कलामा प्रकृति र सम्पदाको सौन्दर्य- कला - कान्तिपुर समाचार

कलामा प्रकृति र सम्पदाको सौन्दर्य

सुशीला तामा‌ङ

काठमाडौँ — ‘एकपटक आत्मैदेखि प्रकृतिलाई सुनौं त । प्रकृतिले प्रत्येक समयमा बोलिरहेको हुन्छ र अनेक रंगहरुमार्फत आफ्ना भावहरु पोखिरहेको हुन्छ, ’ चित्रकार विनोद प्रधान प्रकृतिको आवाज सुन्न आग्रह गर्छन् । उनका लागि प्रकृति र यसैमा सिर्जित हिमाल, पहाड, खोलानाला, हरिया वनजंगल केवल सौन्दर्यका लागि मात्र होइनन् । मानव जातिका लागि प्रकृति आफैंमा सर्वाेच्च छ ।

प्रकृतिमै मानिसका लागि भगवान्, सिर्जनाका लहर, सभ्यता, संस्कृति र ज्ञानका भण्डार रहेको विश्वास राख्ने प्रधानले प्रकृति र सम्पदालाई एक पवित्र संसार, लोकका रुपमा कलामा चित्रण गरेका छन् । उनका लागि प्रकृति र यसैभित्र रहेका धार्मिक सम्पदाहरु पवित्र सम्पदाहरु हुन् । यी दुवै सुरक्षित र संरक्षित हुनुपर्छ भन्ने आवाज उनले कलामार्फत नै उठान गरेका छन् । प्रकृति र सम्पदाको सौन्दर्य, मर्म र अस्तित्वलाई झल्काउने उनका ढेड दर्जनभन्दा बढी कलाकृतिहरु अहिले बबरमलस्थित सिद्धार्थ आर्ट ग्यालरीमा प्रदर्शनरत छन् । उनको यो ११ औं एकल कला प्रदर्शनी हो ।

विकासका नाममा विनाशकारी नीतिको अभ्यास भइरहेको अहिलेको समयमा प्रकृति र सम्पदा कसरी जोखिममा परिरहेका छन् भन्ने तथ्यलाई प्रधानका कलाकृतिहरुमा देख्न सकिन्छ । काठमाडौं यंगालमा जन्मेका उनको बाल्यकाल मरु गणेशथान र बसन्तपुर वरपर नै खेलेर बित्यो । खेल्दाखेल्दै धार्मिक सम्पदाहरुप्रति उनको मोह पलायो । यता सम्पदाप्रेम पलाएकै बेला साँखु पौवास्थित मामाघर आउजाउ गर्दा उनी प्रकृतितिर पनि आकर्षित भए । उनको कलायात्राको तीन दशकमा उनले कला सिर्जनाको केन्द्रीय विषय नै सम्पदा र प्रकृति चित्रण गरिरहेका छन् । बितेका तीन दशकमा उनले देखेको प्रकृति र काठमाडौं उपत्यकामै रहेका धार्मिक सम्पदाहरु कति नासिए र कतिपय चोरी भए ।

ती सम्पदाहरुलाई स्मरणमा राखेर कला मार्फत संरक्षण गरौं भन्ने भाव आफ्नो सिर्जनाले बोलेको उनी बताउँछन् । ‘म यंगालमा जन्मेकोले बसन्तपुरतिर खेलेरै हुर्किएँ,’ उनले भने, ‘मैले सानोमा देखेको भगवान्‌हरू धेरै चोरी भए । कति त संरक्षण नभएर बिग्रिए । त्यसैले यसको संरक्षण गर्नुपर्छ भन्ने सन्देश कलामा देखाउन थालेँ ।’ मामाघर र त्यहाँको प्रकृतिले समेत आफूलाई प्रभाव पारेकाले कलामा कतै न कतै विम्बात्मक रुपमा प्रस्तुत हुने उनको मत छ ।

प्रधानका क्याभासमा चित्रित भएका अधिकांश सिर्जनाहरुमा अग्ला–अग्ला विविध सुन्दरता इंगित पहाडहरुको अलग्गै स्थानहरुमा मठमन्दिर, गुम्बा, चैत्य जस्ता धार्मिक स्थलहरु अवलोकन गर्न सकिन्छ । झट्ट हेर्दा पहाडको टुप्पोबाट झर्नै लागेका, पहाडको फेदीले थिच्नै लागेका र कतै बस्तीबाट अलग्गिएका जस्तो भान हुन्छ । उनका अनुसार हाम्रा सम्पदाहरुको स्थान नै अलग्गै हुनुपर्छ । मानव बस्तीसँगै भन्दा अलग्गै र कठिन ठाउँमा रहेका हाम्रा सम्पदाहरु त्यसै सुरक्षित अनि संरक्षित छन् । ती सम्पदा मात्र होइन, त्यससँग जोडिएका प्रकृति गरिमा समेत उच्च रहेको उनी प्रस्ट्याउँछन् ।

अर्काेतिर उनको सिर्जनाको अर्थ हाम्रा जोखिममा रहेका सम्पदाहरुलाई जोगाऔं भन्ने सन्देश पनि हो । ग्यालरीमा प्रदर्शित उनले एउटा क्यानभासमा फेवातालको बीचमा अवस्थित तालबारही मन्दिरलाई इंगित गरेका छन् । जहाँ फेवाताल संकटमा पर्दै गरेको पत्रिकाको समाचारलाई काटी डुंगाको आकृतिमा क्यानभासमा टाँसेका छन् । प्रकृति मासिँदै जाँदा हाम्रा सम्पदाहरु पनि मासिन्छन् भन्ने उनको कलाको अभिव्यक्ति हो ।

राज्य तथा सरकारका नीति र योजनामा कला संरक्षण र संवद्र्धनका बुँदाहरु समेटिरहन्छन् । विभिन्न राजनीतिक दलगत घोषणापत्रहरुमा कला संरक्षण र विस्तारका कुराहरु छुट्दैनन् । यद्यपि नेपालमा राज्यबाट भन्दा कलाकारहरुको समूह तथा व्यक्तिगत रुपमै कला सिर्जना आजको स्थितिसम्म आइपुगेका प्रधानको ठम्याइ छ । जतिबेला उनले कला सिर्जना सुरु गरेका थिए, तीनताक प्रधान समुदायमा कलाकारितालाई तल्लो स्तरका रुपमा लिइन्थ्यो । र पनि उनले कला सिर्जनालाई नै निरन्तर अगाडि बढाए ।

‘मैले परिवार र साथीभाइलाई म आर्टिस्ट हुँ र म चित्र कोर्छु भन्न नै १५ वर्ष संघर्ष गरेँ,’ उनले सुनाए । उनका अनुसार आजको समयमा कलाकारिता र कलाकार दुवै सिर्जना गरेर बाँच्न सकिने वातावरण बनेको छ । कलाले देशको सभ्यता, संस्कृति, धर्म र इतिहासलाई सँगसँगै डोर्‍याउँदै लगेपनि यसको मूल्य राज्यले नबुझेको उनको गुनासो छ । कलाकारले सिर्जनामा देखाउन चाहेको विषयवस्तु र मर्म अझै पनि आम मानिस समक्ष पूर्णरुपले पुग्न नसकेको कुरा भने उनी स्विकार्छन् ।

कला विस्तार र विकासको माहोल जगदेखि नै बसाल्न प्रत्येक कलाकार तथा विद्यालयहरुले सुरुवात गर्नुपर्ने उनको भनाइ छ । सर्जकले कलाको धर्म, मर्म र सिर्जनालाई निरन्तरता दिएर आफ्नो कर्तव्य निर्वाह गरिहनुपर्ने उनको सुझाव छ । उनी थप्छन्,‘हाम्रो कला, सम्पदा र प्रकृति रहे मात्र हामी कलाकार र हाम्रो सिर्जना बाँचिरहन सक्छ ।’

प्रधानको कला प्रदर्शनी मंसिर ९ गतेसम्म जारी रहनेछ ।

प्रकाशित : कार्तिक २५, २०७९ १३:१७
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

लन्डनमा पर्यटनसम्बन्धी विश्व कुम्भमेला, नेपालको उत्साहजनक सहभागिता

नविन पोखरेल

लन्डन — पर्यटनसम्बन्धी विश्वकै कुम्भमेला वर्ल्ड ट्राभल मार्केट (डब्लुटीएम) मा नेपालले यस वर्ष पनि उत्साहजनक सहभागिता जनाएको छ । नोभेम्बर ७ देखि ९ सम्म लन्डनको एक्सेलमा आयोजित उक्त मार्टमा नेपालबाट ट्राभल टुरिजम सम्बन्धी २४ वटा नेपाली कम्पनी सहभागी थिए । नेपाल पर्यटन बोर्डको नेतृत्वमा नेपालका विभिन्न पर्यटन कम्पनीले सहभागिता जनाएका हुन् ।

मेलामार्फत् नेपालको पर्यटन गन्तव्यबारे विश्वभर प्रचारप्रसार गरिएको बोर्डका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत धनन्जय रेग्मीले बताए । कोभिड महामारीको झण्डै तीन वर्षपछि प्रत्यक्षरुपमा भएको उक्त अन्तर्राष्ट्रिय जमघटले नेपालको थलिएको पर्यटन व्यवसाय पुनरुत्थानमा सघाउ पुग्ने आशा रहेको रेग्मीले बताए । मेलामा नेपाली व्यवसायीले निजी क्षेत्रका पुराना व्यावसायिक सम्पर्कहरू नवीकरण गर्ने र नयाँ व्यापार साझेदारी स्थापना गर्ने अवसर पाएको भन्दै रेग्मीले यसबाट नेपालको पर्यटनलाई पुनः लयमा फर्काउन सहयोग पुग्ने उल्लेख गरे ।

नेपाली राजदूत ज्ञानचन्द्र आचार्यले मेलामा नेपालको स्टल उद्घाटन गर्दै सहभागी कम्पनीमार्फत् नेपाल प्रवर्द्धनमा सहयोग पुग्ने विश्वास व्यक्त गरे । मेलामा विश्वभरका पर्यटनसँग सम्बन्धित संगठन, संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालय, नागरिक उड्डयन प्राधिकरण, ट्राभल एजेन्ट, टूर अपरेटर, होटल व्यवसायी, ट्राभल ट्रेक कम्पनी, यातायात अपरेटर, एयरलाइन्स, साहसिक खेलकुद कम्पनीलगायतको सहभागिता थियो ।

मेलामा सहभागी विश्व प्रख्यात एभरेष्ट म्याराथनका संस्थापक तथा ग्रिसका लागि नेपाली अवैतनिक दूत विक्रम पांडेकाजीले मेलाले नेपालको पर्यटन प्रवर्द्धनमा दीर्घकालीन प्रभाव पार्ने आशा व्यक्त गरे । 'नेपाली व्यवसायीले अन्य देशका व्यवसायीको अनुभव र आइडिया आदानप्रदान गर्ने अवसर पाएका छन् जुन उपलब्धि मान्नुपर्छु,' उनले भने । विश्वका एकसय बढी देशका करिब २५ सय प्रदर्शक सहभागी उक्त ट्राभल मेलामा दर्जनौं विभिन्न सेमिनार पनि भएका थिए ।

दूतावासमा नेपाल साँझ

यसैबीच, नेपाल पर्यटन बोर्ड र लन्डनस्थित नेपाली राजदूतावासले गत मंगलबार बेलुका नेपालको पर्यटन प्रवर्द्धन गर्न दूतावासमा एक कार्यक्रम आयोजना गरे । उक्त कार्यक्रममा ब्रिटिश तथा नेपाली पर्यटन व्यवसायीको उल्लेख्य सहभागिता थियो ।कार्यक्रमलाई सम्बोधन गर्दै चर्चित पर्वतारोही सर क्रिस बोनिङ्गटनले नेपाल र नेपालीहरुले आफूलाई लगाएको गुन कहिल्यै तिर्न नसक्ने बताए ।

सर बोनिङ्गटनले पहिलो पटक सन् १९६० मा नेपाल भ्रमण गरेको स्मरण गरे । आफूले पहिलो पटक सन् १९७५ र पछि फेरि १९८५ मा सर्वोच्च शिखर सगरमाथाको सफल आरोहण गरेको सम्झँदै उनले भने, 'पछिल्लो पटक म सन् २०१७ मा नेपाल पुगेको थिएँ । अहिले त नेपाल चिनिन नसक्नेगरी बदलिएछ । तर नेपालका पहाडहरु भने अहिले पनि त्यत्तिकै चुनौतिपूर्ण छन् ।' अर्का पर्वतारोही एलान हिंक्सले ३५ वर्ष पहिले आफूले नेपालमा मनास्लु पर्वत आरोहण गरेको सम्झना गरे ।

उक्त कार्यक्रममा बेलायतका लागि नेपाली राजदूत आचार्यले नेपाल सबै याममा सबै उमेर समूहका मानिसले भ्रमण गर्न सक्ने पर्यटन गन्तव्य रहेको बताउँदै भ्रमण गर्न आह्वान गरे। उनले नेपालको प्राकृतिक सौन्दर्यका साथै जैविक विविधता पनि संसारमै अनुपम रहेको बताए । नेपाल पर्यटन बोर्डका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत रेग्मीले कोभिडका कारण नेपाल जाने पर्यटक संख्या घटेपनि अहिले फेरि बढ्न थालेको बताए । उनले १२५ वटा जातीय समुदाय र १२४ भाषा बोलिने साँस्कृतिक विविधतापूर्ण मुलुक नेपाल साहसिक पर्यटन र पर्वतारोहणका लागि पनि नामी गन्तव्य भएको बताए । उनले नेपालको झन्डै ४० प्रतिशत भूभाग जंगलले ढाकिएको र झन्डै २४ प्रतिशत भूभाग संरक्षित क्षेत्र रहेको जानकारी गराए ।


प्रकाशित : कार्तिक २५, २०७९ १३:१२
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×