महँगियो सुन : रहर मेटाउन नक्कलीको भर

नुमा थाम्सुहाङ

काठमाडौँ — सक्कली सुन महँगिए पनि नक्कलीको भने बिक्री हवात्तै बढेको छ । सुनको जलप लगाइएका गहनाको व्यापार दुई सातामै २५ प्रतिशतले बढेको छ । झट्ट हेर्दा सक्कलीझैं देखिने भएकाले सस्तोमा नक्कली सुनका गहना खरिद गर्ने बढेका छन् ।

महिलाहरूको महत्त्वपूर्ण चाड तीजको समयमै सुनको भाउ अकासिएपछि रहर मेटाउन पनि नक्कली सुन किन्ने बढेका हुन् ।

सितापाइलाकी सानु शाक्यले मखन टोलको सोना शृंगार पसलबाट नक्कली सुनको गहना किनेको बताइन् । ‘सुन महँगो भयो त्यसैले यो किनेर लगाउने,’ उनले भनिन्, ‘सुन लाउनैपर्ने भो, अहिले महँगिएको अवस्थामा किन्न पनि नसकिने भो ।’ सस्तोमा नयाँ डिजाइनको गहना फेरीफेरी लगाउन पाइने उनको अनुभव छ ।

सुनका गहना बिक्री गर्ने ओमहरि श्रेष्ठ अहिले नक्कली सुनको व्यापार फस्टाएको बताउँछन् । ‘सक्कली सुन महँगिएपछि नक्कलीको व्यापार २५ प्रतिशतले बढेको छ । तीज पनि नजिक भएकाले व्यापार बढेको हो । सबैले सुन किनेर लगाउन पनि सक्दैनन्,’ श्रेष्ठले भने । ‘सुनभन्दा कम छैन, हराएमा डर छैन,’ भनेर सबैले नक्कली किनेर लगाउने गरेको उनले बताए ।

नक्कली सुनमा आफूलाई मन परेको डिजाइन रोजेर लगाउन पाइने भएकाले पनि ग्राहकहरूको आकर्षण बढेको छ । यसमा ग्राहक र व्यापारी दुवैलाई फाइदा हुने श्रेष्ठको बुझाइ छ । तीजको बेला गहना लगाएर मन्दिर वा बाहिर जाँदा कसैले चोरे पनि सुन नै हरायो भनेर डर मान्नु नपर्ने उनले बताए ।

कीर्तिपुरकी समीक्षा थापाले पनि इन्द्रचोकको पसलबाट नक्कली सुन किनिन् । सुनको रहर मेट्न नक्कली सुन किनेको उनले बताइन् । ‘सुनभन्दा सस्तो अनि लाउन नि राम्रो,’ थापाले भनिन्, ‘डिजाइन पनि फेरी फेरी लाउन पाइने । सुनको भाउ घडबढ भइरहन्छ यसमा त्यस्तो हुँदैन ।’

सुनको मूल्य बढिरहे रहे पनि नक्कली सुन किनेर लगाउनेलाई केही फरक नपर्ने उनले बताइन् । इन्द्रचोककै एनसीएस हाउसका रमेश पराजुलीका अनुसार सुनको भाउले नक्कलीलाई असर नपरे पनि केही मात्रामा भने व्यापार बढेको बताए । दिनमा २० हजार रुपैयाँ बराबरको कारोबार हुने पराजुलीको भनाइ छ । ‘कम मूल्यमा सुनजस्तै गहना लगाउन पाइन्छ,’ उनले भने ।

खस्कियो पोतेको व्यापार
नक्कली सुनको व्यापार बढे पनि पोतेको भने घटेको छ । तीज नजिकिए पनि पोतेले बजार लिन सकेको छैन । गत वर्ष साउनदेखि नै पोतेको व्यापार सुरु हुन्थ्यो । यो वर्ष भने भदौ लाग्दासमेत व्यापार हुन नसकेको पोते बजारका व्यापारीले बताए ।

‘गएको वर्षभन्दा ५० प्रतिशतले बजार घटेको छ,’ इन्द्रचोक पोते बजारका व्यापारी मुन्ना खानले भने, ‘साउनबाटै व्यापार बढ्नुपर्ने हो तर यसपालि भदौ लाग्दासमेत व्यापार हुन सकेको छैन ।’

अहिले दिनको १० हजार रुपैयाँसम्मको व्यापार हुने गरेको उनले बताए । ‘सुनको भाउ बढेकाले पनि पोतेको व्यापारमा असर परेको हो । पोते भनेकै सुनमा लगाउने हो । सुनको भाउ बढेलगत्तै यसको व्यापार पनि खस्किएको छ,’ खानले भने, ‘अहिले महँगी पनि बढेको छ । सुन नै महँगो भएपछि सुनको व्यापार पनि घटेको छ । अब ग्राहकलाई पुरानो तिलहरी भए पनि पोतेचैं नयाँ लिनुपर्छ भन्ने बेला आएको छ ।’

पेप्सीकोलाबाट तिलहरीका लागि पोते बनाउन आएकी सुभद्रा राजभण्डारी भन्छिन्, ‘महँगी भएर सुन किन्न नि मन छैन । त्यसैले पुरानो तिलहरीलाई नयाँ पोते बनाउन आएकी हुँ ।’ तीजमा सुनको छड्के तिलहरी फेसनजस्तै हो अब बनाएर लगाउने उनले बताइन् ।

चुरा, पोते सुनको व्यापार हुने भनेकै तीज नजिकिँदै गर्दा हो । तर सुनको भाउ बढेसँगै यसको बजार पनि सुस्ताएको छ । यो सँगै पोतेको बजारमा समेत असर परेको छ । सुनको भाउले चुरालाई प्रभाव नपारे पनि महँगीले यसको व्यापारमा पनि कमी आएको छ । साउनबाटै सुरु हुने चुराको व्यापार यो वर्ष भदौ लाग्दासमेत बढ्न नसकेको व्यापारीहरूको भनाइ छ ।

प्रकाशित : भाद्र ६, २०७६ ११:४२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

बगानमा लटरम्म स्याउ, किसान भने बेखुसी

हरि गौतम

रुकुम पूर्व — बगानैपिच्छे लटरम्म स्याउ । फल धान्न नसक्ने बोटलाई टेको लगाइएको छ । बगान हेरेरै मन फुरुंग हुन्छ । पुथाउत्तरगंगा गाउँपालिका–२ पेल्पा र झार्लुङका बगानमा स्याउ लटरम्म छन् । आफ्नै लगानी र दुःखले रोपेका स्याउका बोटमा फल लागे पनि यहाँका बासिन्दा खुसी छैनन् ।

हाँगा लच्किने गरी फल लागे पनि गत वर्ष लाभ लिन नसकेका कारण किसान उत्साहित नभएका हुन् ।

‘यस वर्ष अपेक्षाभन्दा धेरै स्याउ फल्यो, बोट लच्किएका छन्, टेको लाएर अड्याएका छौं,’ स्थानीय जिताराम कामीले भने, ‘स्याउले हाम्रो जीवनलाई टेको लाउँदैन ।’ पेल्पा र झार्लुङको स्याउ बजार अभावमा प्रत्येक वर्ष कुहिन्छ ।’ कि खोलाबाट आउने ओत र कागले स्याउ खान्छन् कि रूखमै कुहिएर झर्छ । टिपेका पनि खेर जान्छन् । स्याउ बिक्री गरेर जीविकोपार्जन गर्ने स्थानीयको सपना पूरा भएको छैन ।

स्याउ बिक्री नहुने भएपछि किसान चिन्तामा छन् । गत वर्ष पनि स्याउ बिकेन । गाउँघरमा खपत हुँदैन । बजार टाढा छ । ढुवानी भाडा महँगो छ । धेरै पैसा तिरेर बजार पुर्‍याए महँगो भएर कोही खरिद गर्दैनन् । यसपालि पनि स्याउ बगानमै कुहिने चिन्ता बढेको छ । यहाँ स्याउ जाँड बनाउन प्रयोग गरिन्छ ।

स्थानीयका अनुसार यस वर्ष पालिकाभरि ५० टनभन्दा बढी स्याउ फलेको छ । उत्पादित स्याउमध्ये आधा मात्रै बजारसम्म पुर्‍याउन सके ठूलो आम्दानी हुने कामीले बताए । ढुवानी व्यवस्था नभएकाले हरेक वर्ष स्याउ खेर जाने गरेको छ ।

प्रदेश सरकारलाई हेलिकप्टरमार्फत स्याउ ढुवानी गरिदिन अनुरोध गर्ने तयारीमा रहेको कामीले बताए ।‘गाउँ कार्यपालिका बैठक गरेर हेलिकप्टरमार्फत स्याउ ढुवानीका लागि आग्रह गर्न बुटवल जाने तयारीमा छौं,’ उनले भने, ‘प्रदेश सरकारले निःशुल्क स्याउ ढुवानी गरिदियो भने मात्रै किसानको दुःख केही कम हुन्छ ।’

उनी गाउँ कार्यपालिका सदस्य हुन् । कार्यपालिका बैठकमा किसानका तर्फबाट स्याउ ढुवानी गर्न प्रस्ताव लैजाने तयारी भइरहेको उनले बताए । चाँडै सडक सञ्जालमा नजोडिने भएकाले विकल्प प्रयोग गरिएन भने स्याउका बोट फँडानी गर्नुपर्ने अवस्था आउने उनको भनाइ छ ।

गाउँपालिकाका हरेक घरमा स्याउका बोट छन् । व्यावसायिक बगान भने १, २, ५, ६, ८, १०, ११ वडामा धेरै छन् । हरेक वर्ष स्याउका बोट रोप्ने र फलाउने किसानको संख्यामा बढदै छ । ‘हाम्रो क्षेत्रको जीवन उकास्न स्याउ नै प्रमुख विकल्प हो,’ पेल्माका कर्म बुढा मगरले भने, ‘फलेको स्याउ बिक्री नभएपछि निराशा मात्रै बढेको छ ।’

स्थानीय, प्रदेश र संघीय सरकारले किसानको स्याउ बिक्री हुने वातावरण मिलाइदिनुपर्ने माग उनको छ । राम्रो स्याउ उत्पादन हुने भएपछि किसान आकर्षित भइरहेका छन् ।

उक्त क्षेत्रमा गोल्डेट, रिच, रेड, डेलिसियसलगायत जातका स्याउ फलेका छन् । पेलमा, झार्लुङ, मैकोट, पुसर, हुकाम, मयाङ, अंगाउ, घुम्लीबाङ, दमचनलगायत ठाउँमा ठूला बगान छन् र स्याउ पनि धेरै फलेका छन् । गाउँपालिका अध्यक्ष ओमप्रकाश घर्ती मगरले पनि पुथामा फलेका स्याउले बजार पाउन नसकेको बताए ।

‘सरकार आफैंले ढुवानी गरिदिने वा ढुवानी अनुदान दिने विषयमा प्रदेश र संघले सोच्नुपर्छ,’ अध्यक्ष घर्तीले भने, ‘हामीले पनि स्थानीय सरकारबाट गर्न सक्नेजति सहयोग गर्न छलफलमा जुटिरहेका छौं ।’

प्रकाशित : भाद्र ६, २०७६ ११:४२
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्