द्रुतमार्गमा परामर्शदाताले थाल्यो काम- अर्थ / वाणिज्य - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

द्रुतमार्गमा परामर्शदाताले थाल्यो काम

परामर्शदाताले भौतिक स‌ंरचना डिजाइन र कन्स्ट्रक्सनको सुपरभिजन गर्नेछ । यसमा पुल निर्माण र सुरुङ दुवैको डिजाइन पर्छ ।
विमल खतिवडा

काठमाडौँ — काठमाडौं–तराई/मधेस द्रुतमार्गमा अन्तर्राष्ट्रिय परामर्शदाता छनोट गरिएसँगै सर्भेको काम थालिएको छ । परामर्शदाताका रूपमा छानिएको कोरियन कम्पनी युसिन इन्जिनियरिङ कर्पोरेसनले आइतबारबाट काम थालेको हो । युसिनसँग असार १ मा सम्झौता भएपछि टिम लिडरले उक्त मार्गको अवलोकन गरेका थिए ।

‘असार ३१ मा आएको टोलीले ललितपुरको खोकोनादेखि बाराको निजगढसम्म पुगेर फिल्ड भिजिट गरेको थियो,’ नेपाली सेनाका प्रवक्ता सन्तोषबल्लभ पौडेलले भने, ‘त्यसपछि आइतबारबाट सर्भेको काम थालिएको हो ।’ परामर्शदाताको काम आयोजनामा निर्माण गर्नुपर्ने भौतिक संरचनाको डिजाइन र कन्स्ट्रक्सनको सुपरभिजन गर्नु हो । यसमा सुरुङ र पुल निर्माण दुवैको डिजाइनको काम पर्छ । परामर्शदाताको सानो टिम आएर काम थालेको हो । ‘कोभिड १९ ले गर्दा सबै टिम ल्याउन गाह्रो भएको छ,’ उनले भने, ‘हवाइमार्ग पुनः सुरु भएपछि सबै टिम जम्मा हुनेछन् ।’

०७७ मंसिरभित्र सुरुङको दुइटा प्याकेजमा टेन्डर गर्ने तयारी रहेको प्रवक्ता पौडेलले जानकारी दिए । एक नम्बर प्याकेजमा महादेवटार छ । त्यस्तै लेनडाँडा र धेद्रेलाई दुई नम्बर प्याकेजमा राखिएको छ । परामर्शदाताले सर्भे सकेपछि मंसिरबाट यसको टेन्डर गर्ने योजना छ । ‘त्यसपछि मूल्यांकनको काम सकेर वैशाखबाट निर्माणको काम थाल्नेछौं,’ उनले भने । युसिन कम्पनीलाई भारतको एउटा राज्यले २०१७ मा कालोसूचीमा राखेको भनिए पनि सेनाले परामर्शदाताका रूपमा छानिसकेको छ । ‘कम्पनी कालोसूचीमा परेका कुरा आएका थिए । तर यसमा हाम्रो कानुन आकर्षित हुन्छ कि हुँदैन भन्ने हो,’ पौडेलले भने, ‘हामीले हेर्ने नेपालको कानुन हो । त्यसैले यस विषयमा कुनै पनि नियम कानुन आकर्षित भएको देखिँदैन ।’

आयोजनाको मुख्य काम नै सुरुङ निर्माण गर्नेछ । त्यसपछि पुलको काम अघि बढाइनेछ । सडकमा पर्ने पहाड कटिङ र माटो फिलिङको काम पनि सकिएको छैन । ‘अहिलेसम्म आयोजनाको ४२ प्रतिशत भौतिक र वित्तीय प्रगति छ,’ पौडेलले भने, ‘थोरै कटिङ र फिलिङको काम ४ किमि बाँकी छ ।’ १ दशमलव ५ किमि ०७७ माघ र थप २.५ किमि ०७८ को जेठसम्म सक्ने योजना रहेको उनले सुनाए । द्रुतमार्गमा पर्ने रूख कटानको काम पनि अझै सकिएको छैन ।

‘रूख कटानको काम धेरै छैन,’ उनले भने, ‘यो काम पनि समन्वय गरेर फागुनसम्म सक्नेछौं ।’ उक्त मार्गमा ८७ वटा पुल निर्माण गर्नुपर्नेछ । जसमध्ये ९ वटा पुल सुरुङको प्याकेजमा पर्छ । विशेष प्रकृतिका १६ वटा पुल निर्माण गरिनेछ । बढीमा ५ सय २० मिटर लामा र ८० मिटर अग्ला पुल निर्माण हुने पौडेलले बताए ।

केही समयअघि ललितपुर खोकनाका स्थानीयले जग्गाको मुआब्जा नपाएको भन्दै उक्त मार्गमा पर्ने खेत खनजोत गर्दा विवाद भएको थियो । यो क्षेत्रको विवाद अझै टुंगिएको छैन । ‘जग्गा प्राप्ति र अधिग्रहणको विषय गृह मन्त्रालयअन्तर्गत प्रमुख जिल्ला अधिकारीअन्तर्गत पर्छ,’ उनले भने, ‘यसमा आयोजनाले सहजीकरणको काम गर्नेछ ।’ सेनाको निर्माण व्यवस्थापनमा ०७४ जेठ १४ बाट द्रुतमार्ग निर्माण थालिएको हो । कुल ७२.५ किमि सडकको कुल लागत १ खर्ब ७५ अर्ब रुपैयाँ छ । आयोजना निर्माणको काममा लागि सेनाले विभिन्न १० ठाउँमा क्याम्प राखेको छ । ३० वटा प्याकेजमा ठेक्का गरेर निर्माणको काम जारी छ । ५ वटा प्याकेज मख्खुबेसी, सिस्नेरी, लेनडाँडा, बुदुने र निजगढमा सेनाले सेनाले आफ्नै जनशक्ति र साधन प्रयोग गरी काम गरिरहेको छ ।

आयोजनाका अनुसार महादेवडाँडामा ३.३५५ किमि, धेद्रेमा १.६३० र लेनडाँडामा १.४३० किमिको सुरुङ निर्माण हुनेछ । भित्रिने र बाहिरिने गरेर साढे १२ किमि सुरुङमार्ग निर्माण गरिनेछ । चार लेन सडकको ५३ किमि क्षेत्र मकवानपुरमा पर्छ । काठमाडौं ४ किमि, ललितपुर ७.९ र बारामा ७.६ किमि पर्छ । आव ०८०/८१ निर्माण समयावधि रहेको यो मार्ग सञ्चालनमा आएपछि १ घण्टामा काठमाडौंबाट बारा पुगिनेछ ।

प्रकाशित : श्रावण २८, २०७७ ०७:०३
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

स्टक डिलरले साना कम्पनीको सेयर किन्न नपाउने

एक हजारभन्दा कम कित्ता सेयर खरिदबिक्रीमा पनि बन्देज
यज्ञ बञ्जाडे

काठमाडौँ — स्टक डिलर कम्पनीले २० करोड रुपैयाँभन्दा कम चुक्ता पुँजी भएका साना कम्पनीको सेयर कारोबार गर्न नपाउने भएका छन् । नेप्सेले हालै जारी गरेको धितोपत्र व्यापारी (स्टक डिलर) कार्य सञ्चालन कार्यविधि–०७७ मा उक्त व्यवस्था गरेको हो । कार्यविधि भदौ १ देखि कार्यान्वयनमा आउँदै छ ।

‘धितोपत्र व्यापारीले २० करोडभन्दा कम चुक्ता पुँजी भएका कम्पनीलाई नियमित कारोबारमा समावेश गर्न पाइनेछैन,’ कार्यविधिमा भनिएको छ । साना कम्पनीको सेयर किनबेच गर्न अनुमति दिँदा ती कम्पनीको सेयर एकीकृत (कर्नरिङ) गरी मूल्यमा उचारचढाव ल्याउन सक्ने सम्भावना रहन्छ । यसकारण कार्यविधिमै साना कम्पनीको सेयर कारोबार गर्न नपाउने व्यवस्था गरिएको नेप्सेले जनाएको छ । स्टक डिलरलाई एक हजारभन्दा कम कित्ता सेयर खरिदबिक्रीमा पनि बन्देज गरिएको छ । ‘धितोपत्र व्यापारीले जतिसुकै चुक्ता पुँजी भएको कम्पनीमा एक हजार कित्ताभन्दा कम परिमाणको सेयर खरिदबिक्री गर्न पाइने छैन,’ कार्यविधिमा भनिएको छ, ‘एक दिनभन्दा बढी बहाल रहने गरी प्रणालीमा खरिदबिक्री आदेश दिन पाइने छैन ।’ यो संस्थाले चुक्ता पुँजीका आधारमा एकपटकमा १० हजारदेखि अधिकतम ५० हजार कित्तासम्म सेयर किनबेच गर्न पाउने व्यवस्था कार्यविधिमा छ ।

कार्यविधिका अनुसार ८ अर्ब रुपैयाँ वा सोभन्दा बढी चुक्ता पुँजी भएका कम्पनीको ५० हजार कित्तासम्म, ५ अर्बदेखि ८ अर्ब रुपैयाँभन्दा कम चुक्ता पुँजी भएको कम्पनीको ४० हजार, २ देखि ५ अर्ब रुपैयाँ चुक्ता पुँजी भएको कम्पनीको ३० हजार, १ अर्ब रुपैयाँदेखि २ अर्ब रुपैयाँसम्म चुक्ता पुँजी भएको कम्पनीको २५ हजार, ५० करोडदेखि १ अर्ब रुपैयाँसम्म चुक्ता पुँजी भएका कम्पनीको २० हजार कित्ता सेयर किनबेच गर्न पाउने व्यवस्था कार्यविधिमा उल्लेख छ ।

‘२० करोड रुपैयाँभन्दा बढी र ५० करोडभन्दा कम चुक्ता पुँजी भएको कम्पनीको १० हजार कित्तासम्म मात्र सेयर खरिद गर्न पाइनेछ,’ कार्यविधिमा भनिएको छ । यही व्यवस्थाका लागि नेप्सेले हरेक वर्ष कारोबारयोग्य कम्पनीको सूची अद्यावधिक गर्ने भएको छ । सोही सूचीबाट स्टक डिलरले आफूले कारोबार गर्न चाहेको कम्पनीको नामावली नेप्सेमा पेस गर्नुपर्ने व्यवस्था पनि गरिएको छ । स्टक डिलर कम्पनीले दैनिक रूपमा आफ्नो नेटवर्थको ६० प्रतिशतभन्दा धेरै रकमको सेयर किनबेच गर्न नपाउने भएका छन् । सूचीकृत धितोपत्रको कारोबार गर्न गराउन नेप्सेमा कम्तीमा ५० लाख नगद वा बैंक ग्यारेन्टी राख्नुपर्नेछ । यस्तो धरौटी हिसाब राफसाफ तथा फर्छ्योट गर्न पाइने छैन । धरौटीको २५ गुणाको सीमाभित्र रहेर मात्रै कारोबार गर्न सक्ने व्यवस्था छ ।

नागरिक लगानी कोषले भदौदेखि स्टक डिलर सञ्चालनमा ल्याउने तयारी गरिरहेको छ । सेयर बजारमा हुने अस्वाभाविक उतारचढाव रोक्न स्टक डिलर आवश्यक भएको निष्कर्षका आधारमा कोषले स्टक डिलर ल्याउन लागेको हो । बजारमा अस्वाभाविक उतारचढाव हुन नदिन स्टक डिलरको भूमिका महत्त्वपूर्ण हुन्छ । यसले सेयर कम भएका बेला बिक्रीमार्फत आपूर्ति बढाउँछ । र, बढी भएका बेला खरिद गरी आपूर्ति घटाउँछ । स्टक डिलरले काम थालेपछि बजारमा निश्चित व्यक्ति वा समूहले सेयर कुम्ल्याएर राख्न (कर्नरिङ गर्न) नसक्ने जानकार बताउँछन् । यसले थोरै मात्रामा भए पनि बजारमा स्थिरता आउने उनीहरूको भनाइ छ ।

‘अनलाइन कारोबारलाई प्रोत्साहन गर’

कोभिड–१९ बढ्दै गएको भन्दै नेप्सेले अनलाइन कारोबारलाई प्रोत्साहन गर्न ब्रोकरलाई आग्रह गरेको छ । सकेसम्म भौतिक उपस्थिति कम गरी कारोबार गर्न पनि नेप्सेले भनेको छ । नेप्सेले पनि आफ्नो कार्यालयबाट हुने गतिविधिमा भौतिक आवागमन कम गर्ने र अनलाइनबाट नै सेवा प्रवाह गर्ने पनि बताएको छ ।

‘लगानीकर्ताले सदस्य दलालमार्फत पुँजीगत लाभकर प्रमाणीकरण सिफारिसका लागि पेस गर्ने निवेदन आवश्यक सम्पूर्ण कागजात संकलन भइसकेपछि मात्रै नेप्सेमा पेस गर्नू,’ नेप्सेले जारी गरेको विज्ञप्तिमा भनिएको छ, ‘धितोपत्र ब्रोकरहरूले पेस गर्ने बैंक ग्यारेन्टी आफ्नो बैंकमार्फत इमेल पठाउन लगाउने ।’

सूचीकृत कम्पनीहरूले सूचीकरण नवीकरण वार्षिक शुल्क विद्युतीय माध्यमबाट भुक्तानी गर्न र त्यसको जानकारी इमेलबाट गराउन पनि नेप्सेले आग्रह गरेको छ । ‘धितोपत्र ब्रोकरले नेप्सेलाई बुझाउनुपर्ने सबैखाले जानकारी अनलाइनबाट गराउनू,’ विज्ञप्तिमा भनिएको छ । ब्रोकर कार्यालय सञ्चालन गर्दा कोरोनासम्बन्धी सरकार तथा विश्व स्वास्थ्य संगठनले तोकेको निर्देशन कडाइका साथ पालना गर्न पनि नेप्सेले आग्रह गरेको छ ।

१ अर्ब २७ करोडको सेयर कारोबार

मंगलबार सेयर बजारमा १ अर्ब २७ करोड १७ लाख रुपैयाँ बराबरको कारोबार भएको छ । अघिल्लो दिनको तुलनामा नेप्से परिसूचक ६.६१ अंकले घटे पनि उल्लेख्य रकमको कारोबार भएको हो । करिब २६ हजार कारोबारबाट १ सय ९० कम्पनीका ३६ लाख ३० हजार ८ सय कित्ता सेयर किनबेच भए । ती किनबेचमा सवा एक अर्ब रुपैयाँ बराबरको सेयर कारोबार भएको हो । योसँगै सेयर बजारको आकार (कुल बजार पुँजीकरण) १८ खर्ब ७९ अर्ब रुपैयाँमा सीमित भएको छ ।

के हो स्टक डिलर ?

सेयर बजारमा हुने अस्वाभाविक उतारचढाव न्यूनीकरण गरी स्थिरता ल्याउने मार्केट मेकर र स्टक डिलरको काम हो । कम्पनीले हरेक दिन बजार खोल्नुअघि आफूले खरिदबिक्री गर्ने कम्पनीको सूची सार्वजनिक गर्नुपर्छ । यसमध्ये मार्केट मेकरले आफूले खरिदबिक्री गर्ने कम्पनीको नाम र मूल्य पनि सार्वजनिक गर्नुपर्छ । तर स्टक डिलरले कम्पनीको नाम मात्र सार्वजनिक गरे पुग्छ । खरिदबिक्री गर्ने कम्पनीको मूल्य सार्वजनिक गरिरहनु पर्दैन ।

पछिल्ला वर्षमा अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा मार्केट मेकरको अवधारणा हराइसकेको छ । हाल धेरै राष्ट्रमा स्टक डिलर मात्र सञ्चालन छन् । यस्ता कम्पनीले आफैं सेयर खरिदबिक्री गर्न सक्छन् । यी कम्पनीलाई सेयर कारोबारका लागि ब्रोकरसमक्ष जानुपर्दैन । नियामक निकाय (फन्ट लाइन रेगुलेटर) ले छुट्टै ‘लगइन’ दिएको हुन्छ । त्यसैमार्फत आफैं सेयर खरिदबिक्री गर्न सक्छन् । ती कम्पनीले अरूको सेयर भने खरिदबिक्री गर्न पाउँदैनन् । अरूको सेयर पनि खरिदबिक्री गर्न कम्पनीले नियामक निकायबाट सेयर ब्रोकरको पनि अनुमति लिनुपर्छ ।

प्रकाशित : श्रावण २८, २०७७ ०७:०२
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×