उच्च शिक्षाको अनुभव...- शिक्षा - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

उच्च शिक्षाको अनुभव...

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — उच्च शिक्षाको अनुभव...

अहिलेका विद्यार्थी विदेशिने रहरले पढ्छन्रा

  • मेश्वर अधिकारी

पूर्वनिर्देशक, त्रिवि व्यावहारिक विज्ञान तथा प्रविधि अनुसन्धान केन्द्र

०४४/४५ सालताका स्नातक गर्दा अवसरका बारेमा सोचिन्थ्यो । नेपालमै बसेर खोज अनुसन्धान गर्ने वा शिक्षक बन्ने भन्ने विकल्प हुन्थ्यो । पाठ्यपुस्तकबाहेकको पढाइमा पनि विशेष लगाब रहन्थ्यो । अहिलेका विद्यार्थीलाई पढ्न उपयुक्त वातावरण र सुविधा पनि छ । तर, उनीहरू नेपालमा भविष्य देखेरभन्दा पनि विदेशिने रहरमै पढ्ने गरेको देखिन्छ । हाम्रो शैक्षिकस्तरको अवनतिको सुरुवात ०२८/२९ सालबाट भएको हो । त्यही बेलाबाट नेपालका बारेमा पढाइ हुन छाडेको हो । अहिले विद्यार्थीहरू नेपालको भूगोल, इतिहास वा राजनीतिक प्रणालीबारेमा पढ्दैनन् । पढे पनि कक्षा चढ्नु मात्र ध्येय हुन्छ । नेपालकै बारेमा थाहा नभएपछि यहाँ बस्ने कुरा पनि भएन । अंग्रेजी पढ्नु हुँदैन भनेको होइन, पढ्नुपर्छ तर अर्काको बारेमा मात्रै पढ्यौं । हामीले नेपालमै प्रगति गर्न नसक्ने होइन, तर क्षेत्रगत रूपमा आवश्यक जनशक्तिको संख्या, सम्भावना र चुनौतीबारे अध्ययन नै हुँदैन । न त समयानुकूल पाठ्यक्रममै सुधार आइरहेको छ ।

पढाइ र अर्थतन्त्रबीचको दूरी राज्यले चिर्न सक्नुपर्छ

  • रेसु अर्याल ढुंगाना

शिक्षा सल्लाहकार, काठमाडौं महानगर

मैले १० कक्षासम्मको अध्ययन नेपालमै र त्यसपछि भारत, स्वाजिल्यान्ड हुँदै अमेरिकाबाट उच्च शिक्षा हासिल गरेको हुँ । २ दशकयता शिक्षा क्षेत्रमै अनुभव बटुलेर अहिले नेपालमै छु । नेपाली युवाहरूमा विदेशिने या यहीं बसेर पढ्ने दुवै खालको सोच पाउँछु । मूल प्रश्न धेरै युवाहरूमा हाम्रो उच्च शिक्षाले भविष्यमा आत्मनिर्भर वा रोजगारीको ग्यारेन्टी गर्दैन भन्ने परेको छ । जसका कारण पढ्नकै लागि विदेशिने क्रम उच्च भएको हो । चिकित्साशास्त्र, इन्जिनियरिङलगायत विषयमा स्वदेशकै पढाइलाई विद्यार्थीले विश्वास गरेको देखिन्छ । अर्थतन्त्रसँग जोडिने प्रकारको पढाइ विस्तार हुँदै गएको छ । त्यसमा पनि सेवा तथा व्यवस्थापनसम्बन्धी विषयमा विद्यार्थीको आकर्षण बढ्दो छ । तर, सबैलाई चिन्ता पढाइ सकेपछि स्वदेशमै काम पाइन्छ त भन्ने नै हो । हाम्रो उद्योग क्षेत्र कमजोर हुँदा रोजगारी सिर्जना गर्न सकिरहेका छैनौं । हाम्रो पढाइ र अर्थतन्त्रबीच देखिएको दूरीलाई राज्यले चिर्न सक्नुपर्छ । अर्कोतर्फ हाम्रा विश्वविद्यालय र कलेजहरू राजनीति गर्ने थलो हुँदा पनि समस्या भइरहेको छ । यही माहोलले गर्दा पनि नेपालभित्र पढ्ने कुरालाई दुरुत्साहन गरिरहेको छ ।

व्यावहारिक अध्यापनको शैली भित्र्याउन सकेनौं

  • हेमु काफ्ले

निर्देशक, काठमाडौं इन्स्टिच्युट अफ अप्लाइड साइन्स

त्रिचन्द्र कलेजमा २ वर्षे स्नातक तहको अन्तिम ब्याचको विद्यार्थी हुँ । नेपालमा हुँदा पढाइ यस्तै होला जस्तो लाग्थ्यो । नोट लेखाउनु नै पढाइ हो भन्ने बुझाइ थियो । विद्यार्थीले बुझोस् भन्दा पनि कण्ठस्थ गरोस् भन्ने शिक्षकको ध्यान हुन्थ्यो । तर, स्नातकोत्तर गर्न विदेश गएपछि थाहा भयो, पढाउनु भनेको त बुझाउनु पो रहेछ । जाँच पनि फरक प्रकारको हुन्थ्यो, नेपालको जस्तो लामो–लामो उत्तर लेख्नु पर्दैनथ्यो, वस्तुगत प्रश्न हुन्थे । जुनसुकै विषयमा उच्च तहको शिक्षा हासिल गरेपछि त्यसलाई समाजमा कसरी प्रयोग र रूपान्तरण गर्न सकिन्छ भन्ने महत्त्वपूर्ण हुन्छ । तर, अझैसम्म पनि व्यावहारिक अध्यापनको शैली भित्र्याउन सकेका छैनौं । हाम्रोमा समस्या भनेको विषयवस्तुमा आधारभूत ज्ञानको निकै अभाव रहेको अनुभव हुन्छ । अहिले विद्यार्थीलाई शिक्षकले पढाएको विषयमा मात्रै सीमित हुनु पर्दैन । विद्यार्थी आफैंले अन्तर्राष्ट्रियस्तरको पाठ्यक्रम पढ्न सक्छन् । त्यो अवसर हामीले नेपालमा बस्दा पाएनौं । अहिले अवसर त छ तर विद्यार्थीहरू अल्छी हुँदै गएका छन् ।

प्रस्तुति : मणि दाहाल

प्रकाशित : भाद्र २६, २०७९ ०९:२४
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

नयाँ विषयमा विद्यार्थीको चासो

गणेश राई

काठमाडौँ — उच्च शिक्षा प्रवेशको संघारमा रहेका विद्यार्थीसामु विषय छनोट निकै चुनौतीपूर्ण हुन्छ । विषय छनोट गर्दा उनीहरूलाई मुख्य चासो नयाँ र अध्ययन पूरा गरेपछि त्यसले अवसरको ढोका खोलोस् भन्ने हुन्छ । उक्त चासो सम्बोधन गर्न विद्यार्थी र अभिभावकले कलेज र विश्वविद्यालय तथा त्यहाँ पढाइने विषय र पाठ्यक्रमबारे बुझ्न लामो समय लगाउँछन् ।

त्रिवि शिक्षाध्यक्ष शिवलाल भुसाल सूचना प्रविधिसम्बन्धित विषयमा विद्यार्थीको चासो बढेको बताउँछन् । त्यसैले विश्वविद्यालयले स्नातक तहमा केही नयाँ विषय थपेका छन् । जसमा व्यवस्थापनतर्फ बीआईएम, शिक्षातर्फ बीआईसीटी र मानविकीतर्फ बीएसडब्लूलगायत पर्छन् ।

इन्जिनियरिङतर्फ १२ वटा विषयको पढाइ भइरहेको छ । त्यसमध्ये पछिल्लो पटक एरोस्पेस र केमिकल इन्जिनियरिङ विषय थपिएको इन्जिनियरिङ अध्ययन संस्थानका सहायक डिन ज्ञानबहादुर थापाले भने । अहिले कक्षा ११ बाटै कानुन पढ्न पाइन्छ । स्नातक तहमा पनि त्यसैलाई निरन्तरता दिने विद्यार्थीको चाप पनि बढ्दो छ । कानुनतर्फ ५ वर्षे बीएएलएलबी र ३ वर्षे एलएलबीको पढाइ हुन्छ ।

काठमाडौं विश्वविद्यालयले विभिन्न विषयलाई अन्तर–विषयक (इन्टरडिसिप्लिनरी) र बहु–विषयक (मल्टिडिसिप्लिनरी) ढंगबाट अध्यापन गराइरहेको छ । केयू प्रवक्ता उद्धव प्याकुरेलका अनुसार हाल स्नातक तहमा फाइन आटर््स, मिडिया स्टडिज, म्युजिक, कम्युनिटी डेभलपमेन्ट, इकोनोमिक्स, ल एन्ड इकोनोमिक्स, ल एन्ड म्यानेजमेन्टलगायत विषय पढाउँदै आइएको छ । केयूले पछिल्लो पटक टनेल इन्जिनियरिङको पठनपाठन सुरु गरेको छ । जसका लागि त्यसका निम्ति धुलिखेलमा पहाड छेडेर टनेल म्युजियम नै बनाइएको छ । आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्सलाई पनि नयाँ विषयका रूपमा भित्र्याएको छ । ‘सरकारले माध्यमिक तहमा प्राविधिक शिक्षा लागू गरेको छ तर पढाउने जनशक्ति छैनन्,’ प्याकुरेलले भने, ‘पढाउने जनशक्तिलाई मध्यनजर गरेर ब्याचलर्स इन टेक्निकल एडुकेसन विषय सुरु गरेका छौं ।’ सिन्धुली, जनकपुर र बुटवलस्थित प्राविधिक शिक्षालयमा ती विषय पठनपाठन हुने गरेको छ ।

पोखरा, पूर्वाञ्चललगायत विश्वविद्यालयले सञ्चालन गरिरहेका बीई, बीएससी नर्सिङ, बीएएलएलबी, होटल म्यानेजमेन्ट, बीआईएम, बीबीए, बीएचएम, बीएसडब्लूलगायत प्राविधिक विषय पढ्न विद्यार्थीको आकर्षण देखिएको छ । ‘विद्यार्थी र अभिभावकले कतिको भरपर्दो कलेज हो, जनशक्ति कस्ता छन् बुझ्नुपर्छ,’ भुसाल भन्छन्, ‘गुणस्तरका हिसाबले जतिसुकै गाली गरे पनि त्रिविका क्याम्पस विश्वसनीय छन् । तर, कक्षाकोठा मात्रै ठूलो कुरो होइन । मुख्य रोजेको विषय र त्यसलाई पढाउने शिक्षक मूल कुरो हो ।’

परामर्शदाता एवं शिक्षक निशेष

आङ्देम्बेका अनुसार संसारमा सबैभन्दा बढी व्यवस्थापनको पढाइ हुन्छ । नेपालको हकमा हस्पिटालिटी, बीआईएम, बीसीए, बीबीएजस्ता विषय चल्तीमा छन् । ‘मानविकीमा खुला विकल्पका विषय व्यावहारिक शिक्षामा आधारित नभई सैद्धान्तिक हुनाले समस्या भएको हो,’ प्राविधिक शिक्षा सबैभन्दा उपयुक्त हुने उल्लेख गर्दै आङदेम्बे भन्छन्, ‘सीटीईभीटीको उपस्थिति राम्रो देखिन्छ र त्यसको निरन्तरता हुनुपर्छ ।’ सीटीईभीटीतर्फ प्राविधिक विषयमा प्रमाणपत्र तह पास गरी उच्च शिक्षा लिने विद्यार्थी पनि धेरै हुन्छन् । उनीहरू प्रायः मेडिकल, इन्जिनियरिङ, सूचना र आईटी पढेका हुन्छन् ।

स्नातक तह पढ्ने तरखरमा रहेका विद्यार्थीले विषयबारे आफूभन्दा अघिल्लो ब्याचका विद्यार्थी, परामर्शदाता, अभिभावक र शिक्षकसँग सोधपुछ गर्न सक्छन् । कलेजको पुस्तकालय, प्रयोगशाला, चुस्त व्यवस्थापन, शिक्षण जनशक्तिको पर्याप्तताबारे बुझ्न आवश्यक रहेको विज्ञ सुझाउँछन् ।

प्रकाशित : भाद्र २६, २०७९ ०९:२३
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×