नयाँ विषयमा विद्यार्थीको चासो- शिक्षा - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement
स्नातक शिक्षा विशेष

नयाँ विषयमा विद्यार्थीको चासो

गणेश राई

काठमाडौँ — उच्च शिक्षा प्रवेशको संघारमा रहेका विद्यार्थीसामु विषय छनोट निकै चुनौतीपूर्ण हुन्छ । विषय छनोट गर्दा उनीहरूलाई मुख्य चासो नयाँ र अध्ययन पूरा गरेपछि त्यसले अवसरको ढोका खोलोस् भन्ने हुन्छ । उक्त चासो सम्बोधन गर्न विद्यार्थी र अभिभावकले कलेज र विश्वविद्यालय तथा त्यहाँ पढाइने विषय र पाठ्यक्रमबारे बुझ्न लामो समय लगाउँछन् ।

त्रिवि शिक्षाध्यक्ष शिवलाल भुसाल सूचना प्रविधिसम्बन्धित विषयमा विद्यार्थीको चासो बढेको बताउँछन् । त्यसैले विश्वविद्यालयले स्नातक तहमा केही नयाँ विषय थपेका छन् । जसमा व्यवस्थापनतर्फ बीआईएम, शिक्षातर्फ बीआईसीटी र मानविकीतर्फ बीएसडब्लूलगायत पर्छन् ।

इन्जिनियरिङतर्फ १२ वटा विषयको पढाइ भइरहेको छ । त्यसमध्ये पछिल्लो पटक एरोस्पेस र केमिकल इन्जिनियरिङ विषय थपिएको इन्जिनियरिङ अध्ययन संस्थानका सहायक डिन ज्ञानबहादुर थापाले भने । अहिले कक्षा ११ बाटै कानुन पढ्न पाइन्छ । स्नातक तहमा पनि त्यसैलाई निरन्तरता दिने विद्यार्थीको चाप पनि बढ्दो छ । कानुनतर्फ ५ वर्षे बीएएलएलबी र ३ वर्षे एलएलबीको पढाइ हुन्छ ।

काठमाडौं विश्वविद्यालयले विभिन्न विषयलाई अन्तर–विषयक (इन्टरडिसिप्लिनरी) र बहु–विषयक (मल्टिडिसिप्लिनरी) ढंगबाट अध्यापन गराइरहेको छ । केयू प्रवक्ता उद्धव प्याकुरेलका अनुसार हाल स्नातक तहमा फाइन आटर््स, मिडिया स्टडिज, म्युजिक, कम्युनिटी डेभलपमेन्ट, इकोनोमिक्स, ल एन्ड इकोनोमिक्स, ल एन्ड म्यानेजमेन्टलगायत विषय पढाउँदै आइएको छ । केयूले पछिल्लो पटक टनेल इन्जिनियरिङको पठनपाठन सुरु गरेको छ । जसका लागि त्यसका निम्ति धुलिखेलमा पहाड छेडेर टनेल म्युजियम नै बनाइएको छ । आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्सलाई पनि नयाँ विषयका रूपमा भित्र्याएको छ । ‘सरकारले माध्यमिक तहमा प्राविधिक शिक्षा लागू गरेको छ तर पढाउने जनशक्ति छैनन्,’ प्याकुरेलले भने, ‘पढाउने जनशक्तिलाई मध्यनजर गरेर ब्याचलर्स इन टेक्निकल एडुकेसन विषय सुरु गरेका छौं ।’ सिन्धुली, जनकपुर र बुटवलस्थित प्राविधिक शिक्षालयमा ती विषय पठनपाठन हुने गरेको छ ।

पोखरा, पूर्वाञ्चललगायत विश्वविद्यालयले सञ्चालन गरिरहेका बीई, बीएससी नर्सिङ, बीएएलएलबी, होटल म्यानेजमेन्ट, बीआईएम, बीबीए, बीएचएम, बीएसडब्लूलगायत प्राविधिक विषय पढ्न विद्यार्थीको आकर्षण देखिएको छ । ‘विद्यार्थी र अभिभावकले कतिको भरपर्दो कलेज हो, जनशक्ति कस्ता छन् बुझ्नुपर्छ,’ भुसाल भन्छन्, ‘गुणस्तरका हिसाबले जतिसुकै गाली गरे पनि त्रिविका क्याम्पस विश्वसनीय छन् । तर, कक्षाकोठा मात्रै ठूलो कुरो होइन । मुख्य रोजेको विषय र त्यसलाई पढाउने शिक्षक मूल कुरो हो ।’

परामर्शदाता एवं शिक्षक निशेष

आङ्देम्बेका अनुसार संसारमा सबैभन्दा बढी व्यवस्थापनको पढाइ हुन्छ । नेपालको हकमा हस्पिटालिटी, बीआईएम, बीसीए, बीबीएजस्ता विषय चल्तीमा छन् । ‘मानविकीमा खुला विकल्पका विषय व्यावहारिक शिक्षामा आधारित नभई सैद्धान्तिक हुनाले समस्या भएको हो,’ प्राविधिक शिक्षा सबैभन्दा उपयुक्त हुने उल्लेख गर्दै आङदेम्बे भन्छन्, ‘सीटीईभीटीको उपस्थिति राम्रो देखिन्छ र त्यसको निरन्तरता हुनुपर्छ ।’ सीटीईभीटीतर्फ प्राविधिक विषयमा प्रमाणपत्र तह पास गरी उच्च शिक्षा लिने विद्यार्थी पनि धेरै हुन्छन् । उनीहरू प्रायः मेडिकल, इन्जिनियरिङ, सूचना र आईटी पढेका हुन्छन् ।

स्नातक तह पढ्ने तरखरमा रहेका विद्यार्थीले विषयबारे आफूभन्दा अघिल्लो ब्याचका विद्यार्थी, परामर्शदाता, अभिभावक र शिक्षकसँग सोधपुछ गर्न सक्छन् । कलेजको पुस्तकालय, प्रयोगशाला, चुस्त व्यवस्थापन, शिक्षण जनशक्तिको पर्याप्तताबारे बुझ्न आवश्यक रहेको विज्ञ सुझाउँछन् ।

प्रकाशित : भाद्र २६, २०७९ ०९:२३
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

कोसेलीमा अल्लोको सामान

ब्यास, दुहु, नौगाड र अपीहिमाल गाउँपालिकामा अल्लोको उत्पादन बढी 
मनोज बडू

दार्चुला — दार्चुला पुग्ने जोसुकै पाहुनालाई यहाँको स्थानीय उत्पादन अल्लोबाट बनेका वस्तु कोसेलीको रूपमा दिने चलन बढेको छ । अल्लोबाट बनेका ढाकाटोपी, कोटपिस, सल, झोला यहाँका बासिन्दाले बाहिरका आफन्तलाई मायाको चिनो र कोशेलीका रुपमा दिने गरेका छन् । 

जिल्लामा निरीक्षण भ्रमणका लागि आउने कर्मचारीलाई यहाँका सरकारी कार्यालयहरूले स्थानीय उत्पादनलाई प्रवर्द्धन गर्न अल्लोबाट बनेका वस्तु उपहार दिने गरेको स्थानीय कर्मचारी मदनराज जोशीले बताए । जिल्लामा आउने जुनसुकै पाहुना तथा अतिथिलाई यहाँका सबैजसो निकायले अल्लोको वस्तु उपहार दिएर स्वागत गर्छन् । स्थानीय उत्पादनको प्रचारका लागि अल्लोका सामान मायाको चिनो स्वरूप दिने गरिएको जोशीको भनाई छ ।

ब्यास गाउँपालिका ५ स्याकुका कमलसिह धामीले काठमाडौंमा बस्ने आफ्नो साथीका लागि स्थानीयस्तरमै उत्पादन हुने अल्लोको कपडा किनेर लगेका छन् । ‘साथीलाई मन पर्ने कोट सिलाउनका लागि अल्लोबाट बनेको कपडा किनेर लग्दै छु’ एक गैरसरकारी कार्यालयमा कार्यरत अम्बादत्त जोशीले भने । उनले दार्चुला पुगेका बेला साथीका लागि अल्लोका कोट पिस र आमालाई अल्लोबाट बनेको सल किनेको बताए । उनले भने, ‘स्थानीय उत्पादन प्रयोग गर्न र स्वास्थ्यका लागि लाभदायक चिज किनियो । सबैले अवश्य मन पराउने आस छ ।’

बाहिरी जिल्लाबाट आएकाहरूले अल्लोका उत्पादन किनेर लैजाने गरेका छन् । जंगलमा पाइने अल्लोबाट कपडा बुनेको जानकारी पाएपछि धेरै पाहुनाले नौलो मानेर चासो राख्ने गर्छन् । जिल्ला बाहिरबाट कार्यक्रमका लागि आउने जो कोही सामान किन्नका लागि आउने गरेको अपीनाम्पा अल्लो उद्योगका संचालक कृष्णानन्द जोशीको भनाइ छ ।

दार्चुला उद्योग वाणिज्य संघका महासचिव सर्पराज बडूले जिल्लामै उत्पादन भएको बस्तुले बजार पाउनुका साथै व्यवसायहरू पनि उत्पादनमा लगानी गर्न सघाउ पुग्ने बताए । यसले अल्लो धागो तयार गर्नेदेखि कपडा बुन्ने सबैको आम्दानी बढेको उनले बताए ।

कपडा बुन्ने कामले धेरै महिलाले रोजगार पाएका छन् । जिल्लाका सबै सरोकारवाला निकायले सहयोग गर्न थालेपछि अल्लो कपडा उद्योगीहरू उत्साहित भएका छन् । ‘अल्लो धागो संकलन, प्रशोधनको काम गर्न थालेको झन्डै २० वर्ष हुन थाल्यो,’ अपीनाम्पा अल्लो उद्योगका सञ्चालक जोशीले भने, ‘राम्रो कमाइ भइरहेको छ  ।’ काठमाडौंदेखि प्रदेश राजधानीमा धनगढीमा हुने प्रदर्शनीमा उत्कृष्ट कृषकको सम्मान पाइसकेको जोशीले बताए । उद्योग सञ्चालकमा साविकको घरेलु तथा साना उद्योग कार्यालय, अपीनाम्पा संरक्षण क्षेत्रले विभिन्न समयमा तालिम लगायत प्राविधिक सहयोग प्रदान गर्दै आएको उनको भनाइ छ ।

जिल्लामा केही बर्ष यता अल्लोको कपडाबाट तयार हुने कोट, टोपी, पर्स, सल, झोलालगायतका सामग्रीको खपत बढेको छ । ‘ऊनीका कपडाको माग घटेपछि अल्लोको उत्पादनमा अग्रसर भएका हौ’ नौगाड गाउँपालिका २ का गौरसिह धामीले बताए । ‘पुरै परिवार अल्लोका सामग्री उत्पादनमा व्यस्त छौं,’ उनले भने, ‘कच्चा पदार्थ खरिद गरी सामग्री उत्पादनमा जोड दिदै आएका छौ ।’ उच्च पहाडी क्षेत्रमा पाइने अल्लो लोकप्रिय बन्दै गएपछि व्यावसायिक उत्पादनतर्फ आकर्षण बढेको छ । यहा पहिले रसी र नाम्लो बनाउन अल्लो प्रयोग गर्दै आएका थिए ।

जिल्लाका ब्यास, दुहु, नौगाड र अपीहिमाल गाउँपालिकामा अल्लोको उत्पादन बढी हुन्छ । सबै ठाउँमा व्यावसायिक रूपमा उत्पादन कमै भएको पाईन्छ । तर केहि ठाउमा अल्लोको व्यावसायिक उत्पादनबाट राम्रो आम्दानी भएको स्थानीय बताउछन् । बलियो, टिकाउ, जाडोमा न्यानो र गर्मीमा शीतल हुने भएका कारण पनि यसको खरिद बिक्री हुने अपीनाम्पाका सञ्चालक जोशीले बताए । जोशीका अनुसार उद्योगमा ११ जनालाई प्रत्यक्ष र अप्रत्यक्ष रूपमा २५ जनाले रोजगारी पाएका छन् ।

प्रकाशित : भाद्र २६, २०७९ ०९:२१
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×