शक्तिको स्रोत

पाकेको आँपमा हुने प्रोटिन, बोसो, खनिज पदार्थ, कार्बोहाइड्रेड, क्याल्सियम, फस्फोरस, फलाम, भिटामिन ‘ए’, ‘सी’ र ‘बी’ ले शरीरका कोषिका निर्माण गर्न सघाउँछ
अतुल मिश्र

काठमाडौँ — बढ्दो गर्मीसँगै आजकल चारैतिर फलको राजा आँपकै बाहुल्य छ । आयुर्वेदमा यसलाई औषधितुल्य भनिएको छ । यसमा प्रोटिन, भिटामिन, खनिज, कार्बोहाइड्रेड, सर्करा प्रशस्त मात्रामा हुन्छ । 

शास्त्रहरूमा अमृत फलका रूपमा वर्णन गरिने काँचो वा पाकेको आँप दुवैमा औषधीय गुण हुन्छ । आँपको चिकित्सकीय रूपमा फल र रूखको वर्णन चरक संहिता, सुश्रुत संहिता लगायतका विभिन्न ग्रन्थ सँगै चन्द्र निघन्टुमा समेत छ ।

यसमा मधुर रस हुने भएकोले शरीरको हरेक कोषिका निर्माण गर्न असाध्य राम्रो मानिने औंल्याउँदै डा.ऋषिराम कोइराला भन्छन्, ‘हाल विषादीले बिगार्‍यो, विषादी उपयोग नगरिएको, कार्बाइडलगायतका रसायन उपयोग नगरी प्राकृतिक रुपमा पाकेको आँप शरीरका लागि अत्यन्त राम्रो मानिन्छ ।’

आयुर्वेदका अनुसार पाकेको आँप कफवर्द्धक हुन्छ । यसको सेवनले जिउ बलियो हुन्छ । यो रुचिकर हुनुको साथै शक्तिसमेत दिन्छ । पाकेको आँप प्राकृतिक रूपमा भिटामिन ‘ए’ र ‘डी’ को उच्च स्रोत हो । यसमा पोटेसियमसमेत हुन्छ ।

आँपमा एन्टिअक्सिडेन्ट, भिटामिन ‘सी’, फिनोल, क्यान्सरविरोधी तत्त्वहरूसमेत पाइन्छ । यसमा करिब २५ प्रकारका कैरोटेनायडस पाइन्छन् । आँपमा भएको म्यागोफेरिलले कलेजोलाई स्वस्थ बनाउनुका साथै पित्तलाई निकाल्ने काम गर्छ । काँचो आँप पित्तवर्द्धक हुनुको साथै स्वादिलो, रुचिकर, भोक लगाउने, लू लाग्नबाट जोगाउनेलगायतका गुणले परिपूर्ण हुन्छ ।

‘आयुर्वेदमा काँचो ‘आँप्र पानक’, भन्ने आँपको सरवत बनाउने प्रक्रिया छ, यसले शीतलता प्रदान गर्नुका साथै गर्मी याममा ‘लू’ लाग्नबाट जोगाउँछ,’ त्रिवि चिकित्साशास्त्र अध्ययन संस्थान, आयुर्वेद क्याम्पस, कीर्तिपुरका क्याम्पस प्रमुख प्रा.डा. शिवमंगल प्रसाद भन्छन् ।

यसअन्तर्गत २/४ वटा काँचो आँपलाई हलुका बाफमा पकाइन्छ । पाकेपछि यसको बोक्रा ताछेर गुदीलाई मथेर त्यसमा पानी, स्वादअनुसार मिस्री, नुन, जिरा आदि मिसाएर सर्वत बनाइन्छ ।

बच्चादेखि वृद्घसम्म सेवनका लागि फलदायी मानिने आँपलाई पहिले शरीरलाई बढाउन, वृद्घि गर्न दुधसँग खाने चलन थियो । अझै गाउँ घरमा आँप र दुध खाने चलन छ ।

‘बात पित्तलाई नाश गर्छ, दुधसँग मिसाएर खाएको आँपले रुचि बढाउँछ, तौल बढाउँछ, वीर्य वर्द्धक हुनुको साथै छाला लाई समेत राम्रो बनाउँछ,’ डा. कोपिला अधिकारी भन्छिन् । चुसेर खाने आँपले खानामा रुचि बढाउँछ, बल बढी दिन्छ, धातु बढाउँछ ।

उनी अगाडि थप्छिन्, ‘आँप धातुवर्द्धक हो । यसले छालालाई राम्रो बनाउँछ, मुटुलाई राम्रो गर्छ, बलवर्द्धक हुन्छ, रुचि बढाउँछ ।’ आँपको रस धेरै मात्रामा सेवन गर्दा यसले तौल बढाउँछ । यसैले बढी तौल भएकाहरूले सन्तुलित मात्रामा सेवन गर्नुपर्छ भने पातलो व्यक्तिले खाँदा राम्रो हुन्छ ।

आँपको वैज्ञानिक नाम ‘मैगीफेरा इडिका’ हो । विश्वमा १५०० सयभन्दा बढी किसिमका आँप पाइन्छन् । विभिन्न तथ्यपत्रहरूअनुसार आँप करिब ५ हजार वर्षअघि भारतीय उपमहाद्वीपमा उमारिएको थियो ।

कोयासमेत उपयोगी
आँपको कोया (सिड) समेत स्वास्थ्यका दृष्टिकोणले अति फाइदाकारी छ । कोयाको बाहिरी कडा तह हटाएरभित्रको गुदीबाट आयुर्वेदमा विशेष प्रकारको ‘पुष्यानुग चूर्ण’ बनाइन्छ ।

‘यो चूर्णले महिला प्रजनन् तन्त्रलाई बलियो बनाउँछ,’ डा. शिवमंगल प्रसाद भन्छन्, ‘यो बाझोपनका लागि समेत राम्रो औषधि हो ।’ उनका अनुसार यो चूर्णले महिलाहरूमा सेतो पानी बग्ने समस्यामा समेत उपयोगी हुन्छ भने शक्ति प्रदान गर्नसमेत सहयोगी हुन्छ ।

कामोद्दिपक गुण
आँप पुरुष र महिला दुवैका लागि कामोद्दिपक मानिएको छ । ‘यसको सेवनले आन्तरिक शक्ति बढाउँछ, महिला पुरुष दुवैमा कामोद्दिपक प्रभाव समेत दिन्छ, यसले यौन शक्ति बढछ’, डा.शिव मंगल प्रसाद भन्छन्, ‘यो भिटामिन ‘इ’, मैग्नेसियम, फस्फोरस, पोटेसैयमको प्रचुर स्रोत हो ।’ आँपको सेवनले पिसाबसम्बन्धी समस्या जस्तै पोल्नु, रुकेर पिसाब आउनु आदिमा समेत फायदा पुग्ने उनी थप्छन् ।

बोटमै पाकेको आँप सर्वोत्तम
आँपको बोटमै पाकेको आँप आयुर्वेद अनुसार सर्वोक्तम हो । डा.शिव मंगल प्रसादको अनुसार यसपछि आँपलाई रसायनको उपयोग नभएको परम्परागत घरेलु तरिकाले पाकेको आँप सेवन गर्नु राम्रो मानिन्छ ।
तर कार्बाइड लगायतका रसायन उपयोग गरेर पकाइएको आँपले स्वास्थ्य सम्बन्धी समस्या निम्त्याउने जनाउँदै उनि यस्तो आँप सेवनले कलेजो, मृगौला लगायतको अंगमा क्षति पुग्ने वताउछन । कार्बाइड उपयोग गरेर पकाइको आँप को शंका भए त्यसलाई रातभरी पानीमा भिजाएर पछि खाँदा यसले सम्भावित क्षतिमा कमी ल्याउछ ।

आँपमा के के हुन्छ ?
विभिन्न तथ्यपत्रहरू अनुसार पाकेको आँपमा प्रोटिन, बोसो, खनिज पदार्थ, कार्बोहाइड्रेड, क्याल्सियम, फास्फोरस, फलाम, भिटामिन ‘ए’, ‘सी’ र ‘बी’ लगायतका हुन्छ ।

पाकेको आँप पोषक, शक्तिवर्धक र बोसो बढाउने खालको मानिन्छ । आँपको मुख्य घटक शर्करा हो जो विभिन्न फलमा ११ देखि २० प्रतिसत सम्म विद्यमान रहन्छ । यसमा पाइने मुख्यतः चिनी आँपको खानयोग्य खण्डको ६.७८ देखि १६.९९ प्रतिशतसम्म हुन्छ । ग्लुकोज र अन्य शर्करा भने १.५३ देखि ६.१४ प्रतिशतसम्म हुन्छ । यसमा टार्टरिक र मेलिक अम्ल समेत पाइन्छ । साइट्रिक अम्ल भने अल्प मात्रामा रहन्छ । यो अम्लको शरीरद्वारा उपयोग गरिन्छ र यो शरीरमा क्षारीय सञ्चय कायम राख्नमा सहयोगी हुन्छन् ।

आँपको अन्य घटकमा प्रोटिन ९.६, बोसो ०.१, खनिज पदार्थ ०.३, रेसा १.१, फास्फोरस ०.०२, र फालम ०.३ प्रतिशत रहन्छ । करिब ८६ प्रतिसत ओसलोपनाको मात्रा रहने आँपको एक सय ग्राममा औसत उर्जा करिब ९० क्यालोरीसम्म हुन्छ ।

धेरै आँप खाएर अप्ठ्यारो भए
यदि तपाईंलाई धेरै मात्रामा आँप खाएर अप्ठ्यारो भएको छ भने, यसको घरेलु उपाय समेत छ । डा.अधिकारीको अनुसार आँप बढी खाएर प्रभावित भएकाहरू चुथो राखेर पानी खाए राहत मिल्छ । यस्ते थोरै नुन र जिरा राखेर पानी खानाले समेत राहत मिल्छ ।

प्रकाशित : असार २१, २०७६ ०७:५७
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

पाकिस्तानमा भारतीय फिल्ममाथि राजनीति

मजार जाइदी

भारत र पाकिस्तान बीचको द्वन्द्वका कारण सिर्जना भएको क्षेत्रीय अस्थिरता, सैन्यकरण र आर्थिक अवरोध विश्वभर प्रमुख समाचार बन्ने गर्छ । यसैबीच सबैभन्दा बढी प्रभावित भएर पनि उपेक्षित भएको क्षेत्र मध्येको एक पाकिस्तानमा फिल्मको बजार पनि हो । 


राजनीतिक द्वन्द्वका कारण ऐतिहासिक रूपमै पाकिस्तानी फिल्म क्षेत्र प्रभावित छ । सेप्टेम्बर २०१६ मा जब उग्रवादीहरूले कास्मिरमा रहेको भारतीय सेनाको क्याम्पमा आक्रमण गरेर १९ सैनिकको ज्यान लिए, त्यसपछि यो क्षेत्रलाई सबैभन्दा ठूलो धक्का लाग्यो । यो सँगै दुई देश बीचको तनाव अप्रत्यासित रूपमा निकै बढ्यो ।

राष्ट्रवादको भावना बढेसँगै भारतीय फिल्म निर्माताहरूको संघले पाकिस्तानी कलाकारलाई भारतीय फिल्ममा सहभागी हुन प्रतिबन्ध लगाइदियो । पाकिस्तानमा पनि हल मालिकहरूले भारतीय फिल्म नचलाउने निर्णय लिए । त्यसको तीन महिनामा नै हलमा गएर फिल्म हेर्नेको संख्या ह्वात्तै घटेर ११ प्रतिशतमा झर्‍यो । विश्वभर नै रुचाइएको फिल्म उग्र राष्ट्रवादको प्रतिस्पर्धात्मक भुमरीमा पर्‍यो । यद्यपि यस अवधिमा पनि दुई देश बीचको व्यापारमा भने सुचारु नै रह्यो ।

फिल्मले दक्षिण एसियाकै सांस्कृतिक सहिष्णुतालाई कायम राख्न ठूलो भूमिका खेलेको छ । पाकिस्तानीहरू भारतीय फिल्म हेरेरै हुर्किएका छन् । भारतीय फिल्म पाकिस्तानमा उत्तिकै रुचाइन्छ र त्यो हेर्न दर्शकहरूको उल्लेख भिड जम्मा हुन्छ । १९५० ताकाका भारतीय फिल्मका सुपरस्टार दिलिप कुमारदेखि शाहरूख खान र अहिलेका नवोदित सुपरस्टारहरूलाई पाकिस्तानमा उत्तिकै रुचाइन्छ ।

पाकिस्तानमा अन्य संस्कृति र क्षेत्रका फिल्महरू डब गरेर प्रदर्शन गरिए पनि पाकिस्तानी दर्शकको पहिलो रोजाइमा बलिउड नै पर्छ । भारतीय फिल्म प्रदर्शनमा रोक लागेसँगै यसले पाकिस्तानी फिल्म बजारलाई नराम्रोसँग असर गरेको छ । त्यसको एउटा प्रमुख कारण पाकिस्तानी हलमा हरेक हप्ता नयाँ फिल्म लगाउन सक्नेगरी फिल्म नबन्नु हो ।

पाकिस्तानमा २०१३ मा जम्मा ३० वटा हल थिए । २०१७ मा त्यो संख्या बढेर लगभग १ सय पुग्यो । तैपनि फिल्म निर्माता र लगानीकर्ताहरू यस क्षेत्रमा लगानी गर्न हच्किएका छन् । अधिकांश फिल्म निर्मातासित पाकिस्तानको ठूलो दर्शक क्षमतालाई धान्ने आत्मविश्वास छैन ।

केही महिनापछि नै पाकिस्तानी हल मालिकहरूले भारतीय फिल्ममाथि लगाएको स्व–प्रतिबन्धलाई फुक्का गरे । र २०१७ मा भारतीय फिल्महरू पुनः हलमा प्रदर्शन गर्न थालियो । तर दुई देशबीच बेलाबखतमा बढ्ने तनावको प्रत्यक्ष मार झेल्ने फिल्म क्षेत्रमा लगानी गर्नु कतिको बुद्धिमानीपूर्ण कार्य हो भन्ने प्रश्न लगानीकर्ताहरूले उठाउन थालेका छन् ।

भारतीय फिल्ममाथि पाकिस्तानमा पहिलोपटक प्रतिबन्ध १९६५ को भारत–पाक दोस्रो युद्धका बेला सैनिक शासक राष्ट्रपति मोहम्मद खान अयुवको सरकारले लगाएको थियो । जनरल मोहम्मद जिया उल हकको राष्ट्रपतीय शासनकालमा स्थानीय फिल्मको व्यापार थप मारमा पर्‍यो । उनले फिल्ममा अचाक्ली कर बढाए र कठोर सेन्सरसिप नीति पनि लागू गरे । जसका कारण बामे सर्दै गरेको फिल्म क्षेत्र धराशायी भयो ।

त्यसबेला पाकिस्तानको फिल्म व्यापार लगभग ठप्प कै स्थितिमा पुग्यो । पाकिस्तानी मध्यमवर्गीय दर्शकहरूको मनोरञ्जनका लागि वैकल्पिक रूपमा धारावाहिक सिरियलहरूको उदय भयो । प्रायः सबै कलाकार, निर्देशक र लेखकहरू यसैमा होमिए । फिल्म रुचाउने दर्शकहरूले यात तल्लो स्तरको फिल्म वा गैरकानुनी रूपमा भित्र्याइएका हलिउड र बलिउडमा भर पर्नुपर्ने बाध्यता सिर्जना भयो । पाकिस्तानी फिल्म क्षेत्रको पतन जियाकै शासनकालबाट सुरु भएको हो । त्यसबेला लगभग ७ सय सिंगल स्क्रिन हलहरू बन्द भए ।

२००६ मा जनरल पर्वेज मुस्सरर्फको शासनकालमा कोमामा रहेको पाकिस्तानी फिल्म केही चल्मलाउन थाल्यो । उनले १९६५ देखि भातीय फिल्ममाथि लगाइएको प्रतिबन्ध फुक्का गरिदिए । त्यसको केही वर्षपछि नै पाकिस्तानमा मल्टिप्लेक्सहरू च्याउसरि उम्रन थाले र फिल्मको माग पनि बढ्न पुग्यो ।

२०११ सम्ममा पाकिस्तानमा मल्टिप्लेक्सको संख्या ३५ पुगेको थियो । सयौं अरु निर्माण हुने प्रक्रियामा थिए । दुःखको कुरा, प्रायः लगानीकर्ताले मध्यमवर्गीयहरूलाई हलसम्म आकर्षित गर्ने ध्येयका साथ मल्टिप्लेक्समा लगानी गरे । सिंगल स्क्रिन हलमा जाने वर्गका दर्शकको कसैले वास्तै गरेन ।

फिल्म देखाउने स्क्रिनमा बढोत्तरी भएसँगै स्थानीय निर्माताहरूले नयाँ–नयाँ फिल्म निर्माण पनि गर्न थाले । २०११ मा सोहेब मन्सुरले एउटा धर्मप्रति कटिबद्ध रहेको परिवारमा तेस्रोलिंगी छोरीको कथामा आधारित रहेर बनाएको ‘बोल’ नामक फिल्मको सफलताले कायाकल्प नै गरिदियो । त्यसबाट थप फिल्म निर्माताहरू यस क्षेत्रमा होमिए ।

त्यसको दुई वर्षपछि पाकिस्तानमा २० वटा फिल्म बने र कैयौं बन्ने प्रक्रियामा थिए । पाकिस्तानी फिल्ममा अन्तर्राष्ट्रिय फिल्म महोत्सवहरूको आँखा पर्न थाल्यो र उनीहरूले पाकिस्तानी फिल्मका लागि छुट्टै विधा नै छुट्याउन थाले । पाकिस्तानी फिल्म क्षेत्रले छिट्टै आफ्नो मौलिक कथा पस्कन सक्ने हुन्छ भन्ने आशा फिल्म निर्माणमा आबद्धहरूमा पलाउन थाल्यो ।

भारतीय फिल्ममा लगाइएको प्रतिबन्ध हटेसँगै दुई देशमा रहेका प्रतिभाहरूको आदान–प्रदान पनि सुरु भयो । पाकिस्तानी कलाकारहरू भारतमा स्टार हुनथाले । लगभग हरेक ठूला भारतीय फिल्ममा पाकिस्तानी संगीतकार र गायकहरूको धुन गञ्जिन थाल्यो । तर पुनः एकपटक यो क्षेत्र भारत–पाकिस्तान बीचको तनावको मारमा पर्‍यो । गत फेब्रुअरीमा कास्मिरमा भारतीय सुरक्षा फौजमाथि आत्मघाती आक्रमण भयो र धेरै हताहती भए । त्यससँगै पाकिस्तानमा फेरि एकपटक भारतीय फिल्म प्रदर्शनमाथि रोक लाग्यो । त्यसको लगभग चार महिनापछि पाकिस्तानी हलहरू पूर्णरूपमा खाली हुनथाले र हल मालिकहरूले कर्मचारीहरू कटौती गरे ।

यस दौरान केही पाकिस्तानी फिल्मले राम्रो व्यापार पनि गरे । तर हलहरूको नियमित सञ्चालनका लागि आवश्यक पर्ने फिल्म उत्पादनका लागि पाकिस्तान अझै आत्मनिर्भर भइसकेको छैन । त्यसका लागि पाकिस्तानी फिल्म क्षेत्रमा हरेक हप्ता एउटा नयाँ फिल्म बनेर रिलिज हुन जरुरी छ ।

अहिलेको राजनीतिक अवस्थामा निकट भविष्यमै भारत र पाकिस्तान बीचको सांस्कृतिक सम्बन्ध सुदृढ हुने आशा कतै देखिँदैन । पहिलेका सरकारहरूले फिल्म क्षेत्रको विकासका लागि केही कार्य गरे पनि यस क्षेत्रलाई अगाडि बढाउन दीर्घकालीन नीति नै तर्जुमा गर्नुपर्ने आवश्यकता देखिन्छ ।

एम्याजोन र नेटफिल्क्सको जस्ता अनलाइन फिल्म हेर्न मिल्ने ‘प्ल्याटफर्म’का कारण अन्य देशका फिल्म क्षेत्रले फाइदा उठाइरहेका छन् । ती प्ल्याटफर्मले पाकिस्तानी फिल्ममा लगानी गर्न कुनै रुचि नै देखाएका छ्रैनन् ।
अगाडि क्षितिजमा कुनै आशाको अर्को किरण नदेखिएको अवस्थामा सरकारले नै यो क्षेत्रमा केही नयाँ थालनी गरेर रक्तसञ्चार गरिदिन आवश्यक देखिन्छ । पाकिस्तानी फिल्म निर्माताहरूलाई दमदार फिल्म बनाएर बलिउड र हलिउडका फिल्मसँग प्रतिस्पर्धा गर्ने वातावरण बनाइदिन ढिला गर्नु हुँदैन । यो नै पाकिस्तानी फिल्म क्षेत्रलाई जीवित राख्ने अन्तिम आशा हो ।

लेखक लन्डनस्थित पत्रकार तथा फिल्म निर्माता हुन् ।
न्युयोर्क टाइम्सबाट अनुदित

प्रकाशित : असार २१, २०७६ ०७:५४
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT