आधारमा पोखरी निर्माण भइरहेको छ । गत वर्षको बजेटले अहिलेसम्म पोखरी उत्खनन तथा गाह्रो लगाउने काम गरे पनि केही भागसम्म अधुरो रहने उनको अनुमान छ ।

काठमाडौंको रानीपोखरीलाई पनि ‘न्हू पुखु’ भनिन्छ । न्हूको अर्थ नेपालभाषामा नयाँ भन्ने बुझिन्छ । तत्कालीन समयमा नयाँ भएकाले पोखरीको नाम ‘न्हू पुखु’ रहेको हुन सक्ने वडाध्यक्ष श्रेष्ठको भनाइ छ । लगनखेलको न्हू पुखु १६औं शताब्दीमा सिद्धिनरसिंह मल्लको समयमा निर्माण भएको मानिन्छ । यहाँ राजकुलोबाट पानी भरिन्थ्यो । पाटनका लागि टीकाभैरव राजकुलोबाट बगेर आउने पानीले पाटनका पोखरी भरिन्थे ।

प्रकाशित : भाद्र १३, २०७६ ०८:३७
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

विद्यालय जोगाउनै सकस

अर्जुन राजवंशी

बिर्तामोड — बस्ती बाक्लै छ । बालबालिका पनि पर्याप्त छन् तर शिवसताक्षी नगरपालिकास्थित झरना प्राथमिक विद्यालय दुई वर्षदेखि बन्द छ । कारण हो– विद्यार्थी अभाव । तर नगरपालिका विद्यालय बन्द भएको स्वीकार गर्दैन ।

झापाको अर्जुनधारा नगरपालिका ६ स्थित लक्ष्मी मावि । तस्बिर : अर्जुन/कान्तिपुर  

विद्यालयमा कक्षा स्थगित मात्र गरिएको नगर शिक्षा अधिकृत सुरेन्द्र दाहालले बताए । विद्यालयमा अहिले ८–१० जना बालबालिका भेला पारेर बालविकास कक्षा सञ्चालन गर्ने गरिएको छ ।

‘विद्यार्थी अभाव भएपछि विद्यालय बन्द भएको हो,’ पूर्वप्रधानाध्यापक मणिप्रसाद दाहालले भने । उनले विद्यालयको अवस्था राम्रो नभएकाले विद्यार्थी संख्या बढ्न नसकेको बताए । विद्यालय बन्द भएपछि त्यहाँका शिक्षक अन्यत्र गएका छन् । यस्तै समस्या शिवसताक्षी ९ स्थित सतासी प्राथमिक विद्यालयले पनि झेल्दै आएको छ । केही वर्षयता विद्यालयमा विद्यार्थी संख्या लगातार घटदो छ । गत वर्ष ५२ जना अध्ययनरत विद्यालयमा यस वर्ष ४३ जना मात्र छन् । उनीहरू पनि नियमित छैनन् । अधिकांश गरिब, विपन्न वर्गका छन् ।

कुन विद्यार्थीले कहिले विद्यालय छाड्ने हुन्, पत्तो नहुने प्रधानाध्यापक ज्ञानेन्द्रकुमार विकले बताए । ‘भरपर्दा विद्यार्थी नै छैनन् । बुबाआमा नभएका, अर्काको घरमा काम गर्न बसेका, कसैको सहयोगमा विद्यालय आउँदै गरेका विद्यार्थी मात्र यहाँ पढ्छन्,’ उनले भने, ‘स्थायी विद्यार्थी भर्ना हुन आउँदैनन् । त्यसकारण सधैं अभाव झेल्नुपरेको हो ।’

विद्यालय ०२१ सालमा स्थापित विद्यालयसँग १७ कट्ठा जमिन छ । खेलमैदान, भवन, कक्षाकोठा र शिक्षक पनि पर्याप्त छ । आसपास धेरै विद्यालय भएकाले त्यहाँ अभाव भएको विकको दाबी छ । ‘३ सय मिटरभित्र दुईवटा बोर्डिङ र एउटा सामुदायिक स्कुल छ । हुने खानेले नानीहरूलाई बोर्डिङ पठाउँछन् । बोर्डिङ पठाउन नसक्नेले हाईस्कुलमा पठाउँछन्,’ उनले भने । दिवा खाजाको व्यवस्था नभएकाले पनि विद्यार्थी आकर्षित गर्न नसकेको विकको भनाइ छ ।

‘०५२ सालतिर यो स्कुलमा ८ सय विद्यार्थी थिए । भर्ना लिन परीक्षा लिनुपर्थ्यो,’ शिक्षक रामदेव साहले भने, ‘यही स्कुल अहिले विद्यार्थी नभएर जबर्जस्ती चलिरहेको छ ।’ उनले विद्यालय टिकाइराख्न नगरपालिकाले विशेष सहयोग गर्नुपर्ने माग गरे । ‘नगरपालिकाले जिम्मेवारी लिएर केही परिवर्तन गरे अझै पनि विद्यार्थी संख्या बढाउन सकिन्छ,’ उनले भने ।

नगरपालिकाले वास्ता नगरेकै कारण विद्यालयप्रति आकर्षण बढाउन नसकिएको प्रअ विकले बताए । विद्यार्थी अभाव झेल्दै आएका विद्यालयका लागि ठोस निर्णय लिन नसकिएको नगर शिक्षा अधिकृत दाहालले बताए । उनले भने, ‘हामी अहिले नगरको
स्वीकृत दरबन्दी कति हो भनेर पर्खिरहेका छौं ।

माथिबाट स्पष्ट भएर आएपछि समस्या झेल्दै गरेका विद्यालयको हकमा कस्तो निर्णय गर्ने भन्ने निष्कर्षमा पुग्छौं ।’ उनले समस्यामा परेका विद्यालय जोगाउन स्थानीय जुट्नुपर्ने धारणा राखे ।

प्रकाशित : भाद्र १३, २०७६ ०८:३६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्