कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

हिमाली जिल्लामा व्यावसायिक आँप खेती

राजबहादुर शाही

(मुगु) — हिमाली जिल्लामा प्राय: स्याउ फल्छ । अब १२ सय मिटरसम्मको तल्लो भूभागमा आँप पनि फल्न थालेको छ । जिल्लाको खत्याड गाउँपालिका ८ सुकाढिकका केही किसानले व्यावसायिक रूपमै आँप खेती सुरु गरेका छन् । फल्न अनुकूल हुने गरी तापक्रम बढेपछि किसान यसतर्फ आकर्षित भएका हुन् ।

खत्याडका गणेश गिरीले बारीमा ६ वर्षदेखि आँप फलाइरहेका छन् । बारीमा आँपका चार वटा रूख छन् । केही वर्षयता लटरम्म आँप फलेपछि बिक्री गरी राम्रो आम्दानी लिन थालेका छन् । सुकाढिक गाउँकै दान गिरी, धनराज कार्की, टक्क डाँगर, वीरबहादुर कार्की र राजबहादुर कार्कीलगायतले पनि आँप फलाएका छन् । रहरले बिरुवा ल्याएर रोपेकाहरूले पछिल्ला केही वर्षयता आँप राम्रो फल्न थालेको बताए । यो वर्ष गाउँका ११८ घरधुरीले आफ्नै लगानीमा आँपका करिब एक हजार बिरुवा रोपे ।


गिरीले हरेक वर्ष तीन क्विन्टलसम्म आँप बिक्री गर्दै आइरहेको बताए । उनको बारीमा फलेका आँप स्थानीय बजारमा प्रतिदाना २० रुपैयाँमा बिक्री हुन्छ । पाँच वर्षयता आँपको उत्पादन राम्रो हुँदै आएको उनले बताए । सुकाढिकमा तराईमा हुने अनार, अम्बा र केरा पनि फल्न थालेको छ ।


स्थानीयले बारीमा आँप, अनार र केरालगायत फलफूल फल्न थालेपछि बर्सेनि नेपालगन्ज, दाङ र सुर्खेत गएर फलफूलका बेर्ना खरिद गर्दै रोप्ने क्रम बढेको छ । साबिक कर्णालीका पाँच जिल्लामध्ये मुगुको सुकाढिक गाउँमा मात्र आँप फल्ने गरेको स्थानीय टक्क डाँगरले बताए । ‘हाम्रो गाउँमा आँप पाक्छ भन्दा कसैले पत्याउँदैनन्,’ उनले भने, ‘यहाँ आएर देखेपछि भने दंग पर्छन् ।’ आफ्नो बारीमा आँपका ५० बोट लगाएको उनले बताए । आँप पाक्ने मौसममा बाजुराको बोल्डिक, धिम र फैतीलगायत गाउँका बासिन्दा सुकाढिकमा खरिदका लागि आउने गरेका छन् ।


सुकाढिकमा आँप फल्न थाले पनि जिल्ला कृषि विकास कार्यालयले थप अनुसन्धानमा ध्यान नदिएको स्थानीय राजबहादुर कार्कीले बताए । ‘कुन जातको आँप फल्यो र कसरी बढी फलाउने भन्ने चिन्तामा किसान हुन्छौं,’ उनले भने, ‘प्राविधिक सहयोग मात्रै उपलब्ध गराऊ भन्दा पनि कृषि कार्यालयले ध्यान दिएन ।’ गोडमेल र काँटछाँटको विधि थाहा नहुँदा व्यावसायिक तरिकाले आँप फलाउन चाहनेलाई समस्या भइरहेको उनको गुनासो छ ।


उन्नत जातका बिरुवा वितरण भए धेरै किसान व्यावसायिक आँप खेतीमा लाग्ने उनको भनाइ छ । ‘हाम्रो गाउँबाहेक जिल्लामा अन्त आँप नहुने भएकाले बजारमा बिक्दैन भन्नुपरेको छैन,’ उनले भने । खत्याडको रातापानी, तलिबगर, हयाङलु, सोरु गाउँपालिकाको फोतु, सिप, तारापानी र लिब्रु रावलबाडालगायत गाउँमा सुन्तला उत्पादन हुने गरेको छ । २६ सय मिटरभन्दा माथि स्याउ फल्ने गरेको कृषि विकास कार्यालयका वरिष्ठ कृषि विकास अधिकृत केबी रोकायाले बताए । ‘बर्सेनि जिल्लाको हावापानीमा परिवर्तन भइरहेको छ,’ उनले भने, ‘तराईमा हुने फलफूल र तरकारी हाम्रा लेकाली बस्तीमा फल्न थालेपछि किसान क्रमश: व्यावसायिक बनिरहेका छन् ।’ बर्सेनि कार्यालयले किसानलाई सुन्तला, कागती र स्याउलगायत बिरुवा अनुदानमा वितरण गरिरहेको उनले बताए ।


प्रकाशित : मंसिर २२, २०७६ ०८:३६
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

बगानबाटै बिक्छ सुन्तला, २५ प्रतिशतले बढ्यो उत्पादन

प्रताप रानामगर, प्रदीप मेन्याङ्बो

(दमौली) र (सुनसरी) — तनहुँको म्याग्दे गाउँपालिका–२ खानीगाउँका किसान सुकनारायण श्रेष्ठले यस पटक ५० लाख रुपैयाँमा बगानबाटै सुन्तला बेचे । गत वर्ष ३१ लाख रुपैयाँको सुन्तला बेचेका उनले अहिले सुन्तला बढी फलेको बताए । ‘मौसमले साथ दिएकाले सुन्तला उत्पादन राम्रो भएर पैसा पनि राम्रै पाइयो,’ उनले भने, ‘खुद्राभन्दा होलसेलमै बेच्दा धेरै सहज भयो ।’ २०४६ सालबाट सुन्तला खेती गर्दै आएका उनका ४० रोपनी क्षेत्रफलमा ७ सय सुन्तलाका बोट छन् । 

विश्वबहादुर अधिकारीले पनि सुन्तलाबाट लाखौं आम्दानी लिँदै आएका छन् ।

तत्कालीन जिल्ला विकास समिति तनहुँका सभापतिसमेत रहेका अधिकारीले यस वर्ष सुन्तलाको बगान ४० लाख रुपैयाँमा बिक्री गरे । गाउँको भिरालो जमिनलाई सदुपयोग गर्न २०५२ सालबाट व्यावसायिक सुन्तला खेती सुरु गरेका थिए उनले । ‘सम्भावना देखेर सुन्तला खेती थालेको हुँ,’ उनले भने, ‘राम्रै आम्दानी लिइरहेको छु । सन्तुष्ट छु ।’ सुन्तलाबाट भएको आम्दानीले छोरा इन्जिनियर र छोरी डाक्टर भइसकेको उनले बताए । सुन्तला बगैंचा सुदृढीकरण, गोडमेल, मलखाद व्यवस्थापन, समयमा औषधोपचार गर्न सके सुन्तलाको दाना राम्रो, रसिलो, गुलियो र उत्पादन राम्रो हुने उनको अनुभव छ । बगानसम्म सडक सञ्जाल जोडिएकाले सुन्तला बिक्रीका लागि सहज भएको छ । बर्सेनि सुन्तला खरिद गर्न ठेकेदार बगानमा नै आउने गरेको उनले बताए । ‘सुन्तला बिक्री हुँदैन भन्ने चिन्ता छैन,’ उनले भने, ‘बगानबाटै बिक्छ ।’

जिल्लाका विभिन्न किसानले अहिले बगानबाटै सुन्तला बेच्न थालेका छन् । सुन्तला किन्न ठेकदार घरघरै पुग्ने गर्छन् । जिल्लामा उत्पादित सुन्तला राम्रो भएकाले बर्सेनि ठूलो बगानमा ठेकेदारले सुन्तला ठेक्का लिने गरेका हुन् ।

खानीगाउँ, उमाचोकमा सुन्तला राम्रो भएकाले बगान नै ठेक्का लिएको ठेकेदार तुलबहादुर थापाले बताए । ‘तनहुँमा उत्पादित सुन्तलाका दाना राम्रा हुन्छन्,’ उनले भने, ‘त्यसैले बर्सेनि बगानै ठेक्का लिएका हौं ।’ म्याग्दे गाउँपालिका, व्यास नगरपालिका क्षेत्रमा उत्पादन भएका सुन्तला बगान गएर ठेक्का लिने गरेको उनले बताए । यहाँ उत्पादित सुन्तला काठमाडौंमा बिक्ने गरेको छ । उनले वर्षमा २४० टन सुन्तला खरिद गर्दै आएका छन् ।

सुन्तला टिपेपछि बगैंचा सुधार गर्न व्यस्त हुने किसानले बताए । सुन्तलाका बोट काँटछाँट, गोडमेल, मलजल र औषधोपचार गरिन्छ । बर्सेनिमा सुन्तला बगैंचा सुधार गर्न ५ लाख रुपैयाँभन्दा बढी खर्च हुने गरेको किसान अधिकारीले बताए । अधिकारीका भाइ निर्मलले पनि १८ लाख रुपैयाँमा सुन्तलाका बगान बेचेका छन् ।

तनहुँको म्याग्दे, राईपुर, वैदी, छिपछिपे, तनहुँसुर, बेनीकोट, बन्दीपुर सुन्तला खेतीको पकेट क्षेत्र मानिन्छ ।

२५ प्रतिशतले बढ्यो उत्पादन

पूर्वी पहाडी जिल्लामा गत वर्षको तुलनामा सुन्तला उत्पादन २५ देखि ३० प्रतिशत बढेको छ । यो सिजनमा धरानस्थित कृषिउपज बजारमा थोक मूल्यमा मात्र कम्तीमा १ अर्ब रुपैयाँ बराबारको कारोबार हुने अनुमान गरिएको छ ।

मंसिर पहिलो सातादेखि बजारमा सुन्तलाको कारोबार हुन थालेको छ । धनकुटाको मौना बुधुक, बोधे, खोकुतिरबाट दैनिक ३० देखि ३५ टन सुन्तला निकासी भइरहेका बेला स्थानीय बजारमा माग पनि उत्तिकै बढेको छ ।

बुधबारसम्ममा धरानको कृषि उपज बजारमा १ हजार १ सय २८ टन (करिब ११ करोड रुपैयाँ) को कारोबार भएको धरानस्थित कृषि उपज बजार व्यवस्थापन समितिका व्यवस्थापक लक्ष्मण भट्टराईले बताए । व्यवस्थापक भट्टराईले भने, ‘फलफूल भएकाले उपभोक्तामाझ सिजनअनुसार सुन्तलाको माग अत्यधिक छ ।’

तर, मुख्य सिजन सुरु हुन अझै बाँकी छ । भोजपुर, खोटाङ, तेह्रथुम, संखुवासभाका सुन्तला आउन बाँकी नै छ । त्यहाँको सुन्तला भने पुस पहिलो साताबाट मात्र आउने गरेको छ ।’

उनका अनुसार यो वर्षको सिजनमा करिब ९ हजार ५ सय टन अर्थात् एक अर्ब रुपैयाँ बराबारको सुन्तलाको कारोबार हुने देखिएको छ । थोक मूल्यमा मात्र यो साता प्रतिकिलो १ सय १५ का दरले थोक मूल्यमा बिक्री भइरहेको छ । खुद्रा कारोबार भने बजारमा प्रतिकिलो १५० रुपैयाँसम्म पुगेको छ ।

गत वर्ष कृषि बजारको थोक मूल्यमा औसत ७० करोड रुपैयाँको ७ हजार ५ सय १९ टन सुन्तलाको कारोबार भएको थियो । त्यसबेला औसत प्रतिकिलो ९० रुपैयाँ थोक मूल्य तोकिएको थियो । कात्तिक अन्तिमदेखि चैत पहिलो सातासम्म सुन्तलाको सिजन हुने भएकाले कतिपय कृषकहरूले नटिपी बोटैमा राखेर मूल्य पर्खने गरेका छन् । पूर्वी पहाडी जिल्लाहरूमा उत्पादित सुन्तला धरान, इटहरी, विराटनगर, दमक, बिर्तामोड, राजविराज, जनकपुरका उपभोक्ताले खपत गर्दै आएका छन् ।

बंगलादेशीहरूले नेपाली सुन्तला मन पराउने गरेकाले पाँच वर्षअघि धरानबाट बंगलदेशमा निर्यात सुरु गरिएको थियो । तर, ब्रान्डिङ, प्याकेजिङको समस्यासँगै भारतको भूमि भएर ढुवानी गर्नुपर्ने भएकाले भन्सार प्रक्रिया झन्झटिलो हुँदा सुन्तला निर्यात रोकिएको भट्टराईले बताए । उनले भने, ‘पूर्वी पहाडमा उत्पादित सुन्तला स्थानीय उपभोक्ताले नै खपत गर्दै आए पनि बंगलादेश वा भारतीय बजारमा निर्यात गर्न सक्ने वातावरण सरकारले बनाए नेपाली कृषक र व्यापारीहरूले मूल्य पाउने थिए ।’

प्रकाशित : मंसिर २२, २०७६ ०८:३४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×