पुनर्निर्माण गर्न जयवागेश्वरी भत्काइँदै

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — भूकम्पले क्षतिग्रस्त विश्वसम्पदा सूचीमा सूचीकृत पशुपति क्षेत्रको जयवागेश्वरी मन्दिर पुनर्निर्माणका लागि जीर्ण भवन भत्काउने प्रक्रिया सुरु गरिएको छ ।

फागुन २ गते जीर्ण मन्दिर भत्काउन क्षमा पूजा गरियो । क्षमा पूजापछि जस्ताले बार लगाई जीर्ण मन्दिरका संरचना निकाल्न लागिएको पशुपति क्षेत्र विकास कोषका निर्देशक भरत मरासिनीले जानकारी दिए । भत्काउनुअघि, पुनर्निर्माण सुरु गर्नुअघि र सम्पन्न भएपछि तान्त्रिक विधिअनुसार साइत निकालेर क्षमा पूजा गरिने उनले बताए । २०७२ वैशाख १२ र २९ गतेको भूकम्पले मन्दिरको गजुर भत्किएको थियो । अन्य भाग पनि चिराचिरा परेर जीर्ण बनेको थियो । टुँडालहरू खस्न थालेका थिए ।

क्षतिग्रस्त मन्दिर पुनर्निर्माणका लागि कोषले भूकम्पको एक महिना पनि नबित्दै जेठ ४ गते एडभेन्चर टुर एन्ड ट्राभलका सञ्चालक कल्याण शर्मालाई पुनर्निर्माणको सैद्धान्तिक स्वीकृति दिएको थियो । शर्माले पुनर्निर्माणको काम सुरु गर्न नसकेपछि गत वर्ष सम्झौता रद्द भयो । कोषले गत माघ २ गते बुधबार तुलसी कन्स्ट्रक्सनसँग दुई वर्षमा पुनर्निर्माण सक्ने गरी सम्झौता गरेको कोषका सदस्य सचिव डा. प्रदीप ढकालले बताए । ‘तीन करोड १४ लाखमा मन्दिर पुनर्निर्माण हुन्छ, पुरानै प्रकारका निर्माण सामग्री प्रयोग गरी मन्दिर बनाइनेछ, विश्वसम्पदा सूचीमा सूचीकृतस्थल भएकाले प्राचीन स्मारक संरक्षण ऐनअनुसार मन्दिर बन्छ,’ उनले भने ।

भूकम्पले मन्दिर भत्किएलगत्तै पुनर्निर्माणका लागि निवेदन दर्ता गराएका शर्माले सुरुमा पुरातत्त्वले नक्सा र डिजाइन स्वीकृत गर्न समय लगाएको र स्वीकृत भएर पुनर्निर्माण सुरु गर्दा स्थानीयवासीले अवरोध गरेकाले पछि हटन बाध्य भएको बताए । ‘विभागले नक्सा स्वीकृत गर्न डेढ वर्ष लगायो, विभागले दिएको स्वीकृति फेरि कोषले स्वीकार गरेन,’ उनले भने, ‘मैले भत्किएको सम्पदा पुनर्निर्माणमा केही सहयोग गर्न सकिन्छ कि भनेर प्रयास गरेको हुँ । यस क्रममा विभाग, विश्व सम्पदा र स्थानीयवासीको फरक–फरक इच्छा भएर काममा अप्ठ्यारो भयो ।’

भूकम्पको चार वर्ष हुन लाग्दासम्म पनि जयवागेश्वरी मन्दिरको छानो पालले ढाकिएको थियो । टुँडाल र इँटा झर्न थालेका थिए । चारैतिर चर्किएर प्वाल परेको मन्दिर जीर्ण अवस्थामा थियो । उपत्यकामा मेलम्चीको पानी वितरणका लागि ठूला पाइप बिच्छयाउन सडक खन्दा मन्दिरमा थप क्षति पुगेको छ । सतीप्रथा रहेका बेला राजा–महाराजाको निधनमा सती जाने रानीहरूको गरगहना सबै जयवागेश्वरीलाई चढाउने गरिएको किंवदन्ती छ । चढाइएको गरगहनालगायत सम्पत्तिको कुनै अभिलेख नरहेको पशुपति क्षेत्र विकास कोषका पूर्वसदस्य सचिव गोविन्द टन्डनले बताए ।

प्रकाशित : फाल्गुन ६, २०७५ ०८:५६
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

आदेश अटेर गरी भवन निर्माण

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — हनुमानढोका दरबार परिसरमा निर्माणाधीन महर्जन बिजनेस एसोसिएटसले सर्वोच्च अदालतको आदेश अटेर गर्दै तला थप्न लागेको छ । सर्वोच्चले विश्वसम्पदा क्षेत्रको ‘बफर जोन’ मा निर्माणाधीन भवन ३५ फिटभन्दा अग्लो नबनाउन आदेश दिएको थियो ।

न्यायाधीशहरू तेजबहादुर केसी र पुरुषोत्तम भण्डारीको संयुक्त इजलासले पुस ९ गते एसोसिएटलाई दिएको आदेशमा भवन ३५ फिटभन्दा अग्लो नबनाउन र कुमारीको मूर्ति यथास्थानमा पुन:स्थापना गर्न भनिएको थियो । एसोसिएटसका प्रमुख कृष्णलाल महर्जनले महानगरपालिकाबाट चार तला बनाउन नक्सापास गरिसकेकाले त्यसैअनुसार तला थप्न लागेको दाबी गरेका छन् । भवनको उचाइ तीन तला बनाउँदा नै ३२ फिट पुगिसकेको छ । अब तला थप्दा ४२ फिट पुग्छ । भवन निर्माण मापदण्डअनुसार संरक्षित स्मारक क्षेत्रको उचाइ हरेक तलामा ७ देखि ८ फिटसम्म हुनुपर्छ । यो मादपण्ड एसोसिएटसले पहिल्यै मिचेको जिल्ला प्रशासन कार्यालय काठमाडौंको प्राविधिक टोलीले दिएको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ ।

तला नथप्न पुरातत्त्व विभाग र जिल्ला प्रशासन कार्यालयले दिएको लिखित निर्देशन पनि एसोसिएटसले अवज्ञा गरिरहेको छ ।

सर्वाेच्च अदालत फैसला कार्यान्वयन निर्देशनालयले फैसला आइनसकेको जानकारी दिएको छ । ‘फैसला आइपुगेको छैन,’ निर्देशनालयका महानिर्देशक हरिराज कार्कीले भने, ‘बुझेर कारबाहीका लागि पत्राचार गर्छाैं ।’ विश्व सम्पदा क्षेत्रमा गैरकानुनी निर्माण हुँदा सम्पदा सूचीबाट हटने खतरा भएको भन्दै संरक्षणविदले चिन्ता जाहेर गरेका छन् । ‘अस्ट्रियाको भियनामा तोकिएको उचाइभन्दा बढी उचाइको व्यापारिक भवन बनाउँदा भियनालाई खतराको सूचीमा राखिएको छ,’ युनेस्कोको सल्लाहकार संस्था इकोमस नेपालका अध्यक्ष काई वाई जे भन्छन्, ‘त्यही खतरा यो व्यापारिक कम्प्लेक्सले गर्दा पनि देखियो । यसलाई सच्याइएन भने भोलिका दिनमा भियनाको नियति बेहोर्नुपर्छ ।’

प्रकाशित : फाल्गुन ६, २०७५ ०८:५५
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्