स्याउ टिप्न सिमला जानेको लर्को

रूपा गहतराज

नेपालगन्ज — मुस्कान लुटिएजस्ता अनुहार । सिमाना पार गर्न तँछाडमछाड । न खुसी न दुःखी देखिने भीड सिमाना काटेर भारत पसिरहेछ । लक्ष्य सिमला पुग्ने हो । त्यहाँ स्याउका ठूल्ठूला बगैंचा छन् ।

नेपालगन्जको जमुनाहा नाका हुँदै भारतको सिमलामा स्याउ टिप्न जाँदै गरेका नेपाली । तस्बिर : रूपा/कान्तिपुर 

टिप्ने सिजन सुरु हुँदा धेरैले त्यहाँ ज्यालादारी रोजगारी पाउँछन् । स्याउ टिपेर दसैं खर्च जुटाउन यहाँबाट दिनहुँ सयौंको लस्कर भारततर्फ हान्निएको हो । एउटै समूहमा १२ देखि २० जना किशोरदेखि ६० वर्षीयसम्म छन् । केहीले पत्नी र बालबच्चा पनि सँगै लगेका छन् ।

दैलेखका दिलबहादुर विकले वर्षौंदेखि सिजनमा सिमला पुगेर स्याउ टिप्ने काम गर्दै आएका छन् । यसपटक उनले सात वर्षीया छोरीलाई पनि सँगै लगेका छन् । पत्नीको क्यान्सर रोगले मृत्यु भयो । ‘घरमा छोरी हेर्ने मान्छे छैनन् । गाउँमा कसरी एक्लै छोड्ने, कसको जिम्मा लगाउने,’ उनले भने, ‘मनले मानेन, त्यसैले सँगै लिएर हिँडें ।’ कक्षा १ मा पढ्न थालेकी अबोध सुशीलालाई यात्राको मेसो पत्तो छैन । बुबासँग जान पाउँदा यात्रा कस्तो हुने हो भन्ने लागेको छ । उनीजस्तै धेरै बालबालिका अभिभावकसँगै स्याउ टिप्न जाने भीडमा छन् ।

प्रत्येक वर्ष नेपालगन्ज नाका हुँदै मध्य तथा सुदूर पहाडका बासिन्दा विदेशिने गरेका छन् । दैलेखको आठबिस नगरपालिकाका भरत बडुवालले यसरी जानुपर्दा कुनै रमाइलो नलाग्ने बताए । ‘वर्षमा चारपटक यसरी नगई घर खर्च चल्दैन,’ उनले भने, ‘भारत नगए परिवार पाल्नै मुस्किल छ ।’ रोपाइँ सकिएपछि स्याउ टिप्ने रोजगारीका लागि समय मिल्ने उनले बताए । १० जनाको परिवार पाल्ने जिम्मेवारी बोकेका उनलाई भाइबहिनीलाई पढाउने खर्चको चिन्ता पनि उत्तिकै छ ।

‘गरिबको जिन्दगी यस्तै हो,’ उनले भने, ‘काम नगरे खान पुग्दैन । जहाँ काम पाइन्छ, त्यहाँ त पुग्नैपर्छ ।’ मंगलबार दिउँसो सीमावर्ती भारतीय सहर रूपैडिहाबाट हरिद्वारतर्फ जाने गाडी चढ्न लागेको भेटिएका उनले बुधबार हरिद्वार र बिहीबार सिमला पुग्ने बताए । ‘त्यहाँबाट ७ सय रुपैयाँ खर्चमा स्याउ टिप्ने ठाउँमा पुगिन्छ,’ उनले भने ।

उनको टोलीमा २० जना छन् । सबैले कठिन श्रमसहित तीन महिना काम गर्दा ५०/५० हजार रुपैयाँजति बचाएर फर्कने योजना छ । वर्षायाममा खेतीपातीको काम सकेपछि दसैंसम्म यहाँका पहाडी जिल्लाका बेरोजगार युवा स्याउ टिप्न भारतको सिमला जाने चलन पुरानै हो । रुकुमको त्रिवेणी गाउँपालिकाका रामकुमार वलीले स्थानीयस्तरमा सबैले रोजगारी पाउने स्थिति नआएसम्म रोजगारीका लागि परदेश जानैपर्ने बाध्यता रहेको बताए ।

गाउँमा उनी प्रधानमन्त्री रोजगार कार्यक्रममा सहभागी भएका थिए । एक महिनापछि नै पुनः बेरोजगार भए । ३० दिन काम गर्दा हातमा १५ हजार ५ सय रुपैयाँ परेको थियो । ‘एकजनाले ३० दिनमात्र काम गर्न पाइने नियम रहेछ,’ उनले भने, ‘अरू काम खोजौं भने नेपालमा राम्रो ज्याला दिँदैनन् ।’

दैलेखको आठबीस नगरपालिका–९ का सीताराम सिजापति प्रत्येक वर्ष साउनमा स्याउ टिप्न सिमला जान्छन् । त्यहाँको ज्यालादारी रोजगारीको पैसाले घर खर्च धानेको उनले बताए । ‘गाउँमा काम छैन,’ उनले भने, ‘परिवार पाल्न र जीवन धान्न पैसा चाहियो । त्यसका लागि भारत नपसेर सुख छैन ।’

दाङका दीपेन्द्रकुमार वली रोजगारीका लागि तीनपटक मलेसिया र साउदी अरब पुगेर फिरेका हुन् । अहिले फेरि कामको खोजीमा भारत जाने लस्करमा उनी पनि छन् । ‘एकपटक कमाएको पैसा सधैंभरिलाई पुग्दैन । परिवार पाल्नै पर्‍यो । अब इन्डिया जान लागेको छु,’ उनले भने, ‘परिवारसँग छुट्टिँदा दुःख लाग्छ, के गर्नु, यो रहर होइन, बाध्यता हो ।’ मिल्यो भने दसैं मनाउन घर फर्कने उनले बताए । उनको समूहमा १२ जना छन् ।

नेपालगन्ज भन्सारमा भेटिएका कतिपयले काममा सघाउने भएकाले छोराछोरीसँगै लैजान लागेको बताए । ‘पढाउन सक्ने अवस्था छैन । जसोतसो पढाए पनि काम पाउने होइन,’ सिमला गइरहेका हीरालाल शाहीले भने, ‘त्यसैले छोरालाई पनि सँगसँगै लग्न लागेको हुँ ।’ बाबु–आमा नै हिँडदा घरमा कोही नहुने भएकाले सँगै लैजानुपर्ने बाध्यता रहेको उनले बताए ।

जाजरकोट, हुम्ला, जुम्ला, दैलेख, सल्यान, रोल्पा र रुकुमलगायतबाट अधिकांश युवा कामको खोजीमा भारत जाने गरेका छन् । धेरैको काम मौसमी ज्यालादारी हुने गरेको छ । पहाडी क्षेत्रका युवा वर्षमा चार पटकसम्म कमाइ गर्नका लागि भारतका विभिन्न स्थानमा जाने गरेका छन् ।

दैनिक सयभन्दा बढी रोजगारीको खोजीमा भारततर्फ जाने गरेको जमुनाहा इलाका प्रहरी कार्यालयका प्रमुख माधव रिजालले बताए । खेती सकेर स्याउ टिप्न भारतको हिमाञ्चल प्रदेशको सिमलालगायतका क्षेत्रमा पुगेका नेपाली दसैंमा चाड मनाउन घर फर्कने गर्छन् ।

प्रकाशित : श्रावण २०, २०७६ ०८:२०
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

सुनको मूल्य हालसम्मकै उच्च

आइतबार प्रतितोला ६६ हजार ३ सय रुपैयाँमा कारोबार
यज्ञ बञ्जाडे

काठमाडौँ — घरेलु बजारमा सुनको मूल्य हालसम्मकै उच्च तहमा पुगेको छ । आइतबारका लागि नेपाल सुनचाँदी व्यवसायी महासंघले प्रतितोला ६६ हजार ३ सय रुपैयाँ सुनको मूल्य तोकेको हो । विश्व बजारमा सुनको मूल्य बढेर १ हजार ४ सय ४१ डलर प्रतिऔंस पुगेपछि नेपाली बजारमा पनि हालसम्मकै उच्च बनेको हो । 

सुनको मूल्य अकासिएसँगै बजारमा सुनको कारोबार ७५ प्रतिशतले घटेको नेपाल सुनचाँदी व्यवसायी महासंघका पूर्वअध्यक्ष तेजरत्न शाक्यले बताए । शुक्रबार नेपाली बजार प्रतितोला ६५ हजार ५ सय रुपैयाँमा सुन कारोबार भएको थियो ।

पछिल्ला महिनामा सुनको मूल्य निरन्तर उकालो लागे पनि कारोबार ठप्पजस्तै भएको शाक्यले बताए । ‘ग्राहकले आफूसँग भएको सुन धमाधाम बिक्री गरिरहेका छन्,’ उनले भने, ‘व्यवसायीले पनि महँगो मूल्यमा सुन किनेर स्टक गर्न छोडेका छन्, धेरै व्यवसायीले आफूसँग भएको स्टकबाटै काम चलाइरहेका छन् ।’

उच्च मूल्यका कारण सुनको कारोबार ओरालो लागेको सुनचाँदी तथा रत्न आभूषण महासंघका अध्यक्ष रमेश महर्जनले बताए । ‘मूल्य निरन्तर बढिरहेको छ,’ उनले भने, ‘यस्तो अवस्थामा सुनको रिर्टन फ्लो बढेको छ ।’ बजारमा माग नभएकै कारणले बैंकको सुन नबिकेको उनले बताए । ‘बैंकको सुन बिक्रीका लागि बजारमा सुन माग हुनुपर्‍यो नि ?’ उनले भने, ‘कारोबार नै छैन अनि कसरी विकोस त बैंकको सुन ?’ बजारमा गैरकानुनी सुन भित्रिएकाले बैंकको सुन नबिकेको हो भन्ने कान्तिपुरको जिज्ञासामा उनले भने, ‘त्यो होइन, गैरकानुनी सुन आएको जानकारी छैन ।’

खासगरी चीन र अमेरिककाको व्यापार युद्धका कारण सुनको मूल्य अकासिएको जानकारहरू बताउँछन् । पछिल्लो समय अमेरिककाले चीनसँगको व्यापारमा कडाइ गरेपछि लगानीकर्ताले सुनमा लगानी बढाएका छन् । केही महिनायता अमेरिकाले तीनपटकसम्म चीनबाट आयात हुने समग्रीमा कर बढाइरकेको छ । चीन र अमेरिकाको युद्धकै कारण विश्व बजारमा सुनको मूल्य महँगो भएको र त्यसको प्रत्यक्ष असर नेपाली बजारमा परेको जानकारहरू बताउँछन् ।

बैंकमा थुप्रियो पौने आठ सय किलो सुन
करिब १ महिनायता बैंकले सुन आयात रोकेका छन् । यसअघि आयात भएको सुन बिक्री नभएपछि बैंकले गत असार २० देखि सुन आयात रोकेका हुन् । आइतबारसम्म करिब ७७० किलो सुन थुप्रिएको बैंकर्स संघले जनाएको छ ।

स्टकमा रहेको सुन बिक्री हुन छोडेपछि बैंकहरूले सुन आयात रोकेका हुन् । बैंकहरूमा दैनिक कुल ६ सय किलोभन्दा बढी
सुन थुप्रिन थालेपछि असार २० गतेदेखि कुनै पनि बैंकले सुन आयात नगरेका संघले बताएको छ । अनौपचारिक माध्यमबाट भित्रिएको सुन बजारमा छ्यापछ्याप्ती भएपछि बैंकको सुन बिक्री नभएको विज्ञहरू बताउँछन् ।

गत जेठ १५ देखि सुनको बिक्रीमा कमी आए पनि पछिल्ला दिनमा ठप्प भएको बैंकर्स संघका कार्यकारी निर्देशक अनिल शर्माले बताए । ‘करिब एक महिनादेखि सुन बिक्री भएको छैन,’ उनले भने, ‘आइतबारसम्म स्टकमा ७७० किलो सुन थुप्रिएपछि आयात रोकिएको छ ।’ हाल स्टकमा रहेको सुन वर्षकै सबैभन्दा धेरै भएको उनले बताए । विवाहको सिजनमा सुनको माग बढ्नुपर्नेमा झन् घटदै गएकाले शंका उत्पन्न भएको उनको भनाइ छ ।

‘जेठ १० गते स्टकमा ९० किलो सुन थियो, १७ मा ७५ किलो पुग्यो, असार १५ मा आउँदा ५ सय ९० किलो हुँदै २० सम्म ६७२ किलो पुगेको छ,’ उनले भने, ‘अब यो सुन बिक्री नहुँदासम्म आयात गरिँदैन ।’ यो बीचमा गत असार मसान्तमा एक वाणिज्य बैंकले भने सुन आयात गरेको उनले बताए ।

हाल वाणिज्य बैंकले मात्र सुन आयात गर्न पाउने कानुनी व्यवस्था छ । सोही व्यवस्थाअनुसार २२ वटा वाणिज्य बैंकहरूले पालोअनुसार दैनिक २० किलोका दरले सुन आयात गर्दै आएका छन् । यसको व्यवस्थापन बैंकर्स संघले गर्छ ।

नेपालमा प्रभावकारी नियमन हुन नसकेकाले उपभोक्ता मर्कामा परेको जानकारहरू बताउँछन् । सुन आयातयोग्य वस्तु भएकाले त्यसको मूल्य अन्तर्राष्ट्रिय बजारअनुसार नै समायोजन हुने तर सोअनुसार तत्कालै नेपालमा मूल्य समायोजन हुन नसक्नु, ठूलो परिणाममा अनौपचारिक अर्थतन्त्र रहनुलगायत कारण सुन बजारमा समस्या देखिँदै आएको जानकारहरू बताउँछन् ।

प्रकाशित : श्रावण २०, २०७६ ०८:१७
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्