किसानसम्म पुगेन बाली बिमा

ग्रामीण क्षेत्रमा बिमा कम्पनीको पहुँच नहुनु र स्थानीय तहलगायत सरोकारवाला निकायले पनि महत्व नदिँदा इलाममा बाली र पशु बिमा गर्नेको संख्या न्यून 
विप्लव भट्टराई

इलाम — कृषि र पशुपालनमा नमुना जिल्ला कहलिएको इलाममा बाली र पशु सुरक्षाका लागि कृषक नै उत्साहित नभएको पाइएको छ । पशु र कृषिमा हुने जोखिममा सरकारले बिमाको व्यवस्था गरे पनि कृषकको चासो कम देखिएको हो ।

बाध्यकारी प्रावधानबाहेक कृषकले बिमा नगर्दा ठूलो क्षति भोगिरहेका छन् । बिमा कम्पनीको ग्रामीण क्षेत्रमा पहुँच नहुनु र स्थानीय तहलगायत सरोकारवालाले महत्त्व नदिँदा जिल्लामा बिमा गर्नेको संख्या न्यून देखिएको हो ।

कृषि सुरक्षणको नामबाट २०६९ सम्म सञ्चालनमा रहेको कार्यक्रमलाई थप प्रभावकारी बनाउन सरकारले बिमाको कार्यक्रम अघि सारेको हो । निर्जीवन बिमाका लागि बिमा कम्पनीलाई २०७१ देखि ठाउँ तोकिदिएको थियो । इलाममा कृषि र पशुबाट वार्षिक अर्बौं रुपैयाँ भित्रिन्छ । लगानीको सुरक्षाका लागि कृषक तहबाट खासै प्रयास भएको देखिँदैन । केही सुझबुझ भएकाहरूले बिमा गरे पनि अधिकांश कृषक बिमा कार्यक्रमबारे बेखबर छन् ।

बिमाको राम्रा पक्षबारे सचेतनाको अभाव छ । बिमा गर्ने कम्पनीले पनि बाध्यकारी ढंगले मात्र कार्यक्रम अघि सारेका छन् । कार्यान्वयनमा मुख्य भूमिका खेल्न सक्ने निकायले वास्ता नगर्दा क्षति सहेर पनि बिमाको पहुँचमा नपुग्ने थुप्रै उदाहरण छन् । ‘एक लाख रुपैयाँसम्म खर्चेर एउटा गाई किन्न कृषक तयार छन्,’ सन्दकपुरका कृषक दुर्गा मिश्रले भने, ‘७५ प्रतिशत छुट पाउँदा पनि बिमा गर्दैनन् ।’ यसका लागि वडा कार्यालय र गाउँपालिकाले ठोस पहल गर्नुपर्ने उनको भनाइ छ ।

स्थानीय तहहरूले यो वर्ष एक–दुईबाहेक जिल्लामा सचेतनामूलक कार्यक्रम नै सञ्चालन गर्न सकेनन् । कृषितर्फ अलैंची, अदुवा, धान, गहुँजस्ता अन्नबाली र आलु, खुर्सानी, टमाटरलगायत तरकारी बालीमा बिमा गर्न सकिन्छ । यी बालीमा कृषि मन्त्रालयले तयार पारेको कृषि डायरीअनुसार क्षेत्रफल निर्धारण गरी उत्पादन अवधिभित्रको लागत मूल्यांकनको आधारमा बिमा गरिन्छ ।

किबी, अदुवा र अलैंचीमा यहाँ बिमा भएको पाइन्छ । विभिन्न बैंकले कृषि शीर्षकमा ऋण प्रवाह गर्दा बिमा अनिवार्य गरेपछि मात्र कृषकले बिमा गरेको पाइएको छ । नेको इन्सोरेन्स लिमिटेडले इलामसहित मेची अञ्चलका झापा, पाँचथर, ताप्लेजुङलगायत जिल्लामा बिमा गर्दै आएको छ । कम्पनीको बुझाइअनुसार बाली बिमाको अवस्था अझ कम छ ।

तीनवटा पहाडी जिल्लामा १४ सयजति कृषकले मात्र पशु र बाली बिमा गरेका छन् । यसमा इलामको अवस्था अझ कम छ । कृषितर्फ अलैंची र किबीका केही बगानबाहेकमा बिमा गरिएको छैन । ‘बिमा गर्दा कृषकलाई नोक्सानी हुने अवस्था नै छैन,’ बजार प्रतिनिधि मोहनकुमार तामाङले भने, ‘आफैंले सम्झाइबुझाइ पशु बिमा गराएका धेरैले राहत पाएका छन् ।’

प्रकाशित : असार ११, २०७६ ०९:०७
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

अंग्रेजी माध्यम भन्दैमा गुणस्तर सुध्रिन्छ ?

विप्लव भट्टराई

इलाम — सामुदायिक विद्यालयमा अंग्रेजी माध्यमबाट पढाउने लहड चलिरहेका बेला यसले पार्ने प्रभावका विषयमा गम्भीर बन्नुपर्ने सरोकारवालाले बताएका छन् । बिना योजना र तयारी विद्यार्थीको संख्या थप्ने बहानामा देशव्यापी रूपमा अंग्रेजीलाई माध्यम बनाइरहँदा विद्यार्थीले अपेक्षाकृत उपलब्धि हासिल गर्न नसक्ने तर्क उनीहरूको छ ।

अंग्रेजी पहिलो भाषा नभएका विद्यार्थी र शिक्षक दुवैलाई यसले अप्ठेरो पारेको त्रिभुवन विश्वविद्यालयको शिक्षाशास्त्र केन्द्रीय विभागका प्रेम फ्याकको धारणा छ । ‘अंग्रेजी माध्यमबाट पढाउँदैमा गुणस्तरीय शिक्षा प्राप्त गर्न सकिन्छ भन्ने गलत मान्यता बसेको छ,’ उनले भने, ‘न शिक्षकले राम्ररी पढाउन सक्छन् न विद्यार्थीले नै बुझ्न सक्छन् ।’ विश्वव्यापी अध्ययनले पनि बहुभाषिक ज्ञान भएको विद्यार्थीले नै गुणस्तरीय शिक्षा प्राप्त गरेको देखाएको छ ।

निजी क्षेत्रका विद्यालयमा अंग्रेजी माध्यम अपनाइरहँदा लब्धांक पत्रलाई मात्र आधार मानेर पठनपाठन भइरहेको गुनासो आइरहँदा विद्यार्थी तान्ने र गुणस्तर सुधार गर्ने बहानामा सामुदायिक स्कुल पनि उही बाटोमा लाग्न नहुने सदरमुकाममा आइतबार शिक्षा पत्रकार समूहले आयोजना गरेको कार्यक्रमका सहभागीको भनाइ थियो ।

अंग्रेजी भाषालाई विषयका रूपमा मात्र अध्यापन गराएर स्थानीय भाषालाई माध्यम बनाउनुपर्ने सुझाव अधिकांशको छ । अंग्रेजी माध्यममा यसअघि नै पढाइ गराइरहेका कतिपय विद्यालयको अंग्रेजी विषयमा विद्यार्थीमा सुधार देखिए पनि सामाजिक, विज्ञान, गणित, नैतिकजस्ता विषयमा विद्यार्थी कमजोर बन्दै गएको पाइएको छ ।

‘कक्षा ८ को नतिजालाई मात्र हेर्दा पनि अंग्रेजी विषयबाहेक अरूमा नतिजा खस्कियो,’ देउमाई नगरपालिकाका शिक्षा शाखा प्रमुख राजेन्द्र न्यौपानेले भने, ‘विद्यार्थी नभएकै कारण विद्यालय धमाधम बन्द गर्नुपर्ने अवस्था आएका कारण पनि बाध्यकारी ढंगले अंग्रेजी शिक्षालाई प्राथमिकता दिनुपरेको हो ।’

अधिकांश सामुदायिक विद्यालयमा कुनै न कुनै तहमा अंग्रेजी भाषालाई माध्यमका रूपमा लिन थालिएको छ । अंग्रेजी बोल्न नजान्दा विदेश जाँदादेखि हरेक टेक्निकल क्षेत्रमा पनि असर खेप्नुपर्ने भएपछि अधिकांशले माध्यम भाषाका रूपमा यसलाई प्रयोग गर्न दबाब बढाएका हुन् । तर तयारी बिना नै लहडमा यसलाई कार्यान्वयन गर्नसमेत चुनौती देखिएको छ ।

हरेक विद्यालयमा कार्यरत शिक्षकहरू अंग्रेजी माध्यमबाट पढाउन योग्य नहुनु, उति नै रकम खर्चेर निजी क्षेत्रबाट शिक्षक चयन गर्दा विद्यालयलाई बोझ थपिनेसँगै घुमाउरो पारामा अभिभावकबाट नै रकम संकलन गर्नुपर्ने बाध्यता देखिएको हो ।

‘अपेक्षाकृत उपलब्धि हासिल नहुनुमा माध्यम भाषासहित समस्याग्रस्त हरेक क्षेत्रलाई मसिनु ढंगले अध्ययन गरिनुपर्छ,’ इलाम नगरपालिकाका प्रमुख महेश बस्नेतले भने । जुनसुकै भाषाको प्रयोग गरिए पनि गुणस्तरीय शिक्षा दिनका लागि विद्यार्थीलाई जिज्ञासु र सिर्जनशील बनाउनुपर्नेमा सबै एकमत देखिन्थे ।

विषयगत रूपमा नेपाली र अंग्रेजी भाषालाई माध्यम बनाएका विद्यालयले शैक्षिकस्तर राम्रो रहेको अनुभव सुनाए । शिक्षा पत्रकार समूहकी अध्यक्ष रोश्ना सुब्बाले स्थानीय भाषाको विकल्पमा अन्धाधुन्ध अंग्रेजी माध्यम अपनाउँदा आवश्यक जनशक्ति, शिक्षण विधि, पाठ्यक्रमलगायत सम्पूर्ण विषयमा मनग्गे अध्ययन, छलफल र योजना बनाएर मात्र कार्यान्वयन गर्न सुझाव दिइन् ।

प्रकाशित : असार ९, २०७६ ११:०२
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×