कला प्रदर्शनी : पुरानै ढर्राको निरन्तरता- कला - कान्तिपुर समाचार

कला प्रदर्शनी : पुरानै ढर्राको निरन्तरता

‘कला प्रदर्शनी पनि अहिले फेसन जस्तो भयो । जसले पनि प्रदर्शनी गर्ने लहड छ । किन र कसरी प्रदर्शनी गर्ने भन्ने चेत अहिलेको कलाकारमा देखिएन । कला सिर्जना प्रदर्शन गर्ने आर्ट ग्यालरी विज्ञापन गर्ने कला बेच्ने ठाउँजस्तो मात्र बन्यो’
सुशीला तामा‌ङ

काठमाडौँ — २०१२ सालमा चित्रकार गेहेन्द्रमान अमात्यले नेपाल–भारत सांस्कृतिक केन्द्रमा एकल कला प्रदर्शनी गर्दा नेपालमा कला बुझ्ने र प्रदर्शनी गर्ने माहोल त्यति बसिसकेको थिएन । पश्चिमा शैलीको सिर्जना नेपाल भित्रिसकेको अवस्थामा उनले तीनताक आफ्नै शैली र ढंगले कोरेका अमूर्त चित्र प्रदर्शन गरेका थिए । त्यतिखेर कला सिर्जना र साहित्यिक जगतका सर्जकको बाक्लो जमघट रहेको उनी सम्झन्छन् ।

चित्रकार अमात्यले प्रदर्शनी गरेको अहिले साढे ६ दशकभन्दा लामो समय भइसकेको छ । अहिलेसम्म पनि अमात्य चित्रकला सिर्जना र कलाका गतिविधिमा सहभागिता जनाइरहेका छन् । त्यतिबेला र अहिलेको समयमा कला प्रदर्शनी, कला सिर्जना तथा कलालाई बुझ्ने माहोल निकै बढेको छ । यद्यपि आर्ट ग्यालरीले गर्ने प्रदर्शनी र भएका सिर्जना भने पुरानै ढर्रामा दौडिरहेको उनलाई भान हुन्छ । ‘अमूर्त कलाका चित्र बनाउँदा हामीलाई कलाकारका रूपमा गनिदैनथ्यो’, उनले भने, ‘हामीलाई यो बहुलाएछ भन्थे । कला प्रदर्शन गर्ने त्यति चलन पनि थिएन ।’

हुन त नेपालमा परम्परागत रूपमा चल्ने जात्रा, पर्व र मेलालाई छोडेर कला प्रदर्शनीको अभिलेखलाई हेर्दा चन्द्रमान सिंह मास्केले वि.सं.१९८६ तिर नै एकल कला प्रदर्शनी गरेको भन्ने पाइन्छ । त्यसपछि २०११ सालमा तेजबहादुर चित्रकार हुँदै अमात्यले कला प्रदर्शनी गरेका थिए ।

पछिल्लो समय उपत्यकासँगै बाहिर पनि कला प्रदर्शन गर्ने, कार्यशाला र कलासम्बन्धि गोष्ठी निरन्तर चलिरहन्छन् । उपत्यकाभित्र नै आर्ट ग्यालरीमा एकल तथा सामूहिक कला प्रदर्शनीको लहर नै चलेको छ । कला क्षेत्रका गतिविधि बढे पनि सिर्जना र प्रदर्शनी गर्ने शैलीमा कुनै तात्विक भिन्नता नदेखिएको कला क्षेत्रका सर्जक नै गुनासो गर्छन् । अमात्य भन्छन्,‘हामीले गर्ने र अहिले आएका अमूर्त चित्रमा खासै फरक लाग्दैन । सबै जना हामीले कोरेको बाटोमा नै हिँडिरहनु भएको छ ।’

ग्यालरीमा कला प्रदर्शनी गर्नु एक कलाकारका लागि दर्शकसामु आउने ठूलो अवसर हो । सिर्जना गरेको कलाकृति मार्फत नै कलाकारले स्वयंको विचारधारा, मुलुक, समाज, परिवार र व्यक्तिमाथि राख्ने उसको दृष्टिकोण तथा भाव कलामा अभिव्यक्त हुन्छन् । जुन कला असाध्यै निखारिएर प्रर्दशनीका लागि आउनुपर्ने कला लेखक एवं समीक्षक मुकेश मल्लको धारणा छ । उनले भने, ‘कला प्रदर्शनी पनि अहिले फेसन जस्तो भयो । जसले पनि प्रदर्शनी गर्ने लहड छ । किन र कसरी प्रदर्शनी गर्ने भन्ने चेत अहिलेको कलाकारमा देखिएन । कला सिर्जना प्रदर्शन गर्ने आर्ट ग्यालरी विज्ञापन गर्ने कला बेच्ने ठाउँ जस्तो मात्र बन्यो ।’ कला र कलाकार स्वयंको विकासका लागि नौलो शैली र चेतको निर्माण अझै भइनसकेको मल्लको बुझाइ छ । ‘आर्ट प्रदर्शनी र आर्ट ग्यालरी ठमेलमा राखिएको पसल जस्तो होइन नि । यसका लागि निरन्तर अभ्यास, अध्ययन र अनुशासन हुन जरुरी छ,’ उनले थपे ।

नेपालको कला क्षेत्र अझै पनि नयाँ रुपमा जान नसकेको अर्का चित्रकार विजय थापाको पनि उस्तै मत छ । २०१९ सालमा एकल प्रदर्शनी गरेका थापाले सिर्जनाको पाटोमा हेर्दा अहिलेको माहोल पनि करिब उस्तै रहेको उनको भनाई छ । तीनताक लैनसिंह बाङ्देल, उत्तम नेपाली, उर्मिला गर्ग उपाध्याय जस्तै एकल प्रदर्शनी गर्ने थापा पनि एक थिए । समीक्षक मल्लका अनुसार यो समयलाई कला क्षेत्रमा निकै महत्त्वपूर्ण रूपमा लिइन्छ । यसै बेलादेखि नेपालमा कला प्रदर्शनी गर्ने लहड चलेको थियो ।

त्यस्तै निजी स्तरबाट चलेका बबरमलस्थित सिद्धार्थ आर्ट ग्यालरी, ललितपुर चाकुपाटस्थित एम क्युब, क्लासिक, ठमेलस्थित मिथिला येन लगायत आर्ट ग्यालरीले पनि निरन्तर राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय कला प्रदर्शनी गरिरहेका छन् । उपत्यकामै रहेका दर्जनभन्दा बढी आर्ट ग्यालरी उत्तिकै सक्रिय छन् । कोरोनाकालमा समेत ग्यालरीले भर्चुअल प्रदर्शनी गरेर निरन्तरता दिए । यद्यपि नयाँ र गुणात्मक सिर्जना न्यून रहेको स्वयं कलाकार, ग्यालरी सञ्चालक र क्युरेटर नै स्वीकार गर्छन् ।

स्थापनाकालदेखिको समयलाई हेर्ने हो भने सिद्धार्थ आर्ट ग्यालरीले झन्डै साढे तीन दशक पार गरिसकेको छ । यस अवधिमा ग्यालरीले ५ सयभन्दा बढी कला प्रदर्शनी आयोजना गरिसकेको छ । पहिला र अहिलेको कला क्षेत्रमा निकै विकास र विस्तार भएको ग्यालरीका निर्देशक संगीता थापाले सुनाइन् । नयाँ पुस्तामा कलाप्रति लिने सोच फराकिलो भएको बताउने उनले त्यतिबेला गरिने कला प्रदर्शनी र सिर्जनाका गुणात्मक वृद्धि नभएको कुरामा सहमति जनाइन् । आफ्नो ग्यालरीले भने क्यालेन्डर नै बनाएर कला र कलाकारको मूल्यांकन गरेर मात्र प्रदर्शनी गर्ने गरेको उनको दाबी छ ।

सहरका ग्यालरीमा प्रदर्शित हुने समकालीन तथा आधुनिक भनिएका कलाकृतिमा अहिलेको समय, व्यवस्था र मानवीय भोगाइ साँच्चै प्रतिबिम्बित छन् ? सर्जकले ग्यालरी र आर्ट स्टुडियोभन्दा बाहिर निस्केर समाज बुझेका छन् ? प्रकृति र मानवले झेलेको समकालीन पीडालाई सर्जकले प्रत्यक्ष साक्षात्कार गरेका छन् वा छैनन् ? यी प्रश्नको जवाफमा नै शंका गर्नुपर्ने वातावरण सिर्जना भएको कला क्षेत्रमा निरन्तरता दिइरहेका कलाकारहरु बताउँछन् ।

ग्यालरी र स्टुडियोभन्दा बाहिर नआउने कला क्षेत्रको प्रवृत्तिले गर्दा कलाकारको जमातमा मात्र सीमित हुनु पुगेको चित्रकार दिवेश प्रधानको ठम्याइ छ । ‘समाजका लागि कला’ कला भन्ने मूल नारा नै राखेर उनको समूहले विगत चार वर्षदेखि विभिन्न स्थानमा गएर प्रत्येक शनिबारीय कला कार्यशाला गर्दै आएको छ । कलालाई विकास गर्ने हो भने ग्यालरी प्रदर्शनीलाई मात्र जोड नदिएर प्रदर्शनी अर्काे विकल्प पनि खोजिनुपर्ने उनको सुझाव छ ।

अहिले भइरहेको कला प्रदर्शनी वृद्धि भइरहेको आर्ट ग्यालरीलाई सकारात्मक रूपमा लिनुपर्ने कलाकार तथा काठमाडौं विश्वविद्यालयमा सहायक डिन सुजन चित्रकारको तर्क छ । एउटा पुस्तक पाठकको हातमा पुगेपछि मात्र कस्तो छ भनेर थाहा पाएजस्तै प्रदर्शनीले कलाकृति कलाप्रेमीसमक्ष पुग्न सघाउ पुर्‍याउने उनको भनाइ छ । उनले भने,‘ग्यालरी र प्रदर्शनी संख्यात्मक रूपमा बढ्नु पनि कला क्षेत्रका लागि राम्रै हो । तर ग्यालरीसँगै दर्शक बढी हुने डबली प्रयोग गरेर पनि आर्टको स्पेस खोज्न सकिन्छ ।’

नेपालमा कला प्रदर्शनीका लागि कुनै पनि नीतिनियम, मापदण्ड र वर्गका रूपमा तह छुट्याइएको छैन । बाह्य मुलुकका कला प्रदर्शनी र यसको ओहदा नै उच्च रहेको मल्लको अनुभव छ । उनले भने,‘कला प्रदर्शनीका लागि उनीहरूसँग लामो अभ्यास, कला समीक्षकका लागि विशेष स्थान हुन्छ । हाम्रो जसलाई मन लाग्यो उसैलाई कला प्रदर्शन गर्ने होडबाजी नै छ ।’

नेपाल ललितकला प्रज्ञा प्रतिष्ठानले हरेक वर्ष गर्ने राष्ट्रिय ललितकला प्रदर्शनीमा समेत अग्रज र युवा पुस्ताका कलाकृतिका लागि स्थान छुट्याउने प्रचलन छैन । बग्रेल्ती कला छनोट समिति नै बनाएर गरिएको राष्ट्रिय प्रदर्शनीमा समेत त्रुटि हुनु अर्को विडम्बना छ । हप्तै वा महिनैपिच्छे प्रदर्शनी भइरहे पनि चन्द्रमानसिंह, तेजबहादुरलगायतका अग्रजका कलाकृति दर्शकले हेर्न पाउँदैनन् । प्रदर्शनीले नयाँ पुस्तासँगै अग्रजका कलाकृतिलाई पनि स्थान दिनुपर्ने प्रतिष्ठानका चित्रकला विभाग प्रमुख सुषमा राजभण्डारीले बताइन् । ग्यालरीले चित्र बिक्रीसँगै प्रदर्शनी र सिर्जनाको गुणस्तरलाई ध्यान दिनुपर्ने उनको राय छ ।

प्रकाशित : श्रावण २०, २०७९ १९:४९
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

एमालेका दुई चुनावी विकल्प : एक्लै लड्ने वा सत्ताइत्तरको गठबन्धन बनाउने

स्थानीय तहको चुनावी परिणामलाई केलाउने हो भने सत्ता गठबन्धनसँग एक्लै लड्नुपर्दा एमालेले ठूलो क्षति व्यहोर्ने संभावना छ । तर अन्य पार्टी र समूहलाई मिलाएर अर्को गठबन्धन निर्माण गर्नसके संभावित क्षति पूर्ति हुनसक्छ ।
मणि दाहाल

काठमाडौँ — सत्तारुढ पाँच दलबीच आसन्न आमनिर्वाचनमा तालमेल गर्ने औपचारिक निर्णय गरेसँगै प्रमुख प्रतिपक्षी दल नेकपा एमाले अब कसरी प्रतिस्पर्धामा उत्रन्छ चासो चुलिएको छ । प्रधानमन्त्री निवास बालुवाटारमा शुक्रबार बिहान भएको सत्तारुढ गठबन्धनको बैठकले सीट बाँडफाँटको खाका साउन मसान्तसम्म बनाइसक्ने निर्णय गरेको छ ।

जसका लागि नेपाली कांग्रेसबाट ३ र अन्य बाँकी दलबाट २-२ जना सदस्य रहने गरी ११ सदस्यीय कार्यदलसमेत निर्माण गरिएको छ ।

तत्कालीन प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले दोस्रो पटक प्रतिनिधिसभा विघटनपछि औपचारिकरुपमा कांग्रेस, नेकपा माओवादी केन्द्र, नेकपा जनता समाजवादी पार्टी, राष्ट्रिय जनमोर्चा गठबन्धन भएको थियो । एमाले विभाजन भएपछि गठबन्धनमा एकीकृत समाजवादी थपिएको हो ।

सत्तारुढ गठबन्धनबीच स्थानीय तह चुनावमा समेत आंशिक तालमेल गरेका थिए । स्थानीय तह चुनाव कांग्रेस ३ सय २९, एमाले २ सय ६, माओवादी केन्द्रले १ सय २१, जसपा ३०, एकीकृत समाजवादीले २०, लोकतान्त्रिक समाजवादीले १६ स्थानीत तह प्रमुख जितेको छ ।

वैशाख ३० मा भएको स्थानीय चुनावमा महानगरसहित केही स्थानीय तहमा मात्रै सत्तारुढ गठबन्धन तालमेल प्रभावकारी देखिए पनि अन्यत्र भएन । चुनावपछि सबै दलले गरेको समीक्षा अर्को दलले धोका दिएको निष्कर्ष निकालेका थिए । तर पनि उनीहरु अबको निर्वाचनमा गठबन्धन कायम नै राखेर जाने निर्णयमा पुगेपछि यसको सबैभन्दा ठूलो दबाब एमालेमाथि परेको छ ।

सत्तारुढ गठबन्धन चुनावी तालमेल गर्ने एकमत देखिएपछि विपक्षी दल एमालेलागि थोरै मात्र विकल्प बाँकी देखिन्छ । अब एमालेसँग एक्लै लड्ने वा सत्ता गठबन्धन इतर स-साना दल र समूहलाई साथमा लिएर तालमेल गर्ने । यस्ता दलहरुलाई साथमा लिएर एमाले चुनावमा जानसक्ने भएपनि त्यस विषयमा छलफल अघि बढ्न सकेको छैन ।

एमाले प्रचार विभाग प्रमुख पृथ्वीसुब्बा गुरुङले अहिलेसम्म तयारी पार्टी एक्लै चुनाव लड्ने गरी तयारीमा रहेको बताउँछन् । 'परिस्थिति कसरी विकास हुन्छ त्यो हेर्दै जाउँ । अहिले हामीले गरेको तयारी भनेको एक्लै प्रतिस्पर्धाको हो' गुरुङले ईकान्तिपुरसँग भने, 'अहिलेसम्म अनौपचारिक छलफल भैरहेको छ ।' गुरुङ वामपन्थी गठबन्धन बनाउनुपर्छ भन्ने विषयमा छलफलहरु भएपनि त्यसले मूर्त रुप नलिएको बताउँछन् । 'वामपन्थीहरु दलहरुबीच गठबन्धन हुनुपर्छ' उनले भने । यसअघि एक अन्तर्वार्तामा नेकपा माओवादी केन्द्र नेता वर्षमान पुनले वामपन्थी गठबन्धन हुने ठोकुवा गरेका थिए ।

स्थानीय तहको चुनावी परिणामलाई केलाउने हो भने गठबन्धनसँग एक्लै लड्नुपर्दा एमालेले ठूलो क्षति व्यहोर्ने संभावना छ । स्थानीय चुनावको वडाध्यक्षले प्राप्त गरेको मतको आधारमा कान्तिपुरले एक तथ्या‌ंक विश्लेषण गरेर पहिचान गरेका संसदीय चुनावका सम्भावित ९ परिदृश्य मध्ये एउटा परिदृश्य सत्ता गठबन्धनविरुद्ध एमाले एक्लै प्रतिस्पर्धामा उत्रिए प्रतिनिधिसभाको प्रत्यक्ष निर्वाचन प्रणालीको १ सय ६५ स्थान मध्ये एमालेले ९ स्थान मात्रै जित्न सक्ने भन्ने थियो । अर्को परिदृश्य यदी राप्रपा र लोसपासँग मात्र एमालेले तालमेल गरेमा २० सिट ल्याउन सक्ने भन्ने छ ।

प्रमुख राजनीतिक दलहरुले सरकार स‌ंचालनमा सहज हुने भएकाले अन्य सहयोगी दलहरुको साथमा गठबन्धन बनाउने विषयमा जोड दिँदै आएको छन् । त्यही अनुसार गत चुनावमा हालको सत्तागठबन्धनबीच तालमेल भएको थियो । २०७४ सालको चुनावमा भने एमाले,माओवादी केन्द्र र राष्ट्रिय जनमोर्चाबीच गठबन्धन भएको थियो । उक्त चुनावमा गठबन्धनले प्रतिनिधिसभामा करिब दुई तिहाई स्थान जितेको थियो । त्यसैगरी ७ मध्ये ६ प्रदेशमा स्पष्ट बहुमत ल्याएको थियो । आर्थिक समृद्धि र स्थिरताको नारा दिएर चुनावमा गएका एमाले र माओवादी केन्द्रबीच यो ५ वर्षभित्र पार्टी एकीकरण भएर विभाजनको अवस्थामा पुग्यो । एमाले पनि विभाजित भयो ।

राजनीतिक विश्लेषक तुलानारायण साह अहिले नै गठबन्धन के हुन्छ भनेर टिप्पणी गर्नु हतारो हुने बताउँछन् । 'अहिले हेर्दा एमालेसँग विकल्प साँघुरिएको देखिन्छ । तर यस्तै हुन्छ भनेरअनुमान गर्न छिटो हुन्छ । किनभने अहिले चुनाव घोषणा मात्रै भएको छ । गठबन्धनको खास प्रारुप मनोनयनको एक साताअघि बन्ने हो । त्यस समयमा गएर मात्रै कसरी गठबन्धन बन्छ भनेर भन्न सकिन्छ' साहले भने, 'त्यही साताभित्र सिटहरु फाइनल हुने । कसले कति पाउने त्यसै समयमा हुन्छ । एमाले एक्लै चुनावमा जान्छ भन्ने लाग्दैन ।'

मंसिरमा हुने चुनावअघि कुनै राजनीतिक उलटफेर नहुने हो भने एमालेका लागि गठबन्धन बाहिर रहेका केही दलहरुसँग मात्रै गठबन्धन गर्नुको विकल्प बाँकी रहन्छ । देशभर प्रभाव रहेको राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (राप्रपा) र मधेश प्रदेशमा बढी प्रभाव रहेको लोकतान्त्रिक समाजवादी पार्टी (लोसपा) यसमा प्रमुख हुन् । मधेशको केही क्षेत्रमा प्रभाव रहेको सिके राउत नेतृत्वको जनमत पार्टी र सुदूर पश्चिमको तराईमा रेशम चौधरीको नागरिक उन्मुक्ति पार्टीको प्रभाव देखिएको छ । त्यसैगरी जसपाबाट बाहिरएका बाबुराम भट्टराईसहितका नेताहरुले अघि बढाउन खोजेको नेपाल समाजवादी पार्टी (नेसपा) रहेको छ । तर भट्टराईसँग माओवादी केन्द्र अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल निरन्तर संवादमा रहेका छन् । भट्टराईले गठबन्धन नछाड्ने दाहालले बताउँदै आएका छन् ।

मंसिरमा हुने चुनावमा वामपन्थी मतलाई ध्रुवीकरण गर्ने बताउँने एमालेका लागि राजेन्द्र लिङ्देन नेतृत्वमा रहेको राप्रपासँग तालमेल गर्दा वैचारिक विषयले केही समस्या हुन सक्ला कि भन्ने टिप्पणी पनि हुने गर्छ । २०६२-०६३ को जनआन्दोलन र मधेश आन्दोलनका प्रमुख उपलब्धीहरुको रुपमा रहेको संघीयता, धर्मनिरपेक्षता र गणतन्त्रको पक्षमा राप्रपा रहेको छैन ।

तर स्थानीय तहको चुनावमा एमालेले भरतपुर महानगरपालिकामा राप्रपासँग तालमेल गरिसकेको छ । सत्ता गठबन्धन इतर रहेका दलहरु मध्ये तुलनात्मक रुपमा देशभर राप्रपाको मत राम्रो छ । राप्रपासँग हुने तालमेलले चुनावी परिणाममा एमालेले लाभ लिन सक्छ । तर एमालेको एउटा कोणमा समान वैचारिक धारसँग मात्र गठबन्धन हुनुपर्ने सुसुप्त धारणा छ ।

एमाले अहिले वैचारिक रुपमा अब दुई धारको राजनीतिक मत विभाजित होस भन्ने चाहन्छ । एमालेका महासचिव शंकर पोखरेल लगायतले पुँजीवादी र समाजवादी खेमाबीच मुख्य राजनीतिक प्रतिस्पर्धामा हुनुपर्ने भन्दै निरन्तर यसको वकालत गर्दै आएका छन् । एमाले कांग्रेसले पुँजीवादी कित्ताको नेतृत्व गर्ने र माओवादी केन्द्र र एकीकृत समाजवादी त्यसको पुच्छर भएको आरोप लगाउँदै आएको छ । समाजवादी कित्ता नेतृत्व गर्ने बताउँदै आएका एमाले अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीले माओवादी केन्द्र र एकीकृत समाजवादी वामपन्थी दल नभएको बताउँदै आएका छन् ।

एमालेसँग संभावित गठबन्धनका लागि बाँकी रहेको दल लोसपा हो । तर प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवासँग पनि उसको कुराकानी भइरहेको छ । 'लोसपा हिजोसम्म सरकार जान्छ भन्ने थियो । सरकारमा अहिलेसम्म लगेको छैन । चुनावमा पनि मिलेर जाने भन्ने छ । सबै घटनाक्रम हेर्दा लोसपा कांग्रेसकै गठबन्धन जानुपर्ने हो' साहले भने, 'लोसपा सत्ता गठबन्धनमा यो भने उपेन्द्र यादवजी कसरी त्यसमा रहनु होला ?'

साहले पछिल्लो समयमा यादव र ओलीबीच बढ्दो निकटता र छलफललाई पनि हेर्नुपर्ने बताउँछन् । 'मधेसमा माओवादी कमजोर देखिएको छ । जसपा र माओवादी मिल्दा खासै परिणाम दिने देखिदैन । त्यसैले एमाले र जसपा पनि एकै ठाउँमा आउन सक्छन्' साहले भने, 'उपेन्द्रजीलाई वीरगञ्ज महानगरपालिका मेयर जितेको खुसी भन्दा बढी दु:ख विराटनगर महानगरपालिकमा उपमेयरमा छोराले हार्दा भएको छ । कांग्रेसले धोका दिएको निष्कर्ष रहेको छ ।'

चुनावी तालमोलका लागि लोसपा अझै पनि आफ्नो प्रभाव क्षेत्र मधेशमा संगठन विस्तार गर्न सकेको छैन । जसपाबाट विभाजित भएपछि कमजोर बनेको लोसपा स्थानीय चुनावको परिणाम कमजोर रह्यो । पृथकतावादी राजनीतिक त्यागेर मूलधारको राजनीतिमा आएका सिके राउत नेतृत्वको जनमत पार्टीको पनि स्थानीय तह चुनावमा प्रदर्शन कमजोर रहेको देखियो । यस्तो राजनीतिक माहोलबीच चुनावी परिणाम हात पार्न एमालेले अब कस्तो रणानीति तय गर्छ चासोको विषय बनेको छ ।

प्रकाशित : श्रावण २०, २०७९ १९:३९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×