विद्युत्‌को 'पिक डिमान्ड’ घट्यो

विजय तिमल्सिना

काठमाडौँ — गत आर्थिक वर्षमा विद्युत्‌को उच्च माग (पिक डिमान्ड) करिब २ सय मेगावाटले घटेको छ । नेपाल विद्युत् प्राधिकरणका अनुसार गत वर्ष विद्युत्‌को उच्च माग औसत १ हजार ३ सय ३० मेगावाट थियो ।

आर्थिक वर्ष २०७४/७५ मा विद्युत्को उच्च माग औसत १ हजार ५ सय ८ मेगावाट थियो । गत आर्थिक वर्षको उच्च माग चार वर्षयताकै न्यून हो ।

प्राधिकरणको ३४ औं वार्षिकोत्सवमा आइतबार सार्वजनिक गरिएको प्रतिवेदनमा विद्युत्को उच्च माग घटेको तथ्यांक सार्वजनिक गरिएको हो । गत वर्ष ऊर्जा खपत भने १४ प्रतिशतले बढेको छ ।

वार्षिकोत्सवको अवसरमा प्रतिबद्धता सार्वजनिक गर्दै प्राधिकरणले विद्युत्को आन्तरिक खपत बढाउने र बाह्य बजार खोज्ने प्रतिबद्धता जनाएको छ ।

प्राधिकरणका कार्यकारी निर्देशक कुलमान घिसिङले विद्युत्को उच्च माग घट्नु र ऊर्जा खपत बढ्नु खुसीको कुरा भएको टिप्पणी गरे । ‘यो अवस्था आउनु हाम्रो लोड व्यवस्थापनका लागि खुसीको कुरा हो,’ उनले भने, ‘यसले हामीलाई निकै सजिलो बनाउँछ ।’ गत वर्ष १४ प्रतिशतले ऊर्जा खपत बढेको उनले बताए ।

उपभोक्ताले किफायती चिम प्रयोग गर्ने गरेका कारण विद्युतको उच्च माग घट्दै गएको घिसिङले बताए । ‘पिक आवरको बेला बढी विद्युत् खपत गर्ने घरायसी उपभोक्ता हुन्,’ उनले भने, ‘अहिले अधिकांशले लिड बल्ब प्रयोग गर्न थालेका छन् । यसले पनि पिक डिमान्ड घटेको हो ।’ चुहावटमा आएको नियन्त्रणका कारण पनि उच्च माग घटेको उनले बताए । प्राधिकरणले गत वर्ष विद्युत् चुहावट ५ प्रतिशत विन्दुले घटाएको छ ।

प्राधिकरणले यसै वर्षदेखि विद्युतको बढी प्रयोग गर्न उपभोक्तालाई प्रोत्साहित गर्ने भएको छ । घिसिङले बढी विद्युत् प्रयोगका लागि उपभोक्तालाई प्रोत्साहित गर्ने कार्यक्रम सञ्चालन गरिने जानकारी दिए । उनका अनुसार प्राधिकरणले यसै वर्ष उपत्यकामा विभिन्न स्थानमा चार्जिङ स्टेसन स्थापना गर्नेछ । यो वर्ष कम्तीमा पनि ५० वटा चार्जिङ स्टेसन निर्माण गर्ने प्राधिकरणको लक्ष्य छ ।

सरकारले पनि ३ सय वटा विद्युतीय बस खरिद गर्ने निर्णय गरेको छ । यसले गर्दा पनि ऊर्जा खपत बढ्ने प्राधिकरणको अनुमान छ । ऊर्जा मन्त्रालयका अनुसार अहिले प्रतिव्यक्ति विद्युत्खपत २ सय ४५ किलोवाट प्रतिघण्टा छ । मन्त्रालयले आगामी ५ वर्षमा प्रतिव्यक्ति विद्युत् खपतलाई १ हजार ५ सय किलोवाट आवर पुर्‍याउने लक्ष्य लिएको छ ।

नेपालको प्रतिव्यक्ति विद्युत् खपत दर अन्य देशको तुलनामा निकै कम हो । निर्माणाधीन विद्युत् आयोजना सम्पन्न भएपछि आगामी वर्षदेखि देशमा उत्पादित विद्युत् खेर जाने प्राधिकरणको प्रक्षेपण छ । यही प्रक्षेपणको आधारमा प्राधिकरण र सरकारले देशबाहिर विद्युत्को बजार खोजी गरिरहेको छ ।

देशबाहिर विद्युत् बिक्रीका साथै देशभित्रै पनि विद्युत् खपत बढाउने योजना प्राधिकरणको छ । अहिले पनि औद्योगिक क्षेत्रमा करिब ३ सय मेगावाटको विद्युत् माग रहेको घिसिङले जानकारी दिए । उनका अनुसार विराटनगर, नेपालगन्ज, नवलपरासीजस्ता क्षेत्रमा स्टिल र सिमेन्ट उद्योगबाट विद्युतको उच्च माग भएपछि प्रसारण प्रणालीका कारण उपलब्ध गराउन सकिएको छैन । यी उद्योगको मागअनुसार विद्युत् वितरणका लागि संरचना निर्माणलाई तीव्रता दिइएको उनले जानकारी दिए ।

प्राधिकरणले गत वर्ष बिक्री गरेको कुल ऊर्जाको ३८ प्रतिशत ऊर्जा औद्योगिक ग्राहकलाई बिक्री गरेको थियो । प्राधिकरणको वार्षिकोत्सवमा बोल्दै ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइमन्त्री वर्षमान पुनले प्राधिकरणलाई सरकारी संस्थानहरूमध्ये १ नम्बर बनाउने घोषणा गरेका थिए । उनले चालु आर्थिक वर्षमा प्राधिकरणको नाफा ८ अर्ब रुपैयाँभन्दा बढी बनाउने प्रतिबद्धता जनाए ।

प्राधिकरणले गत वर्ष ७ अर्ब २० करोड खुद नाफा कमाएको थियो । तीन वर्षअघि प्राधिकरण ८ अर्ब ८९ करोड खुद घाटामा थियो । अहिले प्राधिकरणको सञ्चिति घाटा करिब १५अर्ब छ ।

सञ्चिति घाटालाई शून्यमा झारी प्राधिकरणलाई पब्लिक कम्पनी बनाउने प्रस्ताव प्राधिकरणको सञ्चालक समितिले अर्थ मन्त्रालयमा पेस गरेको छ । सरकारले प्राधिकरणको २५ प्रतिशत सेयर निष्कासन गर्न स्वीकृति दिइसकेको छ ।

प्रकाशित : भाद्र २, २०७६ ०७:४०
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

सुदूरपश्चिमलाई दूध अपुग

भवानी भट्ट

कञ्चनपुर — हिउँदमा दूध खपत कम हुन्छ, उत्पादन धेरै । हिउँदको तुलनामा यो सिजनमा भने दूध उत्पादन आधा घट्ने गरेको छ । धनगढीस्थित दुग्ध विकास संस्थानका अनुसार अहिले सुदूरपश्चिमको कैलाली र कञ्चनपुरबाट करिब २ हजार लिटर हाराहारीमा दूध संकलन भइरहेको छ ।

संस्थानमा मात्रै दैनिक ३ हजार लिटर दूधको माग छ । अहिलेको उत्पादनले सुदूरपश्चिमलाई समेत दूध अपुग छ ।

संस्थानका प्रमुख कृष्ण अर्यालका अनुसार अहिले कैलाली र कञ्चनपुरसँगै डडेलधुराबाट समेत दूध संकलन भइरहेको छ । ‘हामीलाई सुदूरपश्चिमकै लागि मात्र ३ हजार लिटर दूध आवश्यक पर्छ,’ अर्यालले भने, ‘अहिले २ हजार लिटर मात्रै संकलन भइरहेको छ ।’ उनका अनुसार कैलाली र कञ्चनपुरमा ठूला डेरी स्थापना भएका छन् । ती डेरीले पनि पर्याप्त मात्रामा दूध पाउन सकेका छैनन् ।

‘हिउँदमा करिब ७ हजार लिटर दूध संकलन हुन्छ, यहाँ खपत हुनेबाहेकको दूध बुटवल र काठमाडौंतर्फ पठाइने गरेको छ,’ अर्यालले भने । हिउँदमा दूध बिक्री नहुँदा गत वर्ष कञ्चनपुरका कृषकहरूले सडकमै पोखेका थिए । कञ्चनपुरमा अहिले पनि दूधको उत्पादन औसत रूपमा जिल्लालाई पुग्ने गरी भइरहेको छ । समग्र सुदूरपश्चिमको उत्पादन भने न्यून छ ।

‘अब सुदूरपश्चिममा दूधको उत्पादन बढ्ने बेला सुरु भयो,’ पशुपन्छी तथा मत्स्य विकास निर्देशनालय सुदूरपश्चिमका निर्देशक मदनसिंह धामीले भने, ‘भैंसी ब्याउने सिजन पनि साउन–भदौ नै भएकाले यही बेलादेखि दूधको उत्पादन वृद्धि हुने गरेको हो ।’ बाह्रै महिना दूधको उत्पादन एकनाशको बनाइराख्न सुक्खा याममा पनि भैंसी ब्याउने प्रविधिको विकास गरिनुपर्ने र बाह्रै महिना हरियो घाँस उत्पादनमा जोड दिनुपर्ने उनले बताए ।

‘अहिले दैनिक ५ हजार लिटर दूध संकलन भइरहेको छ,’ महेन्द्रनगरमा सञ्चालित पाठक डेरीका सञ्चालक गोपाल पाठकले भने, ‘हिउँदमा योभन्दा अझै बढी संकलन हुन्छ ।’ कृषि तथा वन विज्ञान विश्वविद्यालय चितवनको पशु प्रजनन विभागले केही वर्षअघि सुक्खायाममा पनि भैंसी ब्याउने बनाउन सकिने प्रविधिको विकास गरेको धामीले बताए । प्राकृतिक रूपमा अधिकांश भैंसी साउन–भदौमा ब्याउने हुने भएकाले यसलाई परिवर्तन गर्न उक्त प्रविधिको खोज गरिएको उनले जानकारी दिए ।

हिउँदमा दूध बढी उत्पादन हुने भएकाले त्यतिबेलाको उत्पादनलाई पाउडरमा परिणत गर्न सकिने धामीले बताए । अभावका बेला त्यही पाउडरलाई पछि प्रयोग गर्न सकिने वा अन्यत्र निर्यात पनि गर्न सकिन्छ ।

निर्देशनालयले अहिले सुदूरपश्चिममा ठूला तथा नमुना भैंसी फार्म निर्माणमा विशेष जोड दिएको छ । यसैगरी ठूला किसिमका डेरी तथा दुग्ध प्रशोधन केन्द्रहरूलाई पनि प्रोत्साहन गरिएको धामीले बताए ।

प्रकाशित : भाद्र २, २०७६ ०७:३८
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्