सुनकोसी ३ को अध्ययन सुरु

काभ्रे, सिन्धुपाल्चोक, रामेछाप र सिन्धुलीका १ हजार ७ सय परिवार प्रभावित हुने 
ऋषिराम पौड्याल

काठमाडौँ — राजधानीबाट नजिकको ५ सय ३६ मेगावाटको सुनकोसी ३ जलायशययुक्त जलविद्युत् आयोजना निर्माणका लागि वातावरणीय अध्ययन सुरु भएको छ । विद्युत् विकास विभागले आयोजनाको प्रारम्भिक सम्भाव्यता अध्ययनका सबै चरण पूरा गर्न प्रभावित क्षेत्रका बासिन्दाको सुझाव संकलन सुरु गरेको हो । 

विद्युत् उत्पादन मात्र नभई बहुउद्देश्यीय आयोजनाका रूपमा विकास गर्ने उद्देश्य राखिएको उक्त आयोजनाबाट सुनकोसी नदी किनारका सिन्धुपाल्चोक, काभ्रे, सिन्धुली र रामेछापका करिब १ हजार ७ सय घरधुरीलाई स्थानान्तरण गर्नुपर्ने अनुमान छ । आयोजनाको जलाशयले चार जिल्लाअन्तर्गत सुनकोसी र इन्द्रवती नदी किनार, अरनिको एवं पुष्पलाल मध्यमहाडी लोकमार्ग आसपासका बस्तीहरू डुबानमा पर्नेछन् ।

भौगोलिक हिसाबले आयोजना बन्ने सक्ने प्रारम्भिक अनुमानपछि वातावरणीय अध्ययन सुरु गरिएको हो । आयोजनाबाट सिन्धुपाल्चोकको सुनकोसी गाउँपालिकाका १, ३ र ४ एवं बलेफी गाउँपालिकाको ५ नम्बर वडा प्रभावित हुनेछन् । त्यसैगरी चौतारा साँगाचोकगढी नगरपालिकाको ९, १०, ११, १२ र १४ वडा प्रभावित हुने अनुमान छ । इन्द्रावती गाउँपालिकाको १०, ११ र १२ तथा मेलम्ची नगरपालिकाको १३ नम्बर वडालाई डुबान क्षेत्र मानिएको छ । उल्लेखित डुबान क्षेत्रका आधारमा सुनकोसी नदीतर्फको चहेरे, सुकुटे, चियाने, भैंसे, बलेफीलाई प्रभावित मानिएको छ । इन्द्रावतीतर्फ वनदेउ, साँगाचोकको सानो भीमटार हुँदै भोटसिपाको तल्लोभाग, माझीगाउँ, ठूलोभिमटार, तथा फटकशिलाको तल्लो भागसम्मलाई डुबान क्षेत्र मानिएको छ ।

काभ्रेको मन्डन देउपुरका ७, ९, १० र १३ र पाँचखाल नगरपालिकाका १३ र ८ वडा डुबान क्षेत्रमा पर्नेछन् । भुम्लु गाउँपालिकाका १, ६,७, ८, ९ र १० तथा चौरीदेउरालीका ६, ७ र ८ वडा डुबान क्षेत्रमा पर्नेछन् । तिमाल गाउँपालिकाका १,२, ३, ४, ६, ७ र ९ वडा सबैभन्दा बढी प्रभावित हुनेछ । उक्त वडाहरूमा बाँध, विद्युत्गृह र डुबान क्षेत्र पर्नेछन् । रामेछापको खाँडादेवी १ र सुनापाती १, ४ र ५ मा डुबान क्षेत्रमा पर्नेछन् । त्यसैगरी सिन्धुलीको सुनकोसी गाउँपालिकाको १, २, ३, ४ र ५ वडालाई डुबान क्षेत्र मानिएको छ । विद्युत् विकास विभागका इन्जिनियर सुवास थपलियाले भने यो क्षेत्र निर्धारणका लागि तय गरिएको डुबान क्षेत्र हो । स्थानीय सुझावलाई ध्यानमा राखेर आयोजनाका कतिपय विषयलाई थप परिमार्जन गर्न सकिनेछ । परामर्शदाता एसआईडीआरआई कम्पनी लिमिटेड र ईआरएमसी प्राइभेट लिमिटेडले जारी गरेको सार्वजनिक सूचनाका आधारमा सर्वसाधारण, स्थानीय निकायलगायत रोकारवालाले सुझाव दिन सक्ने व्यवस्था मिलाइएको छ । सुझावका लागि ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ एवं वन मन्त्रालय, विद्युत् विकास विभाग र सुनकोसी जलविद्युत् आयोजनामा सम्पर्क गर्ने सकिनेछ । सरोकारवालाले भौतिक, सांस्कृतिक, जैविक, आर्थिक, सामाजिक विषयमा सुझाव दिन सक्नेछन् ।

थपलियाका अनुसार दुई वर्षअघि चीनको सांघाई इन्भेस्टिगेसन एन्ड डिजाइन इस्न्टिच्युट तथा नेपालको ईआरएमसीले कन्सल्ट्यान्डका रूपमा आयोजानको भौगोलिक अध्ययन सुरु गरेका थिए । यसअघि उक्त आयोजनाको प्रारम्भिक अध्ययन सन् १९८५ मा जापान इन्टरनेसलन कोअपरेसन (जाइका) ले गरेको थियो । रामेछापको खाँडादेवी गाउँपालिका १ र काभ्रेको तिमाल गाउँपालिका ९ को सीमाना लुभुघाटमा करिब ४८४ मिटर लामो र १६६ मिटर उचाइको बाँध निर्माण गरिनेछ । बाँधबाट फर्काइएको ५७० घनमिटर प्रतिसेकेन्ड पानीलाई करिब १ किमि लम्बाइ र ९ मिटर व्यासको सुरुङबाट स्थानीय लुभुघाट नजिकै निर्माण हुने विद्युत्गृहमा पुर्‍याइनेछ । आयोजनाको हेड करिब १६० मिटर हुने अनुमान छ ।

प्रकाशित : कार्तिक १७, २०७६ ०९:००
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

गानो कुहिने रोगले केरा खेती नष्ट

अर्जुन राजवंशी

(बिर्तामोड) — गानो कुहिने रोगले केराका बोट मर्न थालेपछि झापाको बाह्रदशी गाउँपालिकाका किसान चिन्तित बनेका छन् । करिब ५० बिघा जमिनमा गरिएको व्यावसायिक केरा खेतीमा ६ महिनायता गानो कुहिने रोग देखापरेको छ । 

सरुवा रोग भएकाले बगानका अरू केराका बोटमा रोग सर्ने क्रम बढ्दो छ । गानो कुहिन थालेपछि केराको पात पहेंलो हुन्छ । केही सयमपछि बोट नै सुकेर ढल्छ । ‘कुन रोग हो भन्ने नै पहिचान भएन,’ किसान कुलप्रसाद चिमरियाले भने, ‘रोग बढ्दै जाँदा हामीले जानेसम्मको उपचार गरिरहेका छौं तर रोकथाम भएको छैन ।’

रोग लागेको बोटमा फल लाग्दैन । फल लागिसकेपछि रोगले भेटायो भने फल फस्टाउँदैन/बढ्दैन । उक्त रोगले नयाँ बिरुवालाई समेत संक्रमित बनाउने गरेको चिमरियाले बताए । ‘हाम्रो खेतीमा १५० भन्दा बोटको गानो कुहिएको छ,’ अर्का स्थानीय लक्ष्मी चिमरियाले भने, ‘रोग नै पहिचान गर्न नसकिएकाले समस्या भइरहेको छ ।’

रोग पहिचानका लागि कृषि ज्ञान केन्द्रका कृषि अधिकृतहरूले पनि बगान अवलोकन गरेका छन् । उनीहरूले पनि रोग पहिचान गर्न नसकेको चिमरियाले बताए । ‘रोग पहिचान गर्न ज्ञान केन्द्रको सहयोगमा बोटसहित केराका नमुना भारतीय ल्याबमा परीक्षणका लागि पठाउन लागेका छौं,’ चिमरियाले भने ।

बाह्रदशी गाउँपालिका–७ बत्तीसबिघामा झापा र मोरङका २५ जना किसानले ४८ बिघा जमिन लिजमा लिएर व्यावसायिक केरा खेती गरिरहेका छन् । धान खेती मासेर किसानले केराका बोट लगाएका हुन् । केरा खेतीबाट प्रतिबिघा ४ लाख रुपैयाँ आम्दानी हुने गरेको चिमरियाले बताए । चिमरिया दाजुभाइले १० बिघा जमिन लिजमा लिएर केरा खेती गरेका छन् । उनीहरूले गत जेठदेखि साउन महिनासम्म ७ बिघा खेतीबाट २८ लाख रुपैयाँको केरा बिक्री गरे । उक्त आम्दानी लिन प्रतिबिघा लिजबापत ३५ हजार, २० रुपैयाँ गोटा बिरुवा, मल, पानी, औषधिलगायत गरी १२ लाख रुपैयाँ लगानी गरेको लक्ष्मी चिमरियाले बताए । बत्तीसबिघाका किसानले उत्पादन गरेको सबै केरा काठमाडौंका व्यापारीले खरिद गरेर लाने गरेका छन् । ‘हामीले केरा उत्पादन मात्र गरिदिनुपर्छ । काठमाडौंका व्यापारी बगानसम्मै आउँछन् । आफैं काट्छन् । ढुवानी र लोड–अनलोड खर्च आफैंले बेहोरेर केरा किनेर लान्छन्,’ किसान मिलन संग्रौलाले भने । आम्दानीको हिसाबले केरा खेती १ नम्बरको व्यवसाय भएको अर्का किसान भीमबहादुर वाग्लेले बताए । ‘आम्दानी राम्रो भएकाले यो वर्ष आसपासका किसानले थप ५० बिघा जमिनमा केरा खेती लगाउँदै छन्,’ उनले भने ।

गानो कुहिने रोग पहिचान गरेर समाधानको उपाय देखाइदिन किसान कुलप्रसाद चिमरियाले सरकारसँग माग गरे । ‘हामीलाई बरु अनुदान चाहिँदैन । सरकारले विशेषज्ञ प्राविधिकबाट यो कुन रोग हो, पहिचान गरिदियोस् । त्यसपछि के गर्दा रोग निर्मूल पार्न सकिन्छ उपाय देखाइदियोस्,’ चिमरियाले भने, ‘अहिलेको अवस्थामा यत्ति गरिदियो भने हामीलाई सरकारले लाखौं रुपैयाँको अनुदान दिएको सम्झिनेछौं ।’ केराको बोटमा अनौठो रोग देखापरेको कृषि ज्ञान केन्द्रका कृषि अधिकृत शेषराज पौडेलले बताए । उनले रोग पहिचान गर्ने कार्य भइरहेको बताए । ‘रोग पहिचान गरेर समाधान गर्नैपर्छ । नत्र, बगान सबै सखाप पारिदिन्छ,’ पौडेलले भने ।

प्रकाशित : कार्तिक १७, २०७६ ०८:५८
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT