श्रीलंकाली मन जित्न भारतको प्रयास- विश्व - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

श्रीलंकाली मन जित्न भारतको प्रयास

श्रीलंकालाई १ अर्ब ९० करोड डलर उपलब्ध गराउने प्रतिबद्धता जनाएको भारतले ६५ हजार टन रासायनिक मल र ४ लाख टन इन्धन पठाइसकेको छ
एजेन्सीहरू

कोलम्बो — आर्थिक तथा राजनीतिक संकटबाट गुज्रिरहेको श्रीलंकाका जनताको विश्वास जित्न पछिल्लो समय भारतले विभिन्न प्रयास थालेको छ । श्रीलंकासँग आफूअनुकूल कूटनीतिक र व्यापारिक सम्बन्ध कायम गर्न विगत १५ वर्षदेखि भारत र चीनबीच प्रतिस्पर्धा चलिरहेको छ । हिन्द महासागरको रणनीतिक स्थानमा रहेका कारण पनि भारत र चीनले दुवैले सुमधुर सम्बन्धका लागि प्रयास गर्दै आएका छन् । 

राष्ट्रपतिको राजीनामा माग गर्दै श्रीलंकाको राजधानी कोलम्बोमा बिहीबार गरिएको प्रदर्शन । तस्बिर : एपी

श्रीलंकाले हाल स्वतन्त्रतायताकै खराब आर्थिक संकटको सामना गरिरहेको छ । विदेशी मुद्राको दीर्घकालीन अभाव र मूल्यवृद्धिका कारण इन्धन, औषधि र अन्य अत्यावश्यक वस्तुको चरम अभाव भएको छ ।

कोरोना भाइरसको महामारीसँगै पर्यटन क्षेत्रमा परेको असर, इन्धनको मूल्यको वृद्धि, रुस–युक्रेन युद्ध र लोकप्रियताका लागि कर कटौती गर्ने सरकारको निर्णयका कारण श्रीलंकाको अर्थतन्त्र नराम्ररी प्रभावित भएको छ ।

संकट गहिरिएसँगै पछिल्ला साताहरूमा राष्ट्रपति गोटाबाय राजापाक्ष र उनको परिवारविरुद्ध हिंसात्मक प्रदर्शन भइरहेका छन् । सरकारको समर्थन र विरोधमा उत्रिएका प्रदर्शनकारीबीच झडपहरू भएपछि प्रधानमन्त्री महिन्दा राजापाक्षले गतसाता राजीनामा दिएका थिए ।

हालसम्म प्रहरी र प्रदर्शनकारीबीचका झडपमा ९ जनाको मृत्यु भइसकेको छ भने ३ सय जनाभन्दा बढी घाइते छन् । राजापाक्षको राजीनामासँगै गतसाता रनिल विक्रमासिंघे प्रधानमन्त्रीमा नियुक्त भइसकेका छन् । उनले आर्थिक अवस्थामा सुधार आउन केही समय लाग्ने र त्यतिन्जेलसम्म स्थिति अझै खराब हुने बताएका छन् ।

विगतमा श्रीलंकासँग सुमधुर सम्बन्ध रहेको भारतको स्थान चीनले लिएको बताउने गरिएको छ । तर पछिल्लो आर्थिक तथा राजनीतिक संकटले भारतलाई भने अवसर मिलेको छ । भारतले श्रीलंका नीतिमा हेरफेर गरेको कतिपयको भनाइ छ ।

बढ्दो महँगी, खाद्यान्न अभाव र इन्धन संकटका कारण मानिसहरू आक्रोशित छन् । जसका कारण नयाँ प्रधानमन्त्री विक्रामासिंघे पनि दबाबमा परेका जनाइएको छ । स्थिति सुधार्न उनले भारतलगायत बाह्य मुलुकलाई आर्थिक सहयोगको अपिल गरेका छन् ।

श्रीलंकाका लागि भारत चीनजस्तो ठूलो ऋणदाता भने होइन । सन् २०१९ को अन्त्यसम्ममा श्रीलंकाको वैदेशिक ऋणमध्ये चीनको दायित्व १० प्रतिशतभन्दा माथि थियो ।

आर्थिक संकटतर्फ उन्मुख भएपछि श्रीलंकाले सन् २०२१ मा मुद्रा सटही सुविधाअन्तर्गत चीनबाट १४ करोड ८० लाख अमेरिकी डलर लिएको थियो । तर पछिल्लो समयमा संकट गहिरिएपछि भने भारत श्रीलंकालाई सहायता गर्ने ठूलामध्येका देशको सूचीमा अटाउन थालेको छ ।

हाल श्रीलंकाको ५१ अर्ब डलर वैदेशिक ऋण छ । यो वर्ष मात्रै उसले ७ अर्ब तिर्नुपर्ने छ । त्यसका साथै श्रीलंकालाई अत्यावश्यक वस्तुहरूको आयातका लागि थप ३ अर्ब डलर आवश्यक छ ।

विश्व बैंकले श्रीलंकालाई ६० करोड डलर ऋण दिने प्रतिबद्धता जनाएको छ । त्यस्तै, भारतले १ अर्ब ९० करोड डलर उपलब्ध गराउने प्रतिबद्धता जनाइसकेको छ । उसले अत्यावश्यक वस्तु तथा सेवाका लागि थप १ अर्ब ५० करोड डलर दिन सक्ने जनाइएको छ ।

श्रीलंकालाई दिल्लीले ६५ हजार टन रासायनिक मल र ४ लाख टन इन्धन पठाइसकेको छ । त्यस्तै, दुई साताभित्र थप इन्धन पठाउने बताएको दिल्लीले औषधिलगायत सामग्री पनि पठाउने प्रतिबद्धता जनाएको छ ।

त्यसको साटो भारतले भारतीय तेल निगमले ब्रिटिस शासनकालमा निर्मित ट्रिन्कोमाली तेल केन्द्रमा पहुँच पाउने सम्झौता गरेको छ । त्यस्तै, भारतले ट्रिन्कोमाली नजिकै एक सय मेगावाटको ऊर्जा केन्द्र स्थापित गर्ने उद्देश्य राखेको बीबीसीले जनाएको छ ।

तर कतिपयले भने भारतको बढ्दो उपस्थितिले श्रीलंकाको सार्वभौमसत्तामा असर पर्न सक्ने बताउने गरेका छन् । ‘श्रीलंका करिब डेढ वर्षदेखि संकटमा छ र भारतले त्यसलाई आफ्नो स्वार्थ पूर्तिका लागि प्रयोग गरेको छ,’ फ्रन्टलाइन सोसिलस्ट पार्टीका पबुदा जयगोदाले भने, ‘हो उनीहरूले हामीलाई केही ऋण दिए । केही औषधि र खानेकुरा दिए, तर उनीहरू मित्र जस्ता छैनन् । त्यसमा उनीहरूको राजनीतिक स्वार्थ लुकेको छ ।’

तर कतिपयले भने भारतीय सहयोग स्वीकार गरिरहेका छन् । ‘हाम्रो तनावका लागि भारतलाई दोष नदिऊ,’ कोलम्बोस्थित प्याज आयातकर्ता भी रत्नसिंघमले भने, ‘हामीलाई अझै पनि भारतले सस्तो मूल्यमा प्याज दिइरहेको छ । संकटका बेला उनीहरूले हामीलाई ऋण पनि दिएका छन् ।’ आफ्नो छिमेकमा चीनको बढ्दो प्रभाव सन्तुलनमा राख्न भारतले प्रयास गरिरहेको उनको बुझाइ छ ।

चीनसँगको विगतको सम्बन्धका कारण पनि कपितयले पछिल्ला दिनमा भारतमाथि आशंका गरेका देखिन्छ । सन् २००५ मा महिन्दा राजापाक्ष राष्ट्रपति देशको आर्थिक विकासका लागि भरपर्दो साझेदार भन्दै श्रीलंका चीनतर्फ ढल्किएको हो ।

हम्बनटोटा बन्दरगाह र कोलम्बो–गाला द्रुतमार्गलगायत विभिन्न परियोजनाहरू चीनलाई दिइयो । त्यस्तै, सन् २०१४ मा चिनियाँ राष्ट्रपति सी चिनफिङको भ्रमण पनि भारतका लागि प्रस्ट कूटनीतिक सन्देश थियो ।

श्रीलंकाली अर्थतन्त्रलाई धराशायी बनाउनेमध्येको कारक हम्बनटोटालाई पछिल्लो समय ‘सेतो हात्ती’ बताउने गरिएको छ । त्यस्तै, अन्य विभिन्न परियोजनाका कारण श्रीलंका चिनियाँ ऋणको चक्रमा फस्दै गएको छ । श्रीलंकाले चीनको मात्र ६ अर्ब ५ करोड ऋण तिर्नुपर्नेछ ।

यो अवस्थाबीच भारतले श्रीलंकामा आफ्नो संलग्नता बढाउन चाहेको हो । चिनियाँ राष्ट्रपति सीले भ्रमण गरेको अर्को वर्ष भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले कोलम्बो भ्रमण गरे । भ्रमणका क्रममा मोदीले श्रीलंकाली संसद्मा सम्बोधन गर्दै भारत श्रीलंकाको ‘मित्रहरूमध्ये सबैभन्दा असल’ भएको दाबी गरे ।

श्रीलंकाका पूर्वमन्त्री अर्जुना रनतुंगा आफ्नो कार्यकालका बेला भारतले निकै ठूलो उदारता देखाएको बताउँछन् । ‘मैले सन् २०१५ मा पेट्रोलियम र बन्दरगाह मामिला मन्त्रालय सम्हालेको थिएँ । त्यतिबेला जाफ्नामा विमानस्थल बनाउने रकम जुटाउनका लागि हामी संघर्षरत थियौं,’ उनले भने, ‘म सहयोग माग्न दिल्ली गएँ । भारतीय प्रधानमन्त्री मोदी सहुलियतपूर्ण ऋण दिन सहमत भए । पछि त्यसलाई उनले अनुदानमा परिणत गरे । तपाईं एउटा छिमेकीबाट थप के चाहनुहुन्छ ?’

सन् २०१९ मा राजापाक्ष दाजुभाइ (गोटाबाय राष्ट्रपति र महिन्दा प्रधानमन्त्रीका रूपमा) सत्तामा आएपछि भारत विदेश नीतिमा हेरफेर गर्न बाध्य भयो । हतारमा तेल र खाद्यान्नसम्बन्धी नयाँ सम्झौता गरियो । त्यसका साथै दुई देशबीच उच्च तहका भ्रमणले पनि तीव्रता पाए । भारतसँगका कूटनीतिक वार्ताहरूमा तमिल अल्पसंख्यकको अवस्था र उनीहरूको अधिकार मुख्य मुद्दाका रूपमा रह्यो ।

सन् २००९ मा श्रीलंकामा गृहयुद्धको अन्य भएपछि भारतले सहयोगको दायरा बढायो । यद्यपि सन् दुई देशबीच सन् १९८७ मा भएको ‘भारत–श्रीलंका शान्ति सम्झौता’ भने श्रीलंकाले लागू गरिसकेको छैन । उक्त सम्झौताअनुसार श्रीलंकाले तमिल बाहुल्यसहित सबै प्रान्तलाई शक्ति निक्षेप गर्नुपर्ने व्यवस्था छ ।

प्रकाशित : जेष्ठ ६, २०७९ ०६:५२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

श्रीलंकामा हिंसा चर्किएपछि देशव्यापी कर्फ्यु

प्रदर्शनकारीको निसानामा सत्तारुढ दलका नेता, विमानस्थल पुग्ने र बाहिरिने सडकमा विपक्षीको अवरोध 
प्रदर्शनकारीले निवर्तमान प्रधानमन्त्री राजापाक्ष, विभिन्न मन्त्री र सांसदका घरमा आगो लगाइदिएका छन्
एजेन्सीहरू

कोलम्बो — आर्थिक तथा राजनीतिक संकटमा फसेको श्रीलंकामा हिंसा चर्किएपछि देशव्यापी कर्फ्यु जारी गरिएको छ । आक्रोशित भीडले महिन्दा राजापाक्ष र उनलाई समर्थन गर्ने कपितय सांसदहरूका घरमा आगो लगाइदिएपछि बुधबार बिहानसम्मका लागि कर्फ्यु लगाइएको हो ।

तस्बिर : रोयटर्स

सरकारी समर्थकले आफूहरूलाई आक्रमण गरेका भन्दै प्रदर्शनकारीले राजापाक्ष र उनीसँग निकट सम्बन्ध भएका नेतालाई लक्षित गर्दै आक्रमण गरेका हुन् ।

प्रमुख सहरहरूमा व्यापक रूपमा सुरक्षाकर्मी परिचालन गरिएको छ । रक्षा मन्त्रालयले कर्फ्युको उल्लंघन गर्ने तथा सार्वजनिक सम्पत्तिमाथि क्षति पुर्‍याउनेलाई गोली हान्ने आदेश दिएको छ । तर पनि प्रदर्शनहरू जारी रहेका अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूले जनाएका छन् । सोमबारयताका हिंसात्मक प्रदर्शनमा कम्तीमा ७ जनाको मृत्यु भइसकेको जनाइएको छ । करिब २ सय जना घाइते भएका बीबीसीले उल्लेख गरेको छ ।

देशमा जारी आर्थिक संकट व्यवस्थापन गर्न सरकार असफल भएको भन्दै करिब दुई महिनायता श्रीलंकामा प्रदर्शन हुँदै आएको छ । तर पछिल्लो एक सातायता प्रदर्शन हिंसात्मक बनेपछि प्रधानमन्त्री महिन्दा राजापाक्षले सोमबार राजीनामा दिएका थिए । उनी वर्तमान राष्ट्रपति गोटाबाय राजापाक्षका दाइ पूर्वराष्ट्रपति हुन् ।

राजापाक्षको राजीनामापछि पनि प्रदर्शनकारीहरू भने संयमित भने भएका छैनन् । राष्ट्रपति गोटाबायले पनि राजीनामा दिनुपर्ने प्रदर्शनकारीको माग छ । तर उनले भने जनतालाई शान्त रहन र हिंसात्मक कदम रोक्न आग्रह गरेका छन् । ‘संवैधानिक प्रावधानअनुसार सबै पक्षको सहमतिमा राजनीतिक स्थायित्व कायम गरी आर्थिक संकटको अन्य गरिनेछ,’ उनले ट्वीटरमा लेखेका छन् ।

महिन्दा राजापाक्षको निवास टेम्पल ट्रीबाहिर र गल फेस ग्रिनमा सोमबार हिंसात्मक झडपहरू भएका थिए । त्यसलगत्तै प्रहरीले अश्रुग्यास र पानीको फोहोरा प्रयोग गरेको थियो । घटनापछि क्रुद्ध बनेका प्रदर्शनकारीले सत्तारूढ दलका सांसदमाथि आक्रमण गरेका थिए । त्यसक्रममा एक जना सांसदको ज्यान गएको थियो । प्रहरीका अनुसार आक्रोशित भीडले आफ्नो गाडीमा आक्रमण गरेपछि ती सांसदले दुई जनामाथि गोली प्रहार गरी आत्महत्या गरेको जनाइएको छ ।

प्रदर्शनकारीले सोमबार राति राजापाक्ष, विभिन्न मन्त्री र सांसदका घरमा आगो लगाइदिएका थिए । आक्रोशित भीडले कम्तीमा ५० नेताका घरमा आगजनी गरेको बीबीसीले जनाएको छ । राजापाक्ष परिवारले संग्रहालय बनाएको हम्बनटोटास्थित पैतृक घरमा पनि आगजनी गरेका थिए । महिन्दा राजापाक्षले पछिल्लो अवस्थाबारे आफू निकटस्थहरूसँग छलफल गरिरहेका बेला प्रदर्शनकारीहरू उनको निवास परिसरमा प्रवेश गरी एउटा बसमा आगजनी गरेका थिए । प्रदर्शनकारीलाई भगाउन प्रहरीले अश्रुग्यास तथा हवाई फायर गरेको थियो ।

घटनापछि महिन्दा राजापाक्षले कोलम्बो छाडेका छन् । उनले हाल देशको उत्तर–पूर्वी क्षेत्र ट्रिन्कोमालीस्थित नौसेनाको अखडामा आश्रय लिइरहेको जनाइएको छ । राजापाक्ष परिवारसहित हेलिकोप्टरमा ट्रिन्कोमाली पुगेका हुन् । राजधानी कोलम्बोबाट २७० किलोमिटर टाढा पर्ने उक्त क्षेत्रमा पनि प्रदर्शन सुरु भएको जनाइएको छ ।

प्रमुख सहरहरूमा स्थिति निकै तनावग्रस्त बनेको छ । हातमा रड तथा लाठी लिएका प्रदर्शनकारीले विमानस्थल पुग्ने र बाहिरिने सडक अवरोध गरिरहेका छन् । विमानस्थलबाहिरको क्षेत्रमा सुरक्षाकर्मीहरूको उपस्थिति निकै कम देखिएको जनाइएको छ ।

पछिल्लो समय श्रीलंकाले सन् १९४८ मा स्वतन्त्र भएयताकै सबैभन्दा ठूलो आर्थिक संकट बेहोरिरहेको छ । विदेशी मुद्राको अभाव भएपछि इन्धन, औषधिलगायत अत्यावश्यक सामग्रीको अभाव चर्किएको छ । विद्युत् आपूर्ति ठप्पप्रायः छ भने दैनिक उपभोग्य वस्तुको मूल्य निकै बढेको छ । कोरोना महामारीसँगै आर्थिक संकट झेल्दै आएको श्रीलंकामा पछिल्ला घटनाले गृहयुद्धको सम्भावना बढेको टिप्पणी कतिपयको छ ।

प्रकाशित : वैशाख २८, २०७९ ०७:३०
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×