कक्षामा गयल छात्राका कुरा

विद्यालयमा महिनावारीलाई लाजको मात्रै होइन, उपहासको विषय पनि बनाइएको थियो । महिनावारी भएपछि धेरैले छोरीलाई स्कुल पठाउँदैनथे । पठाए नै भने पनि छात्राहरु महिनावारी भएका बेला कक्षामा जानी–जानी गयल हुन्थे । त्यसैले जति माथिल्लो कक्षामा पुग्यो, छात्राको संख्या उति पातलिन्थ्यो ।
रीता साह

केही महिनाअघि सामाजिक सञ्जालमा एक महिला अधिकारकर्मीले छोरी पहिलोपटक महिनावारी भएको जानकारी पोस्ट गरिन् । त्यसमा उनले खुसी व्यक्त गरेकी थिइन्, गौरव महसुस गर्दै छोरीलाई बधाई दिएकी थिइन् । कमेन्टमा पनि बधाईका साथै धेरै सकारात्मक प्रतिक्रिया आएका छन् ।

पोस्ट पढ्दा मैले बालकाल्यका घटना सम्झिएँ । दिउँसोको खाजा खाने बेलामा आमाले मलाई आँपको अचार ल्याउन अह्राउनुभयो । अचार सिकमाथि थियो । गाउँघरमा कुकुर वा बिरालोबाट खानेकुरा सुरक्षित राख्न अलिक माथि झुन्ड्याएर राख्ने ठाउँलाई सिक भनिन्छ । म सानै थिएँ । जसोतसो उफ्रेर अचार निकाल्न खोज्दा भाँडो झर्‍यो र फुट्यो । अचार भुइँभरि पोखियो ।

‘एउटा काम गर्न लगाको, त्यो पनि राम्रोसँग गर्न सकिनस् है !’, आमाले बेस्सरी गाली गर्नुभयो ।

मैले पनि फ्याट्ट भनिहालेँ, ‘आफैँ निकाल्दा भइहाल्थ्यो नि !’

‘आफैँ निकाल्न मिल्ने भए तँलाई किन भन्थें !’, आमाले भन्नुभयो ।

‘अचार खान हुने तर झिक्न किन नहुने ?’ मनमा जिज्ञासा थियो तर उहाँले थप केही भन्नुभएन । त्यसैले मैले केही मेसो पाइनँ । पछि थाहा भयो– रजश्वला भएको बेला अचार छुनु हुँदैन भन्ने मान्यता रहेछ । महिनावारीको बेला अचारको भाँडो छोएमा सबै अचार कुहिने मान्यता थियो गाउँमा ।

स्कुलको अनुभव पनि गाउँको भन्दा भिन्न रहेन । सात कक्षा पार गरेपछि सदरमुकामको स्कुलमा भर्ना भएकी थिएँ । कक्षा ९ मा पुगेपछिको कुरा– एक जना साथी कक्षाकोठामै महिनावारी भइन् । कक्षाभरिका सबैलाई थाहा भयो । न त उनीसँग त्यस्तो बेला प्रयोग गर्ने कपडा थियो, न त्यसबारे बुझाउने कोही । सदरमुकामको स्कुल भए पनि विद्यार्थीका लागि चर्पीधरि थिएन । उनी सलले दाग छोप्दै घर गइन् र चार दिनसम्म स्कुल आइनन् । स्कुल आउँदा उनलाई देखेर कक्षाभरिका केटा हाँसे, गिज्याए । त्यसपछि कक्षाका हामी दसै जना केटी साथी सतर्क भयौं । महिनावारी भएका बेला स्कुल जाँदैनथ्यौं ।

त्यसबेलाको मधेसमा परिवार र समाजले महिनावारीलाई जति लज्जाको विषय ठान्थ्यो, त्यसभन्दा पनि संकुचित धारणा राख्थे शिक्षक । महिनावारीबारे कसैले कुनै जानकारी दिँदैनथे । कक्षा नौमा स्वास्थ्य र शारीरिक शिक्षामध्ये एक छान्न पाउने सुविधा थियो । स्वास्थ्य शिक्षामा प्रजनन प्रणालीबारे पाठ थियो, त्यो पढ्न नपरोस् भन्दै अधिकांश छात्राले शारीरिक शिक्षा रोज्थे ।

मैले स्वास्थ्य शिक्षाकै समूहमा नाम लेखाएकी थिएँ । स्वास्थ्य विषयको कक्षामा छात्रा थोरै थिए अनि हामीलाई देख्नेबित्तिकै केटाहरू गलल्ल हाँस्थे । शिक्षकको हाउभाउ पनि त्यस्तै हुन्थ्यो । ‘यी केटीहरू कसरी यो कक्षामा बस्न सकेका !’ भन्ने भाव उनीहरूको अनुहार र हाउभाउमा झल्किन्थ्यो । आजित भएर केही महिनापछि म पनि शारीरिक शिक्षाकै समूहमा गएँ । विद्यालयमा महिनावारीलाई लाजको मात्रै होइन, उपहासको विषय पनि बनाइएको थियो । महिनावारी भएपछि धेरैले छोरीलाई स्कुल पठाउँदैनथे । पठाए नै भने पनि छात्राहरू महिनावारी भएको बेला कक्षामा जानी–जानी गयल हुन्थे । सायद, त्यही कारण जति माथिल्लो कक्षामा पुग्यो, छात्राको संख्या उति पातलिन्थ्यो ।

जब म नर्सिङ पढ्न कलेज गएँ, अनौठो अनुभव भयो । कोर्समा प्रजनन प्रणालीबारे मात्रै नभई महिलाका प्रत्येक अंग र तिनका कामबारे विस्तृतमा पढ्नुपर्ने रहेछ । त्यसपछि मात्रै थाहा भयो– महिनावारी लाजको विषय नभई प्राकृतिक र शारीरिक प्रक्रिया हो, जुन महिलाको जीवनमा अत्यन्त महत्त्वपूर्ण हुन्छ । महिनावारीका बखत महिलाको शरीरमा हर्मोनका कारण विभिन्न परिवर्तन आउँछन् । त्यसैले त्यतिबेला महिलालाई अझ बढी आराम, पौष्टिक खाना र सरसफाइको खाँचो हुन्छ ।

महिनावारीबारे त्यो जानकारीले मलाई फेरि बाल्यकालको ग्रामीण समाज याद दिलाएको थियो । त्यतिबेला मधेसी समुदायमा महिनावारीमाथि कसैले पनि गफ गर्दैनथे । हजुरआमा र आमा पुस्ताका महिला पनि यसबारे सांकेतिक शैलीमा खासखुस मात्रै गर्थे । यो विषयलाई सकेसम्म गोप्य राख्नुपर्ने मान्यता थियो । आमाले छोरीलाई समेत बताउने चलन थिएन गाउँमा । युवतीहरू आफ्ना समकक्षी सखीमार्फत महिनावारीबारे थाहा पाउँथे । बरु, नन्द–भाउजूबीच यसबारे संवाद हुन्थ्यो ।

लाजकै विषय बनाइएका कारण महिनावारीसँग सम्बन्धित सरसफाइबारे पनि चर्चा हुँदैनथ्यो । पुराना च्यातिएका फोहोर टाला प्रयोग गरिन्थ्यो । त्यसलाई जस्तो पायो त्यस्तै पानीले धुने र पुरुषले नदेख्ने गरी बारी, गोठजस्ता गोप्य ठाउँमा सुकाइन्थ्यो । त्यसैले ती फोहोर नै रहन्थे । यसैकारण धेरै महिलामा पाठेघर संक्रमणको समस्या देखिन्थ्यो, जुन धेरै हदसम्म अहिले पनि कायम छ ।

बिहेपछि काठमाडौं बस्न थालेँ, जहाँ महिनावारीबारे बेग्लै प्रकारको संकुचित अभ्यास थियो । दुई परिवारले फ्ल्याट ‘सेयर’ गरेका थियौं । अर्को परिवार पश्चिम पहाडी जिल्लाका थिए । एउटै परिवारजसरी मिलेर बसेका थियौं, म उहाँहरूलाई दाइ–भाउजू भन्थेँ । कहिलेकाहीँ भाउजू भुइँमा ओछ्यान लगाएर सुत्नुहुन्थ्यो । भान्छामा दाइ एक्लै खाना पकाउनुहुन्थ्यो । तीन–चार दिनपछि भाउजू घरभरिका लुगा सकीनसकी धुनुहुन्थ्यो । सुरु–सुरुमा अचम्म लाग्थ्यो, पछि थाहा भयो– महिनावारी भएका बेला पहाडतिरको चलन पछ्याइएको रहेछ । त्यति गर्दा पनि जान–अनजानमा भएको छोइछिटोको पाप कटाउन भाउजू ऋषिपञ्चमीमा व्रत बस्थिन् । यो सबै मेरा लागि नितान्त नौलो थियो ।

समयक्रममा थाहा हुँदै गयो– मधेसी समाजले महिनावारीलाई लाजको विषय बनाएको रहेछ भने काठमाडौंलगायत कतिपय पहाडी समाजले पापको । पश्चिम पहाडमा त यो विभेदकै स्वरूपमा विकास भएको रहेछ । त्यसैको उदाहरण हो– छाउपडी प्रथा । यसरी महिनावारीबारे बुझाइ, मूल्य–मान्यता र अभ्यास क्षेत्र र समुदायपिच्छै फरक पाएँ ।

पछिल्लो समय महिनावारीबारे धारणा बदलिँदै छ । यो लाजको विषय नभएर प्राकृतिक प्रक्रिया हो भन्ने धारणा आम हुन थालेको छ । शिक्षा, जनचेतना र सञ्चारमाध्यमको व्यापकताले यसमा काम गरेको छ । केही पहिलेसम्म ‘प्याड’ भन्ने शब्द उच्चारण गर्न हिच्किचाउँथे मानिस । अहिले रेडियो, टेलिभिजन र अन्य सञ्चारमाध्यममा ‘प्याड’ को प्रचार हुँदा यसलाई सहज रूपमा लिन थालिएको छ । यसले महिनावारीप्रतिको धारणामा साकारात्मक परिवर्तन ल्याइदिएको छ ।

सन् २०१८ मा अक्षयकुमार अभिनीत ‘प्याड म्यान’ फिल्मले यस अभियानलाई बेग्लै उचाइ दिएको छ । फिल्ममा महिलाको मुद्दालाई पुरुष पात्रले सशक्त ढंगले उठाएको छ । महिनावारीको मुद्दा महिलाले मात्र होइन, पुरुषले पनि उठाउनुपर्ने तर्क स्थापित गर्न फिल्म सफल छ ।

पछिल्लो समय सरकारी र गैरसरकारी क्षेत्रबाट भएका महिनावारीमाथिका बहस पनि प्रभावकारी देखिएका छन् । विभिन्न संघ–संस्थाले गाउँ–गाउँमा ‘प्याड’ बनाउने तालिम दिन्छन् । र, स्कुलमा पनि महिनावारी सरसफाइबारे तालिम सञ्चालन हुन्छन् । नेपाल सरकारले यसै वर्षको बजेटमा १३ लाख ४० हजार छात्रालाई नि:शुल्क ‘प्याड’ वितरण गर्ने घोषणा गरेको छ । तथापि पहाडमा भन्दा बेग्लै प्रकारको लैंगिक सम्बन्ध भएको मधेसका देहातका दलित र विपन्न वर्गमा यसबारे पर्याप्त चेतना पुग्न सकेको छैन । सहरमा बसोबास गर्ने, शिक्षित र नयाँ पुस्तामा महिनावारीबारेको धारणामा सकारात्मक परिवर्तन देखिए पनि ग्रामीण भेगमा यो अझै ‘लाज’ कै विषय छ । तसर्थ महिनावारी लाजको होइन, गर्वको विषय हो भन्ने अनुभूति सबैलाई दिलाउनु चुनौतीपूर्ण पक्कै छ । तर, यो अनुभूति पैदा गर्नु अत्यावश्यक छ । प्रकाशित : असार ६, २०७७ ११:५०

प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

ऊ सिक्दै छ

हामीलाई बच्चा ‘अल्लाद्दिनको जिन’जस्तो चाहिएको छ, तर बच्चा त हाम्रै जिन हो, अल्लाद्दिनको होइन । हाम्रा राम्रा–नराम्रा सारा कुरा आफूभित्र लिएर आएको छ । जे रोप्यो, त्यही फल्ने हो । जसरी मलजल गर्‍यो, त्यही अनुसार सप्रने कि बिग्रने भन्ने निर्भर गर्छ ।
स्वीकृति बराल

ऊ बल्लतल्ल जग उचालेर हिँड्नै के लागेको थियो, अनियन्त्रित भयो । जग हातबाट फुत्कियो र पानी छताछुल्ल भयो । सिसाको जग फुटेको आवाजसँगै निक्लन थाले अन्य आवाज । एउटाले भन्यो, ‘नसक्नेले किन उठाउनुपर्थ्यो?’ अर्कोले भन्यो, ‘बढी जान्ने हुनुपर्छ यसलाई आजभोलि ।’ अझ अर्कोले थप्यो, ‘भनेको काम केही गर्नु छैन । खाली बिगार्ने मात्रै काम गर्छ ।’

बिगार गर्नु उसको उद्देश्य हुँदै होइन । न उसले सक्दिनँ भन्ने थाहा पाउँदापाउँदै त्यो सामान उठाएको थियो, न ऊ पानी पोखिएपछि के–के नोक्सानी हुन्छ भन्ने जान्दथ्यो । बच्चा न हो, जे मन लाग्यो त्यही गर्छ । उसलाई गाली गर्नेहरूलाई पनि यो राम्रोसँग थाहा छ, तैपनि हकारिरहन्छन् । किनभने उनीहरूलाई झर्को लाग्छ, उसका बिगार सम्झिएर । अब सिसा उठाउनुपर्छ, पानी सोहोर्नुपर्छ, सामान भिजेको भए सुकाउनुपर्छ । उसको सानो गल्तीले उनीहरूको काम थपिन्छ ।

सबैले गाली गरिरहँदा ऊ भने जिल्ल परिरह्यो । अलिअलि डरायो पनि । काम बिगारेपछि प्याट्ट एकदुई थप्पड खानु ठूलो कुरो होइन उसका लागि । सिकाउने बहानामा उसलाई गाली गर्ने र पिट्ने ‘अधिकार’ ठूलालाई छ । उसको उमेर नै सिक्ने हो र सिकाउनु ठूलाको कर्तव्य । तर, ऊ कहाँ हामीले सिकाउन खोजेको मात्र सिक्छ र ? हाम्रो सिकाउने बेला भएजस्तै उसको पनि त सिक्ने बेला हो । एउटा पाठ सिकाउन खोज्दा उसले धेरै अतिरिक्त कुरा पनि सिकिरहेको हुन्छ । सिसा फुटाउनु गलत हो भन्ने त उसले बुझिहाल्यो, तर उसले यही मात्र सिकेन । उसले सिक्यो— कसैले कुनै गल्ती गरे गाली गरिहाल्नुपर्छ, तर्सिने गरी कराउनुपर्छ, ठूला भएपछि सानासँग जसरी बोले पनि हुन्छ ... । ऊ हाम्रो प्रवचनबाट भन्दा बढी व्यवहारबाट सिक्छ । ऊ हर सेकेन्ड हामीबाट केही न केही सिक्दै हुन्छ, जुन कुरा हाम्रो दिमागमा हर समय रहँदैन ।

अर्को दिन कप फुट्छ । पहिलेको गालीले तर्सिएको ऊ अब कप लुकाउँछ । तर, ठूला मान्छेले थाहा पाइहाल्छन् । अब नयाँ गाली थपिन्छ, ‘अब त ढाँट्ने पनि भइसक्यो । जति ठूलो भयो, त्यति खराब हुँदै छ ।’

ऊ खराब होइन । बिचरालाई त खराबको अर्थसम्म थाहा छैन । न त उसले रहरले ढाँटेको हो । उसले गाली नखानका लागि मात्र ढाँटेको हो । किनभने उसलाई गाली मन पर्दैन । गाली कसलाई मन पर्छ र ? उसले नजानेर गल्ती गर्‍यो र अनजानमा भएका गल्ती लुकाउन झुट बोल्यो । ठूलाको रिसबाट बच्न ढाँट्यो । यो उसको गल्ती होइन, गल्ती त हाम्रो हो । उसलाई तर्सायौं । असल बनाउन र ठीक काम ठीकसँग गर्न सिकाउने तरिका नजान्दा उसलाई ढाँट्ने बनायौं । सुरुमै जग फुट्दा आफैं डराएको उसलाई अझै गाली गर्नुको साटो ‘आत्तिनुपर्दैन, फुटेर केही हुँदैन, अर्कोचोटि काम गर्दा होस गर्नू’ मात्रै भनिदिएका भए सायद ऊ आफ्नासँग डराउँदैन थियो, न त डरका कारण झूट नै बोल्थ्यो ।

‘फूल टिप्नु हुँदैन है’ भन्दै गाली गरेर उसकै अगाडि राम्राराम्रा फूल टिपी भगवान्‌लाई चढाएको हामीलाई यादै हुँदैन । हामी यस्ता धेर काम गर्छौं र बच्चालाई अलमलमा पार्छौं । अनि हामीले सिकाएर बच्चाले के सिक्ला ?

हामी झर्केर बोल्ने सानो बच्चासँग रिसाउँछौं, कहाँबाट सिक्यो यस्तो बोली भनेर । कहाँबाट सिक्छ र ? हामीलाई यादै हुँदैन, आफ्नो कामको तनाव, अस्तव्यस्त जिन्दगीको निराशा बच्चामाथि निकाल्छौं भनेर । आफूभन्दा ठूलालाई कराउनुलाई अनुशासनहीनता मान्ने हामी बच्चालाई गाली गर्नु चाहिँ अनुशासनहीन काम मान्दैनौं । बच्चालाई गाली गरेकामा हाम्रो तर्क हुने गर्छ, ‘यसकै भलाइका लागि गरेको त हो नि । भोलि बिग्रियो भने के गर्नु ?’

हामी पनि त कुनै दिन साना थियौं । हामी पनि त हाम्रै बच्चा जस्ता थियौं, जसमाथि हाम्रा बुबाआमाले थुप्रै सपना सजाएका थिए । हामी पनि सिक्दासिक्दै हुर्किएका हौं— मीठो बोल्नू, असल बन्नू, कुलतमा नफस्नू, अरूलाई सधैं सहयोग गर्नू, समय खेर नफाल्नू, कहिल्यै कसैलाई नमीठो वचन नलगाउनू ... । यस्तै कुरा न हुन् आफूभन्दा ठूलाले सिकाउने १ कति सिक्यौं त हामीले ? के हामी त्यस्तै बन्यौं त ? अहँ, बन्न सकेनौं । मीठो बोल्न मात्रै सिकेका भए आज आफ्नो बच्चा हुर्काउँदा हाम्रो मुखबाट गाली निस्कँदैन थियो । हामी जे सिकाइयो त्यो बनेनौं । आफूले जे देख्यौं र जे भोग्यौं, त्यस अनुसारको बन्यौं । भोलि हाम्रा बच्चा पनि त्यस्तै बन्छन् ।

‘धेरै चकचक नगर, नत्र म पुलिस बोलाइदिन्छु, तिमीलाई लिएर जान्छ,’ ‘चुप लागेर सुत, बाहिर धोक्रे बूढो आएको छ, रुने बच्चालाई बोरामा हालेर लैजान्छ,’ ‘एक्लै नहिँड, अर्को मान्छेले च्याप्प समातेर लैजान्छ,’ ‘खानेकुरा सबै खाऊ, नत्र बिरामी भयौ भने डाक्टरले सुई लगाइदिन्छन्’ आदि भन्दै हामी आफूसँग बस्दा सुरक्षित ठानिरहेको बच्चाको मनमा डर हुलिदिन्छौं । बच्चालाई शान्त, असल र समझदार बनाउनका लागि हामी यति धेरै गलत तरिका अपनाउँछौं, बच्चा असल होइन भ्रमित बन्छ, बहादुर होइन डरपोक बन्छ । अब ऊ पुलिस देखे पनि डराउँछ, डाक्टर देखे पनि डराउँछ, राति एक्लै सुत्न पनि डराउँछ । किनभने घरबाहिर त धोक्रे बूढो उसलाई लिन आएको हुन्छ । ऊ बाहिर हिँड्न पनि डराउँछ । यस्ता कुराले बच्चा डराएर एक छिन शान्त बस्दा हामीलाई एकै छिन आराम त होला, तर उसमा राम्रो प्रभाव पर्दैन र जीवनभर सताइन्छ । हामी उसको दिमागमा नकारात्मक कुरा भरिरहेका हुन्छौं । भर्खर जन्मँदा सर्पसँग नडराउने बच्चा अब सामान्य कुराको छाया देख्दा पनि डराउने बन्छ । भर्खर जन्मँदा उसको दिमाग खाली हुन्छ, डर हुँदैन । जति भर्ने हो, हामी नै भरिदिँदै जान्छौं अनि यस्तो भइस् र उस्तो भइस् भनेर उसैलाई गाली पनि गर्छौं । अझै हामी आश्चर्यचकित हुँदै भन्छौं, ‘हामी त यस्ता थिएनौं है । यो कहाँबाट यति डरपोक भयो ?’ कुनै पनि कुरा गलत तरिकाले सिकाउनुभन्दा त नसिकाएकै राम्रो ।

हामी आफ्नो बच्चा अरूको बच्चासँग दाँज्छौं । आफ्नोमा कमी देखिए ‘त्यो बच्चाले गर्न सक्ने, यसले चाहिँ गर्न नसक्ने हुन्छ ?’ भन्छौं । हामी खराबी औंल्याउन एक सेकेन्ड पनि लगाउँदैनौं । बच्चा फेरि जिल्ल पर्छ । खासमा दाँज्ने नै हो भने हामीले आफूलाई असल बच्चा हुर्काउनेहरूसँग दाँज्नुपर्छ र सिक्नुपर्छ उनीहरूसँग कसरी सिकाउँदा बच्चाले सिक्छ भनेर । बच्चालाई सिकाउन कला चाहिन्छ । कमजोरी बच्चाको होइन, कमजोरी त सिकाउनेमा हुन्छ । मार्गदर्शक असल, समझदार भए मात्र मार्ग स्पष्टसँग देखिने हो ।

मोबाइलको युग हो यो । जे कुरा पनि मोबाइलमै पाइन्छ । एक छिन फुर्सद भयो कि मोबाइलको स्क्रिन तल र माथि सारिहाल्ने हामी त्यहाँबाट आँखै नहटाई बच्चालाई गाली गर्छौं, ‘खालि मोबाइल हेरेको छ, बसेको छ । आँखा विग्रिएला है । अचेल मोबाइलले गरेर अरूसँग बोल्दै नबोल्ने भइसक्यो ।’ हामी आफैं पनि त अचेल मोबाइलमै हराइरहन्छौं नि । बच्चा मात्र होइन, अहिलेका प्राय: ठूला मान्छे पनि एकअर्कासँग कुरा कम गरिरहेका र मोबाइल बढी हेरिरहेका हुन्छन् । हामी आफू सुध्रिनु जरुरी छ कि छैन ? अचेल त बच्चाले आमाबुबाबाट पाउने समय पनि मोबाइलले नै पाएको छ । जताबाट पनि घाटा त बच्चालाई नै छ ।

हामी उमेरले तीन दशक नाघिसकेका मान्छे एक दशक पनि पार नगरेका बच्चाबाट यति धेरै आश गर्छौं, जति बेला पनि सिकाउनमै व्यस्त रहन्छौं । हामी आफू र बच्चाको हितका लागि भन्दा धेरै अरूले भेट्दा ‘आहा, कति राम्रो संस्कार सिकाउनुभएको, कसरी बन्छ बच्चा यस्तो ?’ जस्ता कुरा सुन्नका लागि सिकाउँछौं । हामीलाई बच्चा समाजले तोकेको मापदण्ड अनुसारको असल बनाउनु छ । असल बनाउन खोज्नु निश्चय पनि नराम्रो कुरा होइन, तर तरिका गलत भयो भने नतिजा गलत नै निस्कन्छ ।

हाम्रो रहर हामीले केही सिकाउँदा बच्चाले एकैचोटिमा बुझोस् र गल्ती नै नगरी सिकाए जस्तो गरिहालोस् भन्ने हुन्छ । हामीलाई बच्चा ‘अल्लाद्दिनको जिन’ जस्तो चाहिएको छ, तर पाउनलाई त आफूजस्तै पाइएको छ । बच्चा त हाम्रै जिन हो, अल्लाद्दिनको होइन । हाम्रा राम्रा–नराम्रा सारा कुरा आफूभित्र लिएर आएको छ । ऊ हाम्रो अंश हो । उसलाई कस्तो बनाउने भन्ने त हाम्रै हातमा हुन्छ । जे रोप्यो त्यही फल्छ । जसरी मलजल गर्‍यो, त्यही अनुसार सप्रने कि बिग्रने भन्ने निर्भर गर्छ । त्यसैले उसका सँगसँगै आफ्ना कमीकमजोरीमा पनि ध्यान पुर्‍याउन जरुरी छ । ‘फूल टिप्नु हुँदैन है’ भन्दै गाली गरेर उसकै अगाडि राम्राराम्रा फूल टिपी भगवान्लाई चढाएको हामीलाई यादै हुँदैन । हामी यस्ता धेरै काम गर्छौं र बच्चालाई अलमलमा पार्छौं । अनि हामीले सिकाएर बच्चाले के सिक्ला ? हामीले बनाएर भविष्यमा के बन्ला ? कस्तो बन्लान् ?

प्रकाशित : असार ६, २०७७ १०:३९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×