सार्वजनिक जग्गा अतिक्रमण गरी बस्ती

लीला श्रेष्ठ

(भक्तपुर) — तत्कालीन प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवाले ०६१ सालमा मनोहरा नदी किनारमा कृषि बजार उद्घाटन गरेका थिए । त्यसको भोलिपल्टै त्यहाँको जग्गामा सुकुम्बासी आएर बसे । अहिले पनि सुकुम्बासीकै बस्ती छ, प्रस्तावित कृषि बजारको अत्तोपत्तो छैन । 

काठमाडौं र मध्यपुर थिमि नगरपालिकाको संगमस्थल मनोहरा नदी किनारमा ७ सय २० परिवार सुकुम्बासी बसोबास गरिरहेका छन् । सुकुम्बासीले साढे २ सय रोपनी जग्गा अतिक्रमण गरेको मनोहरा जग्गा एकीकरण आयोजनाका इन्जिनियर मनोजकुमार भेटवालले बताए । ‘२०२१ सालमा नापी भएको मनोहरा नदीको बहाव क्षेत्रमा सुकुम्बासी बस्ती छ,’ उनले भने, ‘मनोहरा नदी
व्यक्तिको जग्गामा बगिरहेको छ ।’

काठमाडौं महानगर र मध्यपुर थिमि नगरको समन्वयमा २०५९ देखि जग्गा एकीकरण आयोजना सञ्चालित छ । भेटवालका अनुसार मनोहरा नदी क्षेत्रको विवादबाहेक आयोजनाको ७० प्रतिशत काम सम्पन्न भइसकेको छ । मनोहरा जग्गा एकीकरण आयोजनाभित्र पर्ने मनोहरा नदी किनारमा १५ वर्षदेखि बसोबास गरिरहेका सुकुम्बासी हटाउने विषयमा स्थानीय प्रशासन मौन छ ।

आयोजनाले भने २०२१ सालको नापीअनुसार नदीको बहाव परिवर्तन गर्दा सुकुम्बासी स्वतः हट्ने जनाएको छ । ०२१ को नापीअनुसार मनोहरा नदी भएकै ठाउँमा अहिले व्यक्तिको जग्गा देखिन्छ । फिल्डमा भने बहाव परिवर्तन गरेका कारण नदी अरूकै जग्गामा छ । ‘नदीको जग्गा व्यक्तिले आफ्नो नाममाबनाइसकेछन्,’ उनले भने ।

२०३० तिर नदीले बहाव परिवर्तन गरेपछि उक्त जग्गा व्यक्तिले निजीकरण गरेको पत्ता लागेको आयोजनाले जनाएको छ । २०३७ असोज २६ मा उक्त जग्गा व्यक्तिका नाममा पास भएको मालपोतको अभिलेखमा छ । साविक दिव्यश्वरी ७ (ख) कित्ता नम्बर २४५ को करिब ५० रोपनी मनोहरा नदी हो । कित्ताकाँट हुँदै जाँदा २५७ रपछि २५८ कायम भएको छ ।

त्यसपछि विभिन्न समयमा कित्ताकाँट हुँदै २५८ बाट २६३, २६४ र २६५ कायम भएको छ । त्यस्तै, २६३ कित्ता बदर भई २६६, २६७ कायम भएको आयोजनाले जनाएको छ । आयोजनाका अनुसार हाल ती कित्ता श्यामजंग सिजापती, राजेन्द्रकुमार सिजापती, सवर्णकुमार सिजापती र प्रेमजंग सिजापतीको नाममा छन् । २६६ कित्ता डण्डपाणि उपाध्यायको नाममा दर्ता छ । विभिन्न समयमा बेचबिखन हुँदै जाँदा २८३ नम्बर कित्ता तेज नसिं द्वारेलगायत २ जना र २८४ नम्बर कित्ता पुरुषोत्तम पौडेलका नाममा रहेको उल्लेख छ । २६७ नम्बर कित्तालगायतको १३ रोपनी जग्गा दर्ता बदर भएको जनाएको छ । मध्यपुर थिमिकै सानोठिमी महेन्द्र शान्ति माविको पछाडिको ९ रोपनी सार्वजनिक जग्गा व्यक्तिको अतिक्रमणमा परेको नगरप्रमुख मदनसुन्दर श्रेष्ठले बताए ।

त्यसैगरी, मध्यपुर थिमि १ का वडाध्यक्ष सुरज खडकाका अनुसार मनोहरा नदी किनाराको करिब डेढ रोपनी जग्गा लोकेन्द्रबहादुर चन्दका छोरा अरुण चन्दले अतिक्रमण गरेका छन् । ‘सार्वजनिक सुक्दै निजी जग्गा फुक्दै गएको छ,’ उनले भने, ‘अरुण चन्दको घरको पर्खाल खोलासम्म छ ।’

सार्वजनिक जग्गा संरक्षणका लागि नगरपालिकाको समन्वयमा सिमांकन तथा सिडहरू संकलन गर्ने कार्य गरिरहेको उनले बताए । मध्यपुर थिमि १ लोकन्थलीस्थित स्वास्थ्य चौकीवरिपरिको करिब २ रोपनी पर्ति जग्गा अतिक्रमण भएको वडाध्यक्ष खडकाले बताए । स्वास्थ्य चौकीको पूर्व र उत्तरतर्फको पर्ति जग्गा सडकले ओगटेको र पश्चिमतर्फ व्यक्तिले अतिक्रमण गरेको जग्गाको नक्सा रोक्का राखेको उनी बताउँछन् । मध्यपुर थिमि ३ सागबारीस्थित हनुमन्ते नदीको ६४ रोपनी जग्गा समेत व्यक्तिको नाममा पास गरिएको तथ्य पत्ता लागेको नगरपालिकाले जनाएको छ ।

हनुमन्ते नदीको उक्त सार्वजनिक जग्गा पूर्वभूमिसुधार मन्त्री जगन्नाथ उपाध्यायको पालामा आफ्नी कान्छी पत्नी विमली उपाध्यायको नाममा दर्ता गरेको पाइएको हो । मध्यपुर थिमि र चाँगुनारायण नगरपालिकाको संगम स्थल नीलबाराहीस्थित १९ रोपनी १० आना पर्ति जग्गा २०४२/४३ सालमा कान्छा सुवालको नाममादर्ता भएको पाइएको छ ।

सार्वजनिक जग्गा संरक्षणमा नगरपालिकावर्षौंदेखि विभिन्न व्यक्तिको नाममा बिक्री हुँदै आएको मध्यपुर थिमि बोडेको ऐतिहासिक पलेस्वाँ पुखु (कमलपोखरी) लाई जिल्ला अदालत भक्तपुरले सार्वजनिक पोखरीको रूपमा कायम गर्ने फैसला गरेपछि नगरपालिकाले संरक्षण थालेको छ । अदालतले २०३५, ०३७ र ०५५ मा विभिन्न व्यक्तिको नाममा पहिले भएका अदालती आदेशलाई समेत बदर गरेको छ । २०२१ को नापीमा समेत सार्वजनिक पुखुकै रूपमा रहेको प्रमाणित रहेको अदालतले जनाएको छ ।

धार्मिक, सांस्कृतिक एवं ऐतिहासिक महत्त्व बोकेको पलेस्वाँ पुखुको १५ रोपनी ९ आना जग्गा जोगाउन माग गर्दै स्थानीयले वर्षौंदेखि दबाब दिँदै आएको थियो । मध्यपुर थिमिले हाल साविक गर्दा व्यक्तिले जग्गा घुसाएको पाइएमा नछोड्नेनगरप्रमुख मदनसुन्दर श्रेष्ठले बताए ।

मध्यपुर थिमि ६ बसिडोंस्थित २१ रोपनी सार्वजनिक जग्गा अतिक्रमण गरी भूमाफियाले माटो बेच्न लागेको पाइएकाले सिमांकन गरी रोकेको छ । मध्यपुर थिमि ९ सानो वनस्थित करिब १५ रोपनी पर्ति जग्गा, ३ वडा सुन्दर बस्तीमा ब्लक कारखानाले अतिक्रमण गरेको ६ रोपनी ८ आना, ५ वडा स्थित हात्तीमहांकालस्थित ढुंगेधारासहित अतिक्रमण परेको करिब २० रोपनी जग्गाको संरक्षण थालेकोनगरप्रमुख श्रेष्ठले बताए ।

प्रकाशित : श्रावण २९, २०७६ १२:१३
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

सडक सुधारले खुसी

कान्तिपुर संवाददाता

प्यूठान — प्यूठानको मुख्य बजार केन्द्र बिजुवारसँग पूर्वी रोल्पाको मुख्य बजार सुलीचौर जोडने सडक सुधार गर्न लागिएको छ । बिजुवार–ढुंगेठाँटी–सुलीचौर रोल्पा सडकको स्तरोन्नति हुन लागेको हो । प्यूठान–४ को बिजुवार जुम्रीदेखि यसपालि जुम्रिकाँढा–ढुंगेठाँटीसम्म ६ दशमलव ९ किलोमिटर सडक सुधार गर्न लागिएको छ ।

राष्ट्रिय यातायात सुदृढीकरण कार्यक्रम (एसएनआरटीपी)अन्तर्गत आवधिक मर्मतमार्फत सडक सुधार गर्न लागिएको छ । मंसिरसम्म काम सक्ने गरी ७९ लाख ३३ हजार ५ सय ६१ रुपैयाँमा ठेक्का भएर काम सुरु गरिएको जिल्ला पूर्वाधार विकास कार्यालयका निमित्त प्रमुख नवीन श्रेष्ठले बताए । दुई जिल्लाको मुख्य बजार जोडने सडक ओझेलमा परेको स्थानीयले गुनासो गर्दै आएका थिए ।


बर्खामा खाल्डाखुल्डीले हिलाम्य सडकले सास्ती भएपछि स्थानीयले वर्षौंदेखि सडक सुधारको माग गर्दै आएका हुन् । सडकमा बजेट परेर मर्मत हुने कुराले अहिले यस क्षेत्रका स्थानीय खुसी छन् । ‘सडक राम्रो नहुँदा निकै दुःख पाएका थियौं,’ प्यूठान नगरपालिका–५, जुम्रिकाँढाका हरि जैसीले भने, ‘सडक सुधारमा बजेट परेर काम गर्न लागेको सुन्दा खुसी लागेको छ ।’ सडक राम्रो भएपछि बिजुवारसम्मको भाडा घटने पनि स्थानीयले आशा गरेका छन् ।


जुम्रिकाँढाको पातलकटेरी, देउरालीसम्म १६ किलोमिटरमा नियमित जिप संचालनमा छ । स्थानीयले २ सय रुपैयाँ भाडा तिर्दै आएका छन् । ‘सडक राम्रो नभएका कारण महँगो भाडा तिर्नु परेको छ,’ स्थानीय हेमराज थापाले भने, ‘सडक सुधार भएपछि भाडा घटने आशा गरेका छौं ।’

रोल्पाको सुनील स्मृति गाउँपालिकाको असेर, तेबाङ, मिझिङ र प्यूठानको प्यूठान नगरपालिकाको जुम्रिकाँढा, माझकोट, स्वर्गद्वारी नगरपालिका, बेल्वास, सारी, बर्जिबाङ क्षेत्रका स्थानीयले सडकबाट फाइदा लिने प्यूठान नगरपालिका–५ का वडाध्यक्ष लछुमन भण्डारीले बताए । सडक सुधारपछि यस क्षेत्रकै मुहार फेरिने भण्डारीले बताए ।


०५५ सालमा खुलेको सडक सधैं ओझेलमा परेको थियो । नगरभित्रको एउटा सडक कालोपत्रे गर्ने योजनासहित नगरपालिकाले यस सडकलाई प्राथमिकतामा पारेर परियोजना अध्ययन प्रतिवेदन (डीपीआर) तयार पारेको थियो । बिजुवारदेखि रोल्पाको सुलीचौरसम्मको यसको दूरी ३२ किलोमिटर रहेको छ । ‘रोल्पा क्षेत्रबाट अरेससम्म सडक सुधार हुँदै छ,’ वडाध्यक्ष भण्डारीले भने, ‘यताबाट देरालीसम्म सुधार भए धेरै सहज हुन्थ्यो ।’

प्रकाशित : श्रावण २९, २०७६ १२:११
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्