निर्मूल भइसकेको कुष्ठरोग थपिँदै- उपत्यका - कान्तिपुर समाचार

निर्मूल भइसकेको कुष्ठरोग थपिँदै

फातिमा बानु

काठमाडौँ — मुलुकबाट निर्मूल भइसकेको रोग हो कुष्ठरोग । तर, सरकारले उपचारको प्राथमिकतामा नराख्दा उन्मूलन भइसकेको यो रोगका बिरामी थपिँदो मात्रामा छन् । उन्मूलन भएको आठ वर्ष बिते पनि नयाँ बिरामी थपिइरहेपछि सरकारी प्राथमिकता र उपचार प्रणालीप्रति नै प्रश्न उठाइएको छ । 

सामाजिक विभेदका कारण लुकेर बस्ने, उपचार नगर्ने बिरामीको प्रवृत्ति व्याप्त छ । यसलाई घटाउन सरकारले पर्याप्त ध्यान नदिएको विज्ञहरूको निक्र्योल छ । विशेषज्ञका अनुसार रोग उन्मूलन हुनु बिरामीको संख्या शून्य हुनु होइन । विश्व स्वास्थ्य संगठनले प्रतिदस हजारमा एकभन्दा कम बिरामी हुनुलाई उन्मूलन मानेको छ ।


आठ वर्षअघि नेपालमा कुष्ठरोगका बिरामीको संख्या प्रतिदस हजारमा शून्य दशमलव ७९ थियो । स्वास्थ्य सेवा विभागको कुष्ठरोग तथा अपांगता व्यवस्थापन शाखाको तथ्यांकअनुसार आव ०७४/०७५ सम्ममा बिरामी संख्या बढेर प्रतिदस हजारमा शून्य दशमलव ९२ पुगेको छ । विभागका कुष्ठरोग विशेषज्ञ डा. रवीन्द्र बाँस्कोटा भन्छन्, ‘उन्मूलन भइसकेको भनेर राज्यले यो रोगलाई कम प्राथमिकतामा राख्न हुँदैन । उन्मूलन भइसकेको रोग किन फेरि फर्किंदैछ भनेर अनुसन्धान गर्न आवश्यक छ । यसका लागि सरकारले केन्द्रीय तहमा अनुसन्धान केन्द्र बनाउन जरुरी छ ।’


समाजमा यो रोगलाई पूर्वजन्मको पाप मान्ने, बिरामीलाई विभेद गर्नेलगायत विभिन्न अन्धविश्वास छ । चेतना अभावले बिरामी औषधि उपचारमा विश्वास गर्दैनन् । घरभित्रै लुकेर बस्छन् । यस्तै बेवास्ताका कारण उन्मूलन भइसकेको यो रोगका बिरामी बढिरहेका हुन् । यसलाई सरुवा रोग भनेर चिनिँदै आए तापनि यो रोग सर्ने सम्भावना निकै कम हुन्छ । औषधि सेवन गरिरहेका बिरामीबाट त यो रोग सर्दै सर्दैन । गाउँगाउँमा नि:शुल्क उपचार सेवा पुगेको छ ।


हेल्थपोस्ट तहमै तालिमप्राप्त स्वास्थ्यकर्मी छन् । कुष्ठरोगकै कारण अंगभंग भएमा शल्यक्रियासमेत नि:शुल्क हुने व्यवस्था छ । तैपनि यो रोगको जटिलता कम हुन सकेको छैन, बिरामीको संख्या घट्नुको साटो बढिरहेको छ । कुष्ठरोग नियन्त्रणका लागि सरकारले अघिल्लो वर्ष जोखिम मानिएका समुदायमा बिरामी खोजेर उपचारको सम्पर्कमा ल्याउने अभियान चलाएको थियो । घरदैलोमा पुगेर बिरामी खोज्ने अभियान खर्चिलो भएपछि यो कार्यक्रम अहिले स्थगित छ । रोग निर्मूल पार्नकै लागि सरकारले आठ जिल्लामा पुगेर बिरामीका परिवार र छिमेकीलाई समेत औषधि खुवाएको छ । यस्तो औषधिले परिवारमा कुष्ठरोगका बिरामी भए पनि अरू सदस्यलाई सर्न पाउँदैन ।


६० प्रतिशतलाई यस्तो औषधि खुवाइसकिएको डा. बाँस्कोटा बताउँछन् । उनी भन्छन्, ‘घरदैलोमा पुगेर बिरामी खोज्ने अभियानलाई निरन्तरता दिन आवश्यक छ, किनकि सामाजिक लाञ्छनाकै कारण बिरामी आफंै उपचार खोज्दैनन् ।’ बिरामीका छिमेकी र परिवारलाई औषधि खुवाउने कार्यक्रम देशभर विस्तार गरे यो रोग एक व्यक्तिबाट अर्को व्यक्तिमा सर्नबाट बचाउन सकिने उनले बताए ।


पछिल्लो जनगणनाअनुसार नेपालमा ५ लाख १२ व्यक्तिमा अपांगता छ । यो रोगका बिरामी त बढेकै छन् । अपांगता पनि बढाएको छ । कुल अपांगताको करिब २ प्रतिशत अपांगता कुष्ठरोगकै कारण हुने गरेको चिकित्सक बताउँछन् । थपिएका २ दशमलव ७ कुष्ठरोगका बिरामीमा पनि अपांगता देखिएको छ ।


डा. बाँस्कोटाका अनुसार सामान्य लक्षण देखिँदैमा उपचार गरे यो रोग पूर्णरूपमा ठीक हुन्छ, वर्षौंसम्म उपचार नगरे मात्रै अंगभंग हुने सम्भावना हुन्छ । कुष्ठरोग लेप्रे नामक सूक्ष्म कीटाणुबाट लाग्ने सरुवा रोग हो, यसले मुख्यगरी छाला र स्नायुमा असर गर्छ । शरीरमा फुस्रो दाग मात्रै देखिने तर नचिलाउने र नदुख्ने हुँदा बिरामीले बेवास्ता गर्छन् । बिस्तारै हातखुट्टाको छाला लाटो भएर जान्छ । पोलेको, छोएको र संक्रमण भएको केही थाहा पाउँदैनन् । संक्रमणका कारण औंलाहरू झरेर जान्छन् । बिरामी अंगभंग हुन्छन् ।


विभागको कुष्ठरोग तथा अपांगता व्यवस्थापन शाखाको तथ्यांकअनुसार यस वर्ष ३ हजार १ सय ८७ कुष्ठरोगका नयाँ बिरामी थपिएका छन् । अघिल्लो आर्थिक वर्षमा ३ हजार २ सय १५ नयाँ बिरामी थपिएका थिए । नयाँमध्ये २ सय ७८ जना १५ वर्षमुनिका बालबालिका छन् । कुल बिरामीमध्ये २ हजार ७ सय ७७ बिरामी नियमित उपचारमा छन् ।


देशभर ५ हजार ९ सय २२ कुष्ठरोगका बिरामी छन् । ६ सय नेपालमै उपचाररत विदेशी छन् । जसमा २ हजार २ सय २६ जना नियमित औषधि उपचार गराइरहेका छन् भने तीन हजार व्यक्ति यो रोगबाट मुक्त भइसके । कोही सम्पर्कमै छैनन् । रोगबारे सामाजिक नकारात्मक धारणा मुख्य चुनौतीको रूपमा रहेको उल्लेख गर्दै डा. बाँस्कोटा भन्छन्, ‘राज्यले नै यस्ता बिरामीमाथि विभेद गरेको छ, यस्ता बिरामीसँगको वैवाहिक सम्बन्ध बदर हुने कानुनसमेत विभेदकारी छ ।’

प्रकाशित : माघ १६, २०७५ ०८:०२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

मालपोत कर्मचारीको इन्टरनेट सुस्त

कान्तिपुर संवाददाता

भक्तपुर — मध्यपुर–थिमि नगरपालिका–३ गठ्ठाघरकी सुभद्रा गिरीले घरजग्गाको रोक्का फुकुवा गर्न च्याम्हासिंहस्थित भूमि सुधार तथा मालपोत कार्यालय धाएको तीन दिन भयो । तेस्रो दिन (सोमबार) दिनभर बस्दा समेत उनको काम भएन ।

‘शुक्रबार पालो आउला भन्दाभन्दै दिन गयो, आइतबार ४ बजेसम्म बसें, काम भएन,’ उनले भनिन्, ‘कम्प्युटर चलेको छैन भन्छन्, कार्यालयमा खुट्टा टेक्ने ठाउँ छैन ।’

चाँगुनारायण नगरपालिका–८ जितपुर सुडालका राजेन्द्र कार्कीले जग्गा नामसारीका लागि मालपोत कार्यालय धाएको चार दिन भयो । कम्प्युटर/इन्टरनेटमा समस्या भएको बाहानामा कर्मचारीले काम नै नगर्ने उनको गुनासो छ ।

‘दिनहुँ मालपोत आयो, पालो कुर्‍यो, काम बन्ने होइन,’ उनले भने, ‘इन्टरनेटको नाममा सेवाग्राहीलाई सास्तीको चाङ ।’ भूमि सुधार तथा मालपोत कार्यालयमा दिनहुँ सेवाग्राहीको भीड लाग्छ । बिहान १० बजे खुल्ने कार्यालयमा पालो कुर्न ८ बजेदेखि नै सेवाग्राही उपस्थित भइसकेका हुन्छन् । इन्टरनेट सेवा सुचारु गरे पनि सेवा प्रवाहमा भने झनै ढिलासुस्ती भइदिँदा सेवाग्राही मर्कामा परेका छन् । जग्गा नामसारी गर्ने काममा आएका सूर्यविनायक नगरपालिका–६ नयाँबस्तीका अर्जुन जोशीले भने, ‘लेखापढी नभई सेवाग्राहीले मालपोतको काम गर्नै सकिन्न, इन्टरनेटको समस्या देखाउँदै कर्मचारीले कामै गर्न छोडेका छन् ।’

चार दिनदेखि मालपोत धाउँदा समेत काम पूरा नभएको उनको गुनासो छ । समयमा काम नहुँदा दिनहुँ कार्यालय धाउने सेवाग्राही झनै मर्कामा परेका छन् । सेवाग्राहीहरू लामो समयसम्म पनि काम नभएपछि कार्यालयभित्रै सुस्ताइरहेका हुन्छन् । कम्प्युटर शाखामा सेवाग्राहीको भीड लागेको छ । ‘इन्टरनेटको समस्या भन्दै कोठाकोठा चहार्नुपरेको देख्दा पहिले हातैले लेख्ने काम सजिलो भएजस्तो छ,’ सूर्यविनायक–५ कटुञ्जेकी कुसुम तामाङले भनिन् ।

इन्टरनेट सेवाअन्तर्गत व्यक्तिगत विवरण इन्ट्री गर्ने, रजिस्टेसन गर्ने, जग्गा पास, लालपुर्जा बनाउने, मोठ भिडाउने, जग्गा रोक्का राख्ने, नामसारी गर्नेलगायतको काम सबै कम्प्युटरबाटै गर्नुपर्छ । तर, इन्टरनेट कनेक्सन बेलाबेलामा टुटिरहँदा काम प्रभावित हुने गरेको कम्प्युटर अधिकृत शिवराज पोख्रेलले बताए । करिब दुई सातादेखि सुविसुको प्राइमरी लाइनमा समस्या आएपछि सेकेन्डरी लाइन राख्दा समेत प्रभावकारी रूपमा काम नभएको उनले बताए ।

नियमित इन्टरनेट सेवामा समस्या नआइदिने हो भने मात्रै पनि काममा निकै छरितोपन आउने उनी बताउँछन् । ‘जुनसुकै काम गर्दा पनि जग्गा रोक्का भए/नभएको, कागजात मिले/नमिलेको काम सबै कम्प्युटरबाटै हेर्नुपर्छ, एकैछिन मात्रै इन्टरनेट बन्द भइदियो भने पनि काम रोकिइहाल्छ,’ उनले भने ।

भूमि सुधार तथा मालपोत कार्यालयले इन्टरनेट प्रणालीबाट काम/कारबाही थालेको करिब २ वर्ष भयो । दुई सातायता इन्टरनेटमा समस्या देखिएको र इन्टरनेटको समस्याका कारण सेवाग्राहीको काममा ढिलासुस्ती भएको कार्यालयले स्वीकार गरेको छ ।

‘इन्टरनेट नभएपछि केही काम हुँदैन,’ भूमि सुधार तथा मालपोत कार्यालय भक्तपुर प्रमुख ध्रुवप्रसाद कोइरालाले भने, ‘लिखत अनलाइन रजिस्ट्रेसनको सम्पूर्ण काम इन्टरनेट प्रणालीबाट हुने हो ।’ भक्तपुर मालपोतमा मात्र नभई मुलुकभरको कार्यालयमा जीआईडीसीमा समस्या आएको उनले बताए । मालपोत कार्यालयमा दिनहुँ एक हजारभन्दा बढी सेवाग्राही आउने गर्दछन् ।

प्रकाशित : माघ १६, २०७५ ०८:०१
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×