ऐतिहासिक दुईपोखरी पुनर्निर्माण सुरु

दुईपोखरीमा बिस्केट जात्रासम्ममा पानी भरिसक्ने
कान्तिपुर संवाददाता

भक्तपुर — मध्यपुरथिमि नगरपालिकाले ऐतिहासिक दुईपोखरी (निगुपुखु:) संरक्षण तथा पुनर्निर्माण थालेको छ । संरक्षण अभावमा पानी सुकेर वर्षौंदेखि खेलमैदानका रूपमा परिणत दुईपोखरी संरक्षणका लागि उपभोक्ता समिति गठन गरी पुनर्निर्माण थालेको नगरप्रमुख मदनसुन्दर श्रेष्ठले बताए ।

मध्यपुरथिमि नगरपालिका ४ दुईपोखरीस्थित दुईपोखरी संरक्षण तथा पुनर्निर्माणका लागि स्काभेटर/रोलरबाट कालीमाटी बिछ्याइँदै । तस्बिर सौजन्य : मध्यपुरथिमि नगरपालिका

दुईपोखरी संरक्षणको पहिलो चरणमा कालीमाटी बिछ्याउने कार्य प्रारम्भ भएको उनले बताए । सुरुमा ६ इन्च कालीमाटी, ३ इन्च पाँगो माटो र पुन: ६ इन्च कालीमाटी गरी १५ इन्च माटो बिछ्याएपछि इँटा सोलिङ गरेर पानी राख्ने जनाएको छ ।

उक्त पोखरी संरक्षण तथा पुनर्निर्माण गर्न नगरपालिकाले चालु आर्थिक वर्ष ०७५/७६ मा ५० लाख रुपैयाँ बजेट विनियोजन गरेको जनाएको छ । पोखरी संरक्षण गर्न स्थानीय निरञ्जन श्रेष्ठको अध्यक्षतामा ११ सदस्यीय समिति गठन गरीपुसदेखि पुनर्निर्माण थालेको हो ।

आकासेपानी संकलन गरेर प्रशोधन गरेपछि मध्यपुरथिमि ४ स्थित ऐतिहासिक दुईपोखरीमा पानी भर्ने प्रस्तावअनुरूप पुनर्निर्माण सुरु भएको नगरपालिकाका प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत कमल ज्ञवाली बताउँछन् । मध्यपुरथिमि इनाय टोलको राजगणेशदेखि दिगुभैरव मन्दिरसम्मको पानी संकलन गर्ने र संकलित पानी दुई स्थानमा प्रशोधन गरेपछि मात्र पोखरीमा खसाल्ने नगरपालिकाले जनाएको छ ।

दुईपोखरी संरक्षण पुनर्निर्माणका लागि नगरपालिकाले करिब १५ करोड लागत इस्टमेट तयार गरेको छ । तीन वर्षमा पुनर्निर्माण सक्ने गरी पैदलमार्ग निर्माण, ८ वटा फल्चा (पाटी) निर्माण गर्नुका साथै नगरको मुख्य सांस्कृतिक केन्द्रका रूपमा दुईपोखरी क्षेत्रलाई व्यवस्थित गर्ने लक्ष्य लिएको नगरप्रमुख श्रेष्ठले बताए । हाल पोखरी वरिपरि ६ वटा फल्चा अवस्थित छन् ।

करिब ३ सय वर्ष पहिले गंगा महारानीले दुईपोखरी स्थापना गरी मध्यपुरथिमिवासीलाई पानीको स्रोत दिएको भन्ने कथन छ । कुनै भवितव्य होस् अथवा सिँचाइ, जुनसुकै प्रयोजनका लागि पोखरीकै पानी प्रयोग गर्ने चलन थियो । बढदो सहरीकरण तथा पानीका वैकल्पिक स्रोत प्रयोग हुन थालेपछि पोखरी संरक्षणमा ध्यान जान छाडेको संस्कृतिविदहरू बताउँछन् ।

दुईपोखरीमा बोडेको कमलपोखरी र यातापोखरीबाट पानी ल्याउने गरिन्थ्यो । बढ्दो जनघनत्व र सहरीकरणका कारण पोखरीसम्म ल्याउने पानी बीच बाटामै टुटेपछि पोखरीमा पानी सुकेको हो । २०१५ सालमा राजा महेन्द्र भक्तपुर आउँदा दुईपोखरीको पानी हटाएर मैदान बनाई राजालाई स्वागत गरेदेखि नै पोखरीको पानी सुक्न थालेको स्थानीय उत्तरकुमार श्रेष्ठ बताउँछन् ।

बेलाबेलामा पोखरी संरक्षण गर्ने प्रयास गरे पनि पोखरीको संरक्षण हुन सकेको छैन । गाविस हुँदासम्म पोखरीमा पानी थियो, नगरपालिका भएदेखि पोखरी मैदानमा परिणत भएको स्थानीय बताउँछन् । ०६५ मा नगरपालिकाले १० लाख लगानीमा बार लगाएर संरक्षण प्रयास गरे पनि सफल हुन सकेन ।

मध्यपुरवासीले दुईपोखरी सुधार समिति नै गठन गरी पटक/पटक संरक्षण प्रयास गर्दै आएको छ । मध्यपुरथिमी बालुवाको थुम्कोका रूपमा पनि चिनिन्छ । बालुवा भएका ठाउँमा पानी जोगाउन मुस्किल हुने स्थानीय बताउँछन् । पोखरीमा पानी बचाउन पहिलेकै मुहान पत्ता लगाउनुपर्ने र नरपालिकाले पोखरीको पूर्ण संरक्षण गर्न एकमुष्ट रकम छुट्याउन आवश्यक रहेको स्थानीयको सुझाव छ ।

मध्यपुरथिमि ४ याता क्षेत्रमा करिब २० वटा इनार छन् । एक जमानामा इनारको मुख्य स्रोत पनि दुईपोखरी भएको स्थानीय एवं दुईपोखरी अनुगमन समिति संयोजक बालकृष्ण पात्य श्रेष्ठ बताउँछन् । पोखरीमा पानी सुक्न थालेपछिइनारमा पनि पानी सुक्दै गएको छ ।

नगरपालिकाले दुईपोखरी क्षेत्रलाई सांस्कृतिक क्षेत्रका रूपमा विकास गर्ने र नगरको प्राचीन एवं ऐतिहासिक संस्कृतिको प्रदर्शनस्थल निर्माण गर्ने लक्ष्य लिएको नगरप्रमुख श्रेष्ठ बताउँछन् । इनायटोलदेखि दिगुभैरव मन्दिरसम्म पैदलमार्ग निर्माण गरी ठूला सवारी निषेध गर्नेसमेत उनले बताए । खेलमैदानका रूपमा परिणत दुईपोखरीमा बिस्का: (बिस्केट जात्रा) सम्ममा पानी भरिसक्ने लक्ष्य नगरपालिकाको रहेको जनाएको छ ।

प्रकाशित : माघ २१, २०७५ ०७:४५
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

इन्जिनियरलाई काम सिकाउँदै महानगर

शिल्पा कर्ण

काठमाडौँ — भर्खरै उत्पादन भएका प्राविधिक जनशक्तिलाई विदेश पलायन हुनबाट रोक्न काठमाडौं महानगरपालिकाले नयाँ थालनी गरेको छ । इन्जिनियरिङ पास गरेका युवा जमातलाई सरकारी कामकाजसँग जोड्न महानगरले ‘करिअर क्याम्प’ सञ्चालन गरेको हो ।

‘भर्खरै उत्पादन भएका जनशक्तिमध्ये अधिकांश विदेश गइरहेका छन् । अवसरको खोजीमा विदेसिएकामध्ये धेरैजसो विदेश नै बस्छन्,’ यसको अवधारणाबारे महानगरअन्तर्गतको सहरी योजना आयोग (सीपीसी) का अधिकृत सुशील सुवेदी भन्छन्, ‘त्यस्ता युवालाई देशमै पनि अवसर छ । सरकारसँग मिलेर राष्ट्रका लागि के कति कसरी योगदान दिन सकिन्छ भन्नेबारे जानकारी दिन्छौं । उनीहरूको सैद्धान्तिक ज्ञानलाई व्यवहारमा उतार्न सहयोग गर्छौं ।’

महानगरअन्तर्गतको सीपीसीले सिभिल, इलेक्ट्रिकल, वातावरण, सरसफाइ, सहरी योजना, वास्तुविधा जस्ता विषय पढेका विद्यार्थीलाई ६ महिनाको तालिम दिन सुरु गरेको हो । उनीहरूको ज्ञानलाई निखार्ने र व्यावहारिक बनाउने गरेको छ । यस आर्थिक वर्षमा १६ जनालाई यस्तो तालिम दिइसकिएको महानगरले जनाएको छ । ‘करिअर क्याम्प’ का लागि छुट्याइएको ३३ लाख २० हजार रुपैयाँमध्ये पहिलो टोलीलाई तालिम दिँदा २२ लाख खर्च भएको छ । सुवेदीका अनुसार यस आर्थिक वर्षको सुरुवातबाटै यस्तो तालिम दिन थालिएको हो । उनीहरूलाई मासिक १५ हजार रुपैयाँसमेत प्रदान गरिएको छ ।

हालको टोलीमा रहेका मध्ये एक हुन् २२ वर्षीय सौरभ पराजुली । इन्जिनियरिङ अध्ययन संस्थान पुल्चोकबाट सिभिल इन्जिनियरिङ पास गरेका उनी यही माघबाट सीपीसीमा कक्षा लिइरहेका छन् । ‘पेसागत उन्मुख हुन जानकारी दिइने रहेछ । हामीले कलेजमा सैद्धान्तिक ज्ञान पायौं, यहाँ त्यसलाई व्यवहारमा उतार्न सिकाइने रहेछ,’ एक सातादेखि कक्षा लिइरहेका उनले भने, ‘राजधानीको वस्तुस्थिति, पानीको सतह, निर्माणमा त्यसको प्रभावजस्ता कुराबारे जानकारी पाएँ ।’

इटहरीका पराजुलीले पेसागत मात्र नभई व्यावहारिक हुन सिकिरहेको बताए । सामाजिक सञ्जालबाट महानगरको यस कार्यक्रमबारे जानकारी पाएका उनी आफूसँगै पढ्नेले अन्य जागिर पाए पनि साथीहरूले आफूले जति जानकारी नपाएको भनी दुखेसो पोख्ने गरेको सुनाउँछन् ।

‘उनीहरू विभिन्न ठेकेदार कम्पनीसँग आबद्ध छन् तर त्यहाँ धेरै खटाउने, फिल्ड वर्क बढी हुने, सिक्न नपाएको जस्ता गुनासो गर्छन् । यहाँ हामीलाई समान व्यवहार गरिन्छ,’ उनले भने । पराजुलीका अनुसार पेसामा केवल निर्माण मात्र नभई समुदायसँग कसरी मिलेर काम गर्ने, कसरी सहमतिमा अघि बढ्ने, विरोध साम्य पार्नेजस्ता महत्त्वपूर्ण कुरा सिकाइने गरेको छ । काम मात्र नभई समाज पनि बुझेको उनी बताउँछन् ।

एक समूहमा रहेका १६ जनालाई ६ महिनासम्म यस्तो तालिम दिइन्छ । पहिलोपल्ट महानगरले यसका लागि आहान गर्दा ९१ जनाले रुचि देखाएका थिए । ‘करिअर क्याम्प सञ्चालन कार्यविधि २०७५’ अनुसार १६ जना छनोट भएका थिए । ‘दोस्रोपल्टको आहानमा ३ सय ८८ वटा आवेदन आए । यसले हाम्रो यस कार्यक्रमको प्रभाव देखाउँछ,’ सुवेदीले भने ।

केवल ज्ञानलाई प्रमाणपत्रसम्म सीमित नराखी इमानदार राष्ट्रसेवक उत्पादन यस कार्यक्रमको लक्ष्य रहेको उनले बताए । ‘डिग्रीले दिन नसकेका कुरा सिकाउन यो कार्यक्रम ल्याएका हौं,’ उनले भने, ‘यसअघिको ब्याचमा सबै सन्तुष्ट हुनुहुन्छ । उहाँहरूबाट हामीले २३ वटा विभिन्न किसिमका योजना पायौं, त्यो अमूल्य हो ।’

यसअघिको तालिममा सहभागीमध्ये तीन जनालाई अहिलेको नयाँ समूहलाई समन्वय गर्ने जिम्मेवारी दिइएको छ । त्यसैमध्येकी एक चितवनकी २६ वर्षीया प्रियंका प्रधान भन्छिन्, ‘म आर्किटेक्चरमा स्नातकोत्तर सकेर दुई वर्षदेखि सहरी योजनासँग नै सम्बन्धित निजी संस्थामा कार्यरत थिएँ । पत्रिकाबाट यस तालिमबारे जानकारी पाएपछि यता फाराम भरेँ र तालिमका लागि छानिएँ । यो ६ महिना मेरा लागि निकै उपयोगी रह्यो ।’

अन्य स्थानमा केवल कागजमा सीमित योजना देखेकी उनले आफैंले कोरेको योजनाले अहिले मूर्तरूप पाउन लाग्दा हर्षित छिन् । ‘कमलपोखरी पुनर्निर्माणको गुरुयोजना हाम्रै टोलीले कोरेको थियो । अहिले त्यो टेन्डरको प्रक्रियामा छ । भाटभटेनीको सत्तल निर्माण भइरहेको छ । यस्ता निर्माणले आफैंलाई गौरवान्वित बनाउँछ,’ प्रधानले भनिन् । महानगरजस्ता सरकारी निकायसँग नजिक भई काम गर्न पाउँदा सरकारको काम गर्ने तरिका, प्रक्रिया, समस्या, सहकार्य र फाइदाबारे निकै जानकार भएको उनले महसुस गरेकी छन् ।

अधिकृत सुवेदी पहिलो समूहले बनाएका २३ योजना सीपीसीले महानगरलाई हस्तान्तरण गरेको र अधिकांश कार्यान्वयनका चरणमा रहेको जानकारी दिए । भर्खरै ‘पासआउट’ भएका जनशक्तिलाई अझ दक्ष बनाउने उद्देश्यले सञ्चालित यो कार्यक्रममा निर्माण कार्य, सरकारी कामको शैली, जनप्रतिनिधि र स्थानीयको भूमिका, निर्माण प्रक्रियाका साथै विभिन्न विषयका विज्ञ, सरकारी, उच्च तहका भूतपूर्व कर्मचारी, विषयविज्ञ ल्याएर तालिममा सहभागीलाई सिकाइन्छ ।

उनीहरूलाई भौतिक निर्माणका काम कागजदेखि फिल्डसम्म सरकारी निकायबाट कसरी हुन्छ भनी जानकारी दिइने गरिएको छ । ६ महिनामा १ सय कक्षा लिइन्छ । यस आर्थिक वर्षमा महानगरले यस कार्यक्रमका लागि ६६ लाख ४० हजार रुपैयाँ विनियोजन गरेको सीपीसीले जनाएको छ । राष्ट्रिय योजना आयोगकै शैलीमा महानगरका मेयर विद्यासुन्दर शाक्यअन्तर्गत रहने गरी सहरी योजना आयोगको ढाँचा ल्याइएको हो ।

प्रकाशित : माघ २१, २०७५ ०७:४३
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्