रेललाई कानुन न कर्मचारी- अर्थ / वाणिज्य - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

रेललाई कानुन न कर्मचारी

विमल खतिवडा

काठमाडौँ — लामो समयको प्रतीक्षापछि भारतबाट दुईवटा सेट रेल शुक्रबार दिउँसो जनकपुर आइपुगेका छन् । तयारीबिनै जयनगर–जनकपुर कुर्था खण्डमा चल्ने गरी रेल ल्याएपछि अन्योल बढेको छ । अहिले न रेल चलाउने कर्मचारी छन्, न सञ्चालनसम्बन्धी कानुन बनेको छ । हतारमा ल्याइएको रेल पुनः भारतमै लगेर राखिने भएको छ ।

रेल सञ्चालनका लागि २ सय २६ जना कर्मचारीको दरबन्दी मन्त्रिपरिषद्बाट स्वीकृत भइसकेको छ । तर अहिलेसम्म कर्मचारी नियुक्त गरिएको छैन । २६ जना प्राविधिक कर्मचारी भारतबाट ल्याइनेछ । थप १ सय ३० जना कर्मचारीका लागि भदौ २९ मा विज्ञापन गरिएको छ । आवश्यकताअनुसार कर्मचारीका लागि विज्ञापन निकाल्दै जाने रेल विभागले जनाएको छ । यता रेलवेसम्बन्धी कानुनसमेत जारी भइसकेको छैन । गत पुसमा रेलवेसम्बन्धी विधेयक राष्ट्रिय सभामा पेस भएको हो ।

राष्ट्रिय सभाको विधायन समितिमा रेलवेसम्बन्धी विधेयक छलफलका क्रममा रहे पनि संसद् चलेको छैन । जसले गर्दा तुरुन्त विधेयक पास हुने अवस्था छैन । त्यो बेलासम्म अध्यादेशमार्फत कानुन ल्याएर रेल चलाउने भन्दै भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्रालयले छलफल गरेको थियो । अनौपचारिक छलफल भए पनि औपचारिक रूपमा यसको प्रक्रिया अघि नबढेको कानुन मन्त्रालयले जनाएको छ । रेल चलाउनेसम्बन्धी अध्यादेशबारे मन्त्रालयमा अहिलेसम्म छलफल नभएको कानुन, न्याय तथा संसदीय मामिला मन्त्रालयकी प्रवक्ता लीलादेवी गड्तौला निरौलाले बताइन् । ‘रेलवेसम्बन्धी ऐन संसद्मा छ,’ उनले भनिन्, ‘तर रेल सञ्चालनसम्बन्धी अध्यादेश कानुन मन्त्रालयमा आएर अघि बढेकोबारे जानकारी छैन ।’

यता भौतिक पूर्वाधार तथा यातायातमन्त्री वसन्तकुमार नेम्वाङ भने रेलवेसम्बन्धी कानुन संसद्मा विचाराधीन रहेकाले अध्यादेशमार्फत कानुन ल्याएर सजिलोका लागि अघि बढ्ने भन्नेबारे छलफल मात्र भएको बताउँछन् । ‘अब बिस्तारै रेल थपिँदै जान्छन्, कानुन कहिले आउने कहिले भनेर अध्यादेशबाट कानुन ल्याउने कि भन्ने थियो,’ उनले भने, ‘तर संसद्मा विचाराधीन विधेयकलाई फिर्ता लिन पनि संसद्ले निर्णय गर्नुपर्ने रहेछ । त्यसैले अध्यादेशबाट कानुन ल्याउन गाह्रो देखियो, जति कानुन छ, अहिले त्यसैले चलाउँदै जाऔं भन्ने भयो ।’ कानुन आएपछि नेपाल रेलवे प्राधिकरण गठन हुने उनले जानकारी दिए । त्यसपछि रेलवे कम्पनी र रेल विभाग रहने छैनन् ।

अहिले कानुनभन्दा पनि कर्मचारी आवश्यक रहेको रेल विभागका महानिर्देशक बलराम मिश्रले बताए । ‘कर्मचारीका लागि विज्ञापन भइसकेको छ,’ उनले भने, ‘तर त्यसमा समय लाग्छ ।’ कानुन नहुँदा रेलवेसम्बन्धी कुनै घटना भए सार्वजनिक अपराधअनुसार कारबाही गर्नुपर्ने उनको भनाइ छ । ‘कसैले रेलका सामान चोर्‍यो भने सामान्य कानुनले हुँदैन, कडा कानुन चाहियो,’ उनले भने, ‘त्यसैले संसद्मा पेस भएको ऐनमा हामीले कडाकडा सजाय र जरिवानाको प्रावधान राखेका छौं ।’

अहिले जयनगरदेखि कुर्थासम्म ३५ किलोमिटर दूरीमा रेल चल्नेछ । दुई महिनाभित्र थप १७ किमि दूरीमा रहेको बिजलपुरासम्म रेल पुग्नेछ । ‘कानुन नभएर चलाउनै त रोकिँदैन । तर कुनै अपराध भयो भने कसरी अघि बढ्ने भन्ने विषय गम्भीर छ,’ उनले भने, ‘अहिले समस्या कर्मचारीको मात्र हो ।’ कर्मचारी भर्नामा कोभिड–१९ को पनि असर परेको उनले सुनाए ।

यसअघि २०१९ सालमा रेलवेसम्बन्धी कानुन दुई पानाको रहेको पूर्वसचिव तुलसी सिटौलाले जानकारी दिए । ‘जुन पुरानो र संक्षिप्त थियो,’ उनले भने, ‘पुरानै रेल चलाउन बनाएको कानुन थियो, अहिले नयाँ कानुन बन्ने क्रममा छ, जसमा रेल कसरी चलाउने, भाडा कसरी उठाउने, भाडा नतिरे कसरी जरिवाना गर्नेलगायत प्रावधान समेटिँदै छ ।’

शुक्रबार आएको रेललाई शनिबार भारततर्फ लगिने नेपाल रेलवे कम्पनीका महाप्रबन्धक गुरु भट्टराईले बताए । ‘अहिले कर्मचारी भए पनि कोभिडले गर्दा चलाउन सक्ने अवस्था छैन,’ उनले भने, ‘त्यसैले जयनगरमा हाम्रो स्टेसन छ, अहिले त्यहीं लगेर राखिनेछ ।’ उनका अनुसार कर्मचारी व्यवस्थापन गरेर रेल चलाउन अझै डेढ महिना लाग्नेछ ।

कर्मचारीका लागि विज्ञापन गरिसकिएको छ । ‘एक महिनाभित्रमा कर्मचारी व्यवस्थापन गरिसक्छौं,’ भट्टराईले भने । चालक दलसहितका प्राविधिक टिम भारतले सहयोग गर्ने नेपालको आग्रहअनुसार काम अन्तिम चरणमा रहेको उनले बताए । केही दिनभित्र भारतीय पक्षसँग बैठक गरेर यो विषय टुंग्याइने उनले जानकारी दिए । ‘अहिले पुराना तल्लो तहका १२ जना कर्मचारी छन्, सिनियर कर्मचारी कोही छैनन्,’ उनले भने, ‘कोभिडको जोखिम कम हुनासाथ नियमित रूपमा रेल सञ्चालन गर्छौं ।’ सञ्चालन गर्न नमिल्ने समयसम्म सबै तयारी पूरा गरिने उनको दाबी छ । दुवै रेल सेट शुक्रबार नै रेलवे कम्पनीले बुझिसकेको उनले जानकारी दिए ।

मन्त्री नेम्वाङका अनुसार पहिले पनि नेपालमा रेल चल्थ्यो । यो यातायात संस्थानअन्तर्गत थियो । पछि यसलाई हटाइयो । रेलवे कम्पनी स्थापना गरेर रेल सञ्चालन गरियो । ‘पछि भौतिक मन्त्रालयअन्तर्गत रेल विभाग गठन भयो,’ नेम्वाङले भने, ‘विभागले रेलको ट्र्याक निर्माण गर्ने, रेलसम्बन्धी अध्ययन गर्ने काम गर्‍यो ।’ नेपालको रेलवेलाई कसरी अगाडि लैजाने र रेलको क्षेत्र जयनगर–जनकपुर मात्र नभई पूर्व–पश्चिम, उत्तर–दक्षिण, काठमाडौं–केरुङलगायत क्षेत्रमा बढाउन लागिएको उनले बताए ।

रेल चलाउन नयाँ जनशक्ति नेपालमा उत्पादन नहुँदासम्म भारतबाट कर्मचारी ल्याई करारमा राखिने नेम्वाङले जानकारी दिए । यसका लागि भारतीय सरकारी कम्पनीसँग सम्झौताको काम भइरहेको उनले दाबी गरे । ‘यसका लागि कानुनले बाटो खोलिदिइसकेको छ,’ उनले भने, ‘टिकट काट्ने, प्रशासन हेर्ने, सुरक्षा गार्डलगायत पदका लागि पनि विज्ञापन गरिसकिएको छ ।’ सबै कर्मचारी अहिले नराख्ने र बिस्तारै थप्दै लगिने उनले बताए । शुक्रबार आएका रेल सेट ६ महिनाअघि नै बने पनि कोभिडका कारण ल्याउन सकिएको थिएन ।

‘गत फागुन ३ देखि चलाउने योजना थियो, कोभिडले गर्दा ल्याउन समस्या भयो,’ मन्त्री नेम्वाङले भने, ‘हाम्रो अर्डरअनुसार बनेर आएकाले दुवै सेट बुझेका हौं ।’ अहिले यसको परीक्षण सञ्चालन मात्र गरिएको हो । ‘रेल लिगमा कुद्छ, कुद्दैन, अर्डर र सम्झौताअनुसार बनेको छ, छैन, सबै हेरियो,’ उनले भने, ‘तर सर्वसाधारणलाई सेवा दिन सक्ने अवस्था अहिले छैन । त्यसैले सुरक्षालाई दृष्टिगत गरी तत्कालका लागि भारत सरकारले जयनगर रेल स्टेसनमा सुरक्षा दिएर राख्नेछ ।’ रेल सेट खरिदका लागि नेपाल सरकारले ८४ करोड ६५ लाख बजेट छुट्याएको हो । जसमध्ये २० प्रतिशत रकम भुक्तानी भइसकेको छ । बाँकी ८० प्रतिशत रकम केही समयपछि भुक्तानी गरिने रेल विभागले जनाएको छ । दुई सेट रेल खरिदका लागि रेल विभाग र भारतको कोंकण रेलवे कर्पोरेसन लिमिटेडबीच ०७६ जेठमा सम्झौता भएको थियो । सबै गरेर जयनगरदेखि बर्दिबाससम्म ६९ किमि रेल नेटवर्क बन्नेछ, जहाँ पूर्व–पश्चिम विद्युतीय रेलमार्ग जोडिनेछ ।

प्रकाशित : आश्विन ३, २०७७ ०८:३९
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

रेल आउँदा परर्र ताली

हजारौंको संख्यामा उपस्थित जनकपुरवासीले थपडी बजाएर रेलको स्वागत गरे । उनीहरुमा यतिबिघ्न खुसी थियो कि धेरैले रेललाई छोए, कतिले चुमे ।
अजित तिवारी

जनकपुर — कोरोना संक्रमणको बढ्दो दर रोकथामका लागि धनुषामा जारी निषेधाज्ञाको अवधि आगामी आइतबारसम्म छ । तर निषेधाज्ञाको बेवास्ता गर्दै शुक्रबार बिहान जनकपुरधामको रेलवे प्लेटफार्ममा थामिनसक्नु भीड थियो । सर्वसाधारणसँगै निषेधाज्ञा जारी गर्ने प्रमुख जिल्ला अधिकारी पनि भीडमै उपस्थित थिए । एउटै प्रतीक्षा थियो– नेपाली रेल कति बेला आइपुग्छ । सबैका अनुहारमा उत्साह देखिन्थ्यो ।

अगाडि थिए, नेपाल रेलवे कम्पनीका महानिर्देशक गुरु भट्टराई, वरिष्ठ इन्जिनियर देवेन्द्रप्रसाद साह र धनुषा–महोत्तरीका सुरक्षा निकायका अधिकारीहरू । रेल कहाँ आइपुग्यो भन्नेमा सबैले चासो लिइरहेका थिए । नभन्दै राष्ट्रिय झन्डाको रातो र नीलो रङले पोतिएको रेल प्लेटफार्ममा आइपुग्दा सबै हर्षित भए । सिठी बजाउँदै रेल नजिकै आउँदा हजारौंको संख्यामा उपस्थित जनकपुरवासीले परर्र थपडी बजाएर स्वागत गरे । खुसी यतिबिघ्न थियो कि धेरैले रेललाई छोए, कतिले चुमे ।

रेल हेर्न प्लेटफार्ममा उर्लिएको भीडलाई व्यवस्थापन गर्न प्रहरीलाई धेरैबेर सकस भयो । नेपाल सरकारले करिब ८५ करोड रुपैयाँमा खरिद गरेका दुई सेट रेल बिहारको हाजीपुर स्टेसनबाट बिहीबार राति नै जयनगर आइपुगेका थिए । शुक्रबार करिब १२ बजे त्यहाँबाट हिँडेका रेल २६ किलोमिटर पार गर्दै झन्डै दुई घण्टापछि जनकपुर आइपुगे । रेलवे ट्र्याकमै ठूलो संख्यामा मानिस उभिएकाले तीव्र गतिमा गुडाउन नसकिएको रेल निर्माता कम्पनी भारतीय रेलवेको कोंकण रेलवे कर्पोरेसनका प्रमुख इन्जिनियर दीपक त्रिपाठीले बताए ।

‘दुईटा कारणले रेल ढिलो जनकपुर आइपुग्यो । पहिलो कारण, रेलका लागि ट्र्याक नयाँ थियो । ट्र्याकको अवस्थासँग हामी अनभिज्ञ थियौं । त्यसैले हाम्रा प्राविधिक टिम ट्रलीमा अघिअघि ट्र्याक चेक गर्दै हिँडे । हामीले बिस्तारै पछ्यायौं,’ उनले भने, ‘अर्को कारण, ट्र्याकभरि मानिसको भीड । जति हर्न थिच्दा पनि अहँ नहट्नेवाला भीड थियो । अनि बिस्तारै हाँक्नुको विकल्प भएन ।’ तीव्र गतिमा जयनगरबाट रेल हिँडेको भए करिब २० मिनेटमै जनकपुर आइपुग्थ्यो ।

जनकपुर–जयनगर न्यारोगेज रेल सेवा बन्द भएयता नयाँ ट्र्याक निर्माण सुरु हुँदै यस क्षेत्रका बासिन्दालाई रेलको प्रतीक्षा थियो । त्यसैले नेपाली सीमामा प्रवेश गरेदेखि नै ठूलो भीडले गाउँगाउँबाट रेल हेरेको थियो । त्यसैले १३० किमि प्रतिघण्टा रफ्तारको रेल बिस्तारै ल्याउनुपरेको उनले बताए । नेपालले खरिद गरेको रेल डेमु ट्रेन सेट हो । ‘नेपाल रेलवेका लागि यो ऐतिहासिक दिन हो,’ कोंकण रेलवेका महानिर्देशक जीवी नागेन्द्रले भने, ‘नेपालमा रेल चलाउने धेरैथरी योजना बने । कहिले भाडामा त कहिले लिजमा सञ्चालन गर्ने कुराकानी पनि भयो । तर नेपाल सरकारले आफ्नै रेल गुडाउने निर्णय गर्‍यो । त्यसैअनुसार नेपालको अर्डरमा तयार पारिएको रेल पुर्‍याउन हामी जनकपुर आएका हौं ।’ नेपाल सरकारले अन्तर्राष्ट्रियस्तरको रेल हुनुपर्ने भनेकाले डेमु ट्रेन सेट निर्माण गरिएको उनले बताए । ‘यो अब नेपाल सरकारको सम्पत्ति हो । यसको सञ्चालनले नेपाल र भारत दुवैलाई मद्दत पुग्ने हाम्रो विश्वास छ,’ नागेन्द्रले भने ।

रेलका दुवै सेट कोंकणको चेन्नईस्थित कारखानामा निर्माण भएको लामो समय भए पनि कोभिड–१९ का कारण डेलिभरी दिन ढिलाइ भएको भारतीय पक्षले जनाएको छ । कोंकणका प्रमुख मेकानिकल इन्जिनियर त्रिपाठीका अनुसार नेपाल रेलको दुवै सेट अत्याधुनिक छ । ‘रेलका दुवै इन्जिन अटो कन्ट्रोल छन्, कम्प्युटरीकृत छन् । एयर कन्डिसन र रेल तीव्र रफ्तारमा चल्दा बस्नेलाई स्मुथ महसुस हुन्छ,’ उनले भने ।

१ हजार ३ सय यात्रु क्षमताको रेलका सबै बोगी आधुनिक र आरामदायी छन् । एउटा एसी र तीनवटा जनरल बोगी रहेको दुवै सेटका इन्जिन रहेको डिब्बामा पनि यात्रु राख्ने ठाउँ छ । एसी बोगीमा दुईवटा सिटलाई भने टेबलजडित बनाइएको छ ।

एउटा बोगीबाट अर्को बोगीमा प्रवेश गर्ने सेन्सर गेट राखिएको छ । सिट आरामदायी र बोगी आनन्ददायी रहेको जनकपुरबाट कुर्थासम्म एसी बोगीमा यात्रा गरेका धनुषाका प्रमुख जिल्ला अधिकारी प्रेमप्रसाद भट्टराईले प्रतिक्रिया दिए । भारतको राजधानीमा मेट्रो रेलमा यात्रा गरेझैं महसुस भएको धनुषाका एसपी रमेश बस्नेतले बताए ।

दुवै सेट रेल जनकपुर आएपछि कोंकणका प्रमुख मेकानिकल इन्जिनियर त्रिपाठीले नेपाल रेलवे कम्पनीका महानिर्देशक भट्टराईलाई कागजपत्रसहित रेल हस्तान्तरण गरेका थिए । त्रिपाठीले रेल खरिदको पत्र र रेलको क्याटलग बुक भट्टराईलाई दिए । ‘प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीको सपना हो नेपालमा रेल गुडाउने । त्यो आज पूरा भएको छ,’ महानिर्देशक भट्टराईले भने ।

भारतको निर्माण कम्पनीले हस्तान्तरण गरेका दुवै रेल सबै बन्दोबस्त मिलाएर करिब दुई महिनाभित्र नियमित सञ्चालन हुने रेलवे विभागका वरिष्ठ इन्जिनियर देवेन्द्रप्रसाद साहको दाबी छ । पहिलो चरणमा जयनगरदेखि कुर्थासम्म नेपालको रेल गुड्नेछ । दोस्रो चरणमा भने कुर्थादेखि महोत्तरीको बिजलपुरासम्म रेल चल्ने जनकपुरका साइट इन्जिनियर विनोद ओझाले जानकारी दिए । उनका अनुसार कुर्थादेखि महोत्तरीको बिजलपुरासम्मको रेलवे लिक निर्माण अन्तिम चरणमा छ । यो डिजेल र विद्युत् दुवैबाट चल्ने रेल हो ।

प्रकाशित : आश्विन ३, २०७७ ०८:२८
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×