ढुवानी अनुदान नपाउँदा सस्तोमै स्याउ

हरि गौतम

रुकुम पूर्व — ढुवानी अनुदान नपाउने भएपछि किसानले सस्तो मूल्यमै स्याउ बिक्री गर्न थालेका छन् । प्रदेश सरकारले स्याउ बजारसम्म पुर्‍याउन ढुवानी अनुदान नदिने जनाएपछि किसानले यस्तो निर्णय गरेका हुन् ।

पुथाउत्तरगंगा गाउँपालिका–२ को पेल्मा र झार्लुङका मैकोट, पुसर आसपासका किसानले सस्तो मूल्यमा स्याउ बिक्री गरिरहेका छन् । उनीहरू प्रतिकिलो ३० रुपैयाँमा बिक्री गर्न थालेका हुन् । यस वर्ष साबिकको भन्दा धेरै स्याउ फलेको छ । त्यसैले किसानले प्रदेश सरकारबाटढ्वुानी अनुदान अपेक्षा गरेका थिए । हेलिकप्टरमार्फत ढुवानीका लागि अनुरोध गरे पनि सुनुवाइ नभएको उनीहरूले बताए ।

गाउँपालिकाका स्याउ फल्ने बस्ती सडकसित जोडिएका छैनन् । ‘सरकारले ढुवानीमा सघाउन मानेन,’ स्थानीय जिताराम कामीले भने, ‘त्यसैले सस्तो मूल्यमा बिक्री गर्न थालेका हौं ।’ सरकारले ढुवानीको सट्टा जुस उत्पादनका लागि मेसिन अनुदानमा दिने जनाएको छ । त्यसमा किसानले पनि लगानी गर्नुपर्ने सर्त छ । किसानले आफूहरूले मेसिन ल्याउन नसक्ने बताएका छन् ।

मेसिन खरिदका लागि सरकारले आठ लाख रुपैयाँ दिने भनेको छ भने त्यति नै रकम किसानले उठाउनुपर्ने छ । रकम जुटाउन मुस्किल पर्ने कामीले बताए । उनका अनुसार पेल्मादेखि बाग्लुङ ढोरपाटन नगरपालिकाको फल्लेघरसम्म खच्चडमा स्याउ ढुवानी थालिएको छ । यसरी ढुवानी गर्दा स्याउको मूल्यभन्दा महँगो परेको उनको भनाइ छ ।

अहिलेसम्म एक सय क्विन्टलभन्दा बढी स्याउ बिक्री भएको किसानले बताएका छन् । अझै १ हजार ९ सय क्विन्टल बाँकी छ पेल्मा र झार्लुङमा मात्रै दुई हजार टन स्याउ फलेको अनुमान गरिएको छ । यस वर्ष धेरै स्याउ फलेको र ढुवानी नहुँदा बिग्रिने भन्दै पेल्माको वर्षे वडा अधिवेशनले समेत स्याउको मूल्य प्रतिकिलो ३० रुपैयाँ कायम गरिदिएको छ ।

स्याउ कुहिनुभन्दा सस्तो मूल्यमै बिक्री होस् भनेर वर्षे अधिवेशनबाट प्रतिकिलो ३० रुपैयाँ कायम गरिदिएको वडाध्यक्ष सतसिङ बुढा मगरले बताए । सडक नभएका कारण अर्गानिक स्याउ ३० रुपैयाँ किलो बिक्री गर्ने गरी निर्णय गरिएको उनको भनाइ छ । सरकारले ढुवानी अनुदान दिन कञ्जुस्याइँ गरेपछि किसानले घाटा बेहोर्नुपर्ने अवस्था आएको वडाध्यक्ष बुढा मगरले बताए ।

स्याउ प्रशस्त फल्ने भए पनि स्याउ बिक्रीका लागि गाउँपालिकाले पनि कुनै अनुदान वा अन्य कार्यक्रम गराएको छैन । हरेक वर्ष स्याउका बिरुवा वितरण गरेर स्याउ फलाउन प्रोत्साहन गरिरहेको गाउँपालिकाले स्याउ बिक्रीका लागि पहल नगरेको अर्का स्याउ किसान कर्म बुढा मगरले बताए । ‘स्थानीय सरकारले हरेक वर्ष स्याउ लगाउनु भन्छ,’ उनले भने, ‘तर, बिक्री गर्दा हामी आफैं समस्यामा पर्छौं ।’

बजेट विनियोजनका क्रममा स्याउ कति फलेको छ भन्ने हिसाब आइनसकेका कारण समस्या भएको गाउँपालिका अध्यक्ष ओमप्रकाश घर्ती मगरले बताए । ‘बजेट बाँडफाँट भइसकेपछि स्याउको बजारीकरण गर्नुपर्ने थियो,’ उनले भने, ‘यसपटक भएन । आगामी वर्ष यस विषयमा पहिल्यै सोचेर योजना बनाउनेछौं ।’

प्रकाशित : भाद्र ३०, २०७६ ०७:५४
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

सहाराविहीनलाई खानेबस्ने व्यवस्था

‘विद्यालयले १ देखि ५ कक्षासम्मका सबै १ सय ७१ विद्यार्थीलाई निःशुल्क खाजा खुवाउँछ’
हरि गौतम

रुकुम पूर्व — सिस्ने गाउँपालिका ५, रुकुमकोटस्थित रुक्मिणी माध्यमिक विद्यालयकी सलिना रोका झन्डै एक सातादेखि घर गएकी छैनन् । कक्षा ४ मा अध्ययनरत उनी विद्यालयमै बस्छिन् । सोही विद्यालयको कक्षा ७ की अस्मि बुढा मगर पनि सात दिनयता विद्यालयमै छन् ।

सिस्ने गाउँपालिका ५ मा रहेको रुक्मिणी माविका विद्यार्थी विद्यालयले उपलब्ध गराएको खाजा खाँदै । तस्बिर : हरि/कान्तिपुर 

दिउँसो विद्यालयमा पढ्ने उनीहरू साँझ–बिहान पनि विद्यालयमै समय बिताउँछन् । रोका र बुढा मात्रै होइन, यसरी विद्यालयमै बसेर अरु ११ विद्यार्थीले पढ्दै छन् ।

विभिन्न कारणले सहाराविहीन बनेका १३ विद्यार्थीलाई विद्यालयमै राखेर पढाउन थालिएपछि उनीहरू घर नगएका हुन् । कक्षा १ देखि ९ सम्मका नियमित विद्यालय आउन नसक्ने सहाराविहीन त्यस्ता विद्यार्थी छनोट गरेर विद्यालयले पठनपाठनका साथै खाने/बस्ने व्यवस्था पनि विद्यालयमै गरिदिएको छ । विद्यालयमा छात्रावास छैन ।

तर, विद्यालय भवनलाई नै विद्यार्थी बस्ने गरी व्यवस्थापन गरिएको छ । ‘कुनै न कुनै रूपमा सहाराविहीन विद्यार्थी भाइबहिनीको पढाइ नछुटोस् भनेर विद्यालयमै राखेर पढाउन थालेका हौं,’ प्रध्यानाध्यापक कृष्ण गौतमले भने, ‘सम्बन्धित वडाको सिफारिसका आधारमा विद्यार्थी छानेर विद्यालयमै राखेर पढाउन थालिएको हो ।’ विद्यालयमा सिस्नेसहित भूमे र पुथाउत्तरगंगा गाउँपालिकाका साथै रुकुम पश्चिमका समेत विद्यार्थी छन् ।

बुबाआमा नभएका एवं बुबा र आमामध्ये एक नभएका विद्यार्थी नियमित पठनपाठनबाट वञ्चित भएपछि विद्यालयले आफ्नै स्रोतबाट विद्यालयमै बसेर पढ्ने व्यवस्था गरेको हो । केही विद्यार्थी नियमित पढ्न नआउने भएपछि विद्यालयले सोधखोज गरी नियमित विद्यालय नआउनका कारण पत्ता लगाएको थियो ।

त्यसै आधारमा विद्यालयमै राखेर पढाउन थालिएको विद्यालय व्यवस्थापन समितिका अध्यक्ष केशवचन्द समालले बताए । ‘ठूला बुबा, काका, फुपू र आन्टीको घरमा बसेर पढ्न आउँदा विद्यार्थी नियमित हुन सकेनन्,’ उनले भने, ‘घरमा काम गरेर आउनुपर्दा विद्यालय ढिलो पुग्ने र कहिलेकाहीं त विद्यालय नै छुट्ने भएपछि विद्यालय आफैंले विद्यालयमै बस्ने व्यवस्था गरेको हो ।’ कम्तीमा २० जनाजति विद्यार्थीलाई आवासीय सुविधा दिएर पठनपाठन गराउने योजना रहेको उनले बताए ।

प्रतिविद्यार्थी मासिक २ हजार रुपैयाँ तिर्ने गरी विद्यालयले खाना खुवाउनेसँग सम्झौता गरेको छ । हाल विद्यालयको आन्तरिक स्रोतबाट त्यसको व्यवस्थापन गरिए पनि केही निकायसँग सहयोगका लागि सरसल्लाह भइरहेको विद्यालय व्यवस्थापन समिति अध्यक्ष समालले बताए । विद्यालयले १ देखि ५ कक्षासम्मका सबै १ सय ७१ विद्यार्थीलाई विद्यालय खुलेको दिन निःशुल्क खाजा खुवाउने गर्छ ।

प्रकाशित : भाद्र २८, २०७६ ११:२६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्