पछुतो

कमल कोइराला

काठमाडौँ — नाइँ, जेसुकै गर्नुस्, म विद्यालय जाँदै जान्नँ १’ लगाइसकेको जुत्तामोजा ओछयानमाथि फाल्दै आज पनि सृजल एक्कासि बम्कन थाल्यो ।

उसका बुवा बिहानै उठेर कार्यालय गइसक्नुभएको थियो । बुवा घरमा हुँदा ऊ केही नबोली सरासर विद्यालय जान्छ । तर बुवा नहुँदा आमालाई धम्क्याएर दिक्दार पार्छ ऊ । आमाले सृजल नउठ्दै ओछयानमै दूध र अम्लेट पुर्‍याइदिनुहुन्छ दिनदिनै । उठेर गृहकार्य सिध्याउनेबित्तिकै उसको खाना तयार भइसकेको हुन्छ । खानामा उसले भनेअनुसारका परिकार हुन्छन् । दिउँसो पनि उसैले रोजेको खाजा हालिदिनुहुन्छ आमाले । भनेका कुरा सधैं पुगेकै हुन्छन् सृजललाई । तर पनि ऊ विद्यालय जाने बेलामा सधैं आमासँग एउटा निहुँ झिकेर झगडा गर्न तम्सन्छ ।


एक हप्ताअघि बजार जाँदा सृजललाई आमाले नयाँ झोला किनिदिनुभएको थियो । हिजो मात्र उसको साथी असीमले विद्यालयमा नयाँ झोला ल्याएछ । त्यो देख्नासाथ उसलाई पुन: त्यस्तै झोला चहियो रे । अघिल्लो दिन विद्यालयबाट घर फर्कनेबित्तिकै उसले आमासँग एकोहोरो त्यही माग राखिरहेको छ । सम्झाउँदै आमाले भन्नुभयो, ‘बाबु, यो झोला पनि नयाँ नै छ । फुर्सदमा सहर जाँदा फेरि अर्काे झोला पनि किनिदिउँला । अनि दुइटा झोला पालैपालो बोकेर विद्यालय जाउला, हुँदैन ?’ ‘नाइँ, असीमको जस्तै जताततै गोजी नै गोजी भएको झोला नकिनिदिएसम्म म विद्यालय जाँदै जान्नँ ।’ कोठमा भएका सामानहरू भताभुङ्ग पार्दै र झोलाका किताब भुइँभरि छर्दै सृजल थप अराजक बन्न थाल्यो ।


आमाले जतिसुकै सम्झाउने प्रयास गरे पनि सृजलले आफ्नो ढिपी छाडेन । उसको प्रतीक्षामा रहेका साथीहरू पनि अबेर भइसकेकाले विद्यालयतिर बाटो लागे । स्कुल बस पनि छुटिहाल्यो । सृजलले बिहानको खाना पनि खाएन । घोसेमुन्टो लगाएर ऊ कोठाको कुनामा बसिरहयो । आमाले उसले छरेका सामान सम्हाल्न थाल्नुभयो । दिउँसो आमाले टीभी हेर्न रिमोट खोज्नुभयो । तर सृजलले झोला नकिनिदिएको झोँकमा त्यही रिमोट पनि कता लुकाइदिएछ । अनि आमाले सृजलका बुवालाई फोन गर्न खोज्नुभयो । तर मोबाइलले कामै गरेन । उसले त मोबाइलको सिम पनि झिकिदिएछ । सृजलले थाहा नपाउने गरी आमा सुटुक्क पसलमा पुग्नुभयो । सृजलका बुवालाई फोन गरेर उहाँले धेरै गोजी भएको एउटा राम्रो झोला ल्याइदिन अनुरोध गर्नुभयो ।


बेलुकी नयाँ र आकर्षक झोला लिएर बुवा टुप्लुक्क घर आइपुग्नुभयो । बुवा घर आउँदा दिउँसोभरि रोएर थाकेको सृजल निदाइसकेको थियो । आमाले विद्यालय नगई सृजलले दिउँसोभरि गरेका क्रियाकलापहरूको बेलीबिस्तार लगाइदिनुभयो । छोराका क्रियाकलाप सुनेर बुवालाई झनक्क रिस उठ्यो । तर केही प्रतिक्रिया नदिई खाना खाईवरी उहाँ सुत्न जानुभयो ।


भोलिपल्ट कोही पनि नउठ्दै सृजल उठ्यो र नयाँ झोलाको माग गर्दै रुन थाल्यो । आमा केही बोल्नुभएन । तर छोराको रुवाइ सुनेपछि अर्काे कोठामा मस्त सुतिरहनुभएको बवा ब्युँझनुभयो । अरू दिन राम्ररी उज्यालो पनि नहुँदै बुवा उठेर कार्यालय गइसक्नुहुन्थ्यो । तर अघिल्लो दिनको छोराको चर्तिकला सुनेर चिन्तित हुनुभएको उहाँ त्यस दिन कार्यालय गइसक्नुभएको थिएन । ‘के भो ? के पुगेन ? एकाबिहानै किन रुँदै छ यो हँ ?’ सायद बुवा कार्यालय गइसक्नुभयो होला भन्ठानेर सृजलले आमालाई सताउन खोज्दै थियो । तर अचानक पल्लो कोठाबाट बुवाको आवाज सुनेपछि ऊ चुइँक्क गर्न सकेन । शान्त भयो । हतारहतार कापीकलम निकालेर धमाधम गृहकार्य गर्न थाल्यो ऊ । हिजो बजारबाट किनेर ल्याएको झोला उसका अगाडि राखिदिँदै बुवाले भन्नुभयो, ‘ल आजदेखि आमालाई नसताई सरासर विद्यालय जानू नि  ।’ सृजलले कुनै मौखिक प्रतिक्रिया दिएन । केवल मुन्टो हल्लायो । अनि एकातिर फर्केर भुइँमा छरिएका किताबहरू फटाफट नयाँ झोलामा हाल्न थाल्यो । छोराको खुसी नै आमाको खुसी थियो । त्यसैले सृजलकी आमा पनि अर्कातिर फर्केर मुस्कुराउन थाल्नुभयो । अघिल्ला दिनभन्दा त्यस दिन अलि हतार गरेर सृजल घरबाट निस्क्यो ।

अरू दिन साथीहरू उसको प्रतीक्षामा हुन्थे । तर त्यस दिन भने ऊ अन्य साथीको प्रतीक्षामा थियो । बस चढेर सबै विद्यालय पुगे । कक्षाकोठामा झोला राखेर असीम आउने बाटो हेर्न थाल्यो सृजल । ऊ आउनासाथ ‘मैले पनि तिम्रो जस्तै झोला किनेँ नि’ भनुँला भनेर हतारिरहेको थियो ऊ । असीम टुप्लुक्क आइपुग्यो । तर उसले अस्तिको जस्तो नयाँ झोला बोकेको थिएन । अन्य दिन बोक्ने उही पुरानो झोला उसको पिठिउँमा झुन्डिएको थियो । ऊ आश्चर्यचकित भयो । सोध्यो, ‘अस्तिको नयाँ झोला खोइ त ? आज मैले पनि तिम्रो जस्तै नयाँ झोला ल्याएको छु नि, झन तिमी त उही पुरानो झोला बोकेर पो आएछौ ?’ ‘होइन, अस्ति विद्यालयबाट घर फर्कंदा म अचानक हिलामा लडेँ । झोला पूरै हिलाम्मे भयो । आमाले त्यो झोला धोइदिनुभएको थियो । भोलिपल्ट विद्यालय आउने बेलासम्म झोला सुकेन । त्यसैले एक दिनका लागि काकाको झोला बोकेर आएको नि,’ असीमले एकै स्वरमा आफ्नो भनाइ सक्यो ।


साथीको कुरा सुनेर सृजल एकाएक अवाक् भयो । नयाँ झोला पाएर असाध्यै फुर्किएको उसको उत्साह त्यसै सेलायो । टाउकामा हात राखेर विद्यालय नआई घरमा हिजो आफूले गरेका गलत क्रियाकलापहरू झलझली सम्झयो उसले । साथीहरूले नयाँ झोलका बारेमा अनेक जिज्ञासा राखे । तर ऊ निरुत्तर भयो । दिनभरि सृजलले पढाइमा पनि ध्यान दिन सकेन । छुट्टी भएपछि ऊ सरासर घर आयो र आत्मग्लानिले लत्याकलुतुक भई आमासँग माफी माग्यो । उसलाई व्यर्थै आफूले जिद्दी गरेकामा पश्चात्ताप भइरहेको थियो ।


प्रकाशित : माघ १३, २०७५ ११:११

प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

जन्मदिन

कथा
कमल कोइराला

काठमाडौँ — ल बाबु अल्छी नगरी छिटो उठेर मसँग हिँड त,’ कपाल मुसार्दै अरू दिनभन्दा एक घण्टा सबेरै आमाले अंकितलाई उठाउनुभयो । आमाको कुरा सुन्नेबित्तिकै अंकित निद्राबाट जर्‍याकजुरुक उठ्यो ।

भान्सामा पुगेर एउटा ग्यालिन हातमा लियो, जसमा उसले विगत दुई वर्षदेखि पानी बोकेर ल्याउने गरिरहेको थियो । गाग्री र कपडा बोकेर आमा अघि लाग्नुभयो । आमाकै पछिपछि लागेर अंकित पनि सिस्नेखोलाको पँधेरातिर लाग्यो । नुहाइधुवाई सकेर दुवै आमाछोरा घरतिर फर्के । घर आएपछि आमाले अंकितलाई बाकसबाट नयाँ कपडा झिकेर लगाइदिनुभयो । कपालमा चिल्लो लगाई सर्लक्क पारेर कोरिदिनुभयो । उसका खुट्टामा पनि नयाँ जुत्ता सजिए । जिउमा सबै कुरा नयाँ भएपछि अंकित खुसीले फुरुङ्ग थाल्यो ।

आमा भान्साको तयारीमा जुट्न थाल्नुभयो । अन्य दिनभन्दा त्यस दिन उसको घरको चहलपहल अलि बेग्लै थियो । तर त्यसको कारणचाहिँ उसले बुझेको थिएन । अंकित गाउँका साथीलाई बदलिएको आफ्नो रूप देखाउन आतुर थियो । दिउँसोतिर बुबाले उसलाई बारीमा लैजानुभयो । बुबाको हातमा केही बिरुवा थियो । एउटा हातमा सानो कुटो र अर्काे हातमा हजारी बोकेर आमा पनि पछिपछि बारीमा पुग्नुभयो । घरमुन्तिरको बारीमा दुई डोकाजति मल थुपारिएको थियो । बुबाले ५/७ मिटरको फरकमा पाँचओटा एक हात जति गहिरो खाल्डो खन्नुभयो । खाल्डाको माटो निकाल्नमा आमाले सहयोग गर्नुभयो । बारीको छेउमा टुक्रुक्क बसेर अंकितले बुबाआमाका क्रियाकलाप नियाल्न थाल्यो ।

खनेर सिध्याएपछि प्रत्येक खाल्डामा मल हालियो । ‘बाबु १ त्यो बिरुवा यता लेऊ त,’ माटोसहितको प्लास्टिकमा बेरिएको बिरुवातिर संकेत गर्दै बुबाले भन्नुभयो, ‘ल बाबु अब आफ्नै हातले यी बिरुवाहरू यहाँ रोप ।’ आमाबुबाको निर्देशनअनुसार अंकितले पाँचओटा बिरुवा रोप्यो । माटाले खाल्डो पुर्दै आमाले भन्नुभयो, ‘अंकित १ आज तिम्रो जन्मदिन हो । आजदेखि तिमी पाँच वर्षका भयौ । त्यसैले तिम्रो जन्मोत्सवको अवसर पारेर यहाँ पाँचओटा सुन्तलाका बिरुवा रोपिएका हुन् । आजदेखि यी बिरुवा संरक्षण गर्ने दायित्व तिम्रो भयो ।’ मुसुक्क हाँस्दै अंकितले टाउको हल्लायो । गाईवस्तुले नखाऊन् भनेर बुबाले बिरुवावरिपरि बाँसका कप्टेराको गोलो बारले घेरिदिनुभयो ।

भोलिपल्टदेखि आँगनको डिलमा निस्केर अंकितले सुन्तलाका बिरुवा नियाल्न थाल्यो । ऊ बिरुवा बोट भएर कहिले रसिलो सुन्तलाको स्वाद चाख्न पाइएला भनेर रातदिन सोचिरहन्थ्यो । समय बित्दै गयो । विस्तारै सुन्तलाका बिरुवा पनि बोटमा रूपान्तरित हुन थाले । अंकित दिनमा एकपटक सुन्तला हेर्न बारीमा पुगेकै हुन्थ्यो । नियमित पानी हाल्ने र समय समयमा गोडमेल पनि गर्ने गथ्र्यो । आफ्नै जन्मोत्सव पारेर वर्षैपिच्छे बुबाआमाको सहयोगमा उसले सुन्तलामा मल पनि हाल्दै गयो । यसरी नै बारीमा सुन्तला लगाएको पनि ६ वर्ष बिते । सुन्तलाका बिरुवा रोप्दा पाँच वर्ष भएको अंकित पनि एघार वर्ष पुग्यो । अंकितको मिहिनेत दिनानुदिन बोट बनेर हलक्क बढ्दै गयो । छैटौँ वर्षको वर्षायाममा ती सुन्तलाका बोटमा ढकमक्क फूल फुले । उसलाई आफ्नो सपना तिनै फूलमा फक्रेझैँ अनुभूति भयो ।

साउन लागेपछि बोटका फूलहरू विस्तारै फलमा रूपान्तरित भए । अंकितमा हर्षको सीमा रहेन । बारीमा जाँदा प्रत्येक दिन तिनै सुन्तलाका दाना सुम्सुम्याउँथ्यो ऊ । एक दिन बुबाले सुन्तलाको फेदमा गोडमेल गर्दै हुनुहुन्थ्यो । त्यही बेला अंकितले प्रश्न गर्‍यो, ‘बाबा ! अब यी सुन्तला कहिले खान पाइन्छ ?’ ‘पाकेपछि बाबु !’ फेदका झार उखेल्दै बुबाले छोटो उत्तर दिनुभयो । अंकितको मनको जिज्ञासा अझ मेटिएन । उसले फेरि सोध्यो, ‘कुन महिनामा पाक्छ त बाबा ?’ ‘मंसिर–पुसमा बाबु,’ छोराको जिज्ञासा शान्त पार्दै बुबाले थप्नुभयो, ‘दाना पहेँला भएर नपाकुन्जेल कहिल्यै टिपेर नखानू है बाबु !’ ‘हुन्छ’ सहमतिमा अंकितले टाउको हल्लायो । दसैँमा देवीलाई प्रसाद चढाउन बुबाले दुई/चार दाना सुन्तला टिप्नुभयो । दुर्गापूजा सकिएपछि आमाले केही केस्रा अंकितलाई दिनुभयो । मुखमा हालेर निलेपछि दसैँको जखमले पाठाले झैँ टाउको हल्लायो उसले । छोराले मुख बिगार्दै टाउको हल्लाएको देखेर बाबाआमाले हाँस्दै भन्नुभयो, ‘नपाकी खाँदा यस्तै अमिलो हुन्छ र दाँत पनि कुँडिन्छ बाबु ! त्यसैले पाकेपछि मात्र खानुपर्छ ।’ अंकितले ‘हवस्’ भन्दै फेरि टाउको हल्लायो ।

हिउँद याम सुरु भयो । विस्तारै चिसो बढ्दै गयो । हरिया सुन्तलाका दाना पहेँलपुर भएर पाक्न थाले । लटरम्म फलेका सुन्तलाका कारण हाँगाले निहुरिएर भुइँ छुनै लागेका थिए । सुन्तला अंकितको सर्वप्रिय फल थियो । उसले सुन्तला चाखेको मात्र थियो । तर धितमरुन्जेल कहिल्यै पनि खान पाएको थिएन । त्यसैले पनि अघाउन्जेल फलफूल खान पाइने दिनको कल्पनामा हराइरहन्थ्यो ऊ । पुसको दोस्रो शनिबार अंकितको ११ औँ जन्मोत्सव परेको थियो । त्यस दिन बिहानै नुहाइधुवाई सकीवरी नयाँ कपडामा सजियो ऊ । दिउँसोतिर बुबाले भन्नुभयो, ‘बाबु १ जाऊ तिम्रा सम्पूर्ण साथीहरूलाई बोलाएर ल्याऊ ।’ ऊ खुसीले मख्ख हुँदै साथीलाई बोलाउन गयो । सिद्धार्थ, कृपा, सिद्धान्त, सुशील, प्रज्वल, आरती, आकृति, हेमराज, कला, आशुतोष, सीमा, कृतिका, मनीषा, निरज, अनुष्का, मिलन, ममता, असीम, आशिष, गरिमा र किस्मत उसका मिल्ने साथी थिए ।

एकैछिनमा उसका आँगनमा साथीहरूको भीड गुजुम्म भइहाल्यो । आमाले आँगनभरि गुन्द्री र त्यसमाथि गलैँचा बिछयाउनुभयो । बुबाको आग्रहमा साथीहरू लहरै गलैँचामा बसे । ‘अरू वेला त साँझमा जन्मोत्सव मनाउने कार्यक्रम राखिन्थ्यो र रात्रिभोज गरिन्थ्यो तर आज किन हामीलाई दिउँसै बोलाइएको होला ?’ भन्ने खुलदुलीले भरिएको थियो सबैको मन । यत्तिकैमा बुबाले डालाभरि सुन्तला टिपेर ल्याउनुभयो । आमाले सबैलाई पुग्ने गरी भाग लगाएर अघिल्तिर राखिदिनुभयो । ‘हेर बाबुनानी हो १ अंकितले पाँच वर्ष गरेको मिहिनेतको फल आज बल्ल सबैलाई चखाउन पाइयो ।’

सुन्तला कोटयाउँदै बुबाले भन्नुभयो । ‘यस वर्ष अंकितको जन्मदिनको पार्टी नै सुन्तलाको भोज हो । ल अघाउन्जेल खाओ है १’ अंकितकी आमा लक्ष्मीले थप्नुभयो । साथीहरू मस्त हाँसे । परिश्रमको मीठो फल चखाएकोमा अंकितलाई सबैले धन्यवाद दिए । केही महिनाअघि अमिलो भएर मुख बिगारेको अंकितले पनि त्यस दिन आमासँग मागीमागी सुन्तला खान थाल्यो । पारिलो घाममा बसेर सबैले अघाउन्जेल सुन्तलाको रसिलो स्वाद लिए । सामूहिक तालीको पर्राले घरै गुन्जियो । अन्त्यमा सबैले एकै स्वरमा भने, ‘हयाप्पी बर्थ डे टु यु अंकित !’

प्रकाशित : पुस ८, २०७५ ११:४४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×