सुल्झिएन स्थानीय तहको केन्द्र विवाद

दिप्ती सिलवाल

पर्वत — आउँदो असोज ३१ मा स्थानीय तहको निर्वाचनको अढाई वर्ष पुग्छ । जिल्लाका २ नगरपालिका र ५ गाउँपालिकामा आधा कार्यकाल सकिएको छ । तर जनप्रनिनिधिबीच मत नमिल्दा विकासको न्यूनतम खाका समेत तयार हुन सकेको छैन ।

सातमध्ये एक नगरपालिका सहित चारमा नेकपा र एक नगरपालिकासहित तीनमा कांग्रेसको नेतृत्व छ । निर्वाचन भएको ६ महिनाभित्रै बहुमतको निर्णयले स्थानीय तहको नाम र स्थायी केन्द्रको टुङ्गो लगाउनुपर्ने भए पनि ४ स्थानीय तहले अझै स्थायी केन्द्रको टुङ्गो लगाउन सकेका छैनन् ।

केन्द्र टुङ्गो नलाग्दा सम्बन्धित स्थानीय तहमा प्रशासनिक कामकाजदेखि विषयगत कार्यालय र कार्यरत कर्मचारीलाई बसोबासको ठेगान छैन । विवादमा रहेकामध्ये हालसम्म मोदी र जलजला गाउँपालिकाको केन्द्र परिवर्तन भएको छ । जिल्ला सदरमुकाम रहेकाले कुश्मा नगरपालिकाको केन्द्रबारे सुरुमै विवाद थिएन ।

त्यसबाहेक फलेबास नगरपालिकासहित बिहादी, पैयुँ र महाशिला गाउँपालिकाको केन्द्रका विषयको विवाद कायमै छ । केन्द्र सबैलाई पायक पर्ने स्थानमा नभएको भन्दै बिहादी गाउँपालिकामा सबैभन्दा ठूलो विवाद छ ।

गाउँसभाले निर्णय गरी प्रशासनिक भवन निर्माणका लागि प्रदेशमा बजेट माग गरे पनि केन्द्रबारे विवाद नटुङ्गिएको हो । प्रदेश सरकारले वडा ३ इमिचौरमा भवन निर्माणका लागि एक करोड बजेट विनियोजन गरेको छ ।

तर अध्यक्ष, उपाध्यक्षलगायत केही पदाधिकारीको अडानले विनियोजित बजेटको काम हुन नसकेको बहुमत सदस्यको दाबी छ । केन्द्रको विषयमा जनप्रतिनिधि दुई कित्तामा विभाजित छन् ।हालसम्म वडा ४ वहाकीठाँटीमा केन्द्र छ । एकथरी इमिचौरमा केन्द्र बनाउनुपर्ने अडानमा छन् भने अर्कोथरी हालकै स्थानमा रहनुपर्ने पक्षमा छन् ।

बिहादी–३ रानीपानीका अध्यक्ष रनबहादुर आलेले जुनसुकै हालतमा केन्द्र सार्नुपर्ने अडानमा बहुमत सदस्य रहेको बताए । ‘अहिलेको केन्द्र अपायक भएकै कारणबहुमतले इमिचौरमा सार्ने निर्णय गरिएको हो,’ उनले भने, ‘प्रदेशमा बजेट त्यसकै लागि मागियो ।इमिचौरमै बनाउने भनेर बजेट आएको छ । अध्यक्ष मान्नुहुन्न ।’ अध्यक्ष र उपाध्यक्षलगायत केही पदाधिकारी मात्रै केन्द्र नसार्ने अडानमा देखिएका उनले बताए ।

अध्यक्ष कमलप्रसाद भुसालले भने बजेट माग गर्दा भूलवश इमिचौर रहन गएको तर केन्द्र वहाकीठाँटीमै हुने निर्णय भएको बताए । ‘हामीले बजेट माग गर्नेक्रममा स्थान इमिचौर भन्ने राखिएछ ।

अहिले साथीहरूले इमिचौरमै बनाउनुपर्छ भनेर जोडबल गर्नुभएको छ,’ भुसालले भने, ‘कार्यालय जहाँ छ प्रशासकीय भवन त्यहीं बनाउने हो । विधिअनुसार जाने हो ।’ उनले वहाकीठाँटीमा जग्गासमेत खरिद भएको जानकारी दिए । अध्यक्षले केन्द्रको बारेमा छलफल चलाउन नचाहेको आरोप लगाउँदै १६ जनप्रतिनिधि गाउँपालिकाको कुनै पनि बैठकमा सहभागी नहुने निर्णयमा पुगेका छन् ।

स्थायी केन्द्रको विवाद फलेबासमा पनि सुल्झिएको छैन । केही समयका लागि भन्दै खानीगाउँस्थित मोती पुस्तकालयबाट करिब २ सय मिटर परको सिँचाइ भवनमा सारिएको छ । केन्द्र सार्ने विषयमा सामान्य छलफल भए पनि स्थायी रूपमा कहाँ राख्नेबारे सघन छलफल नभएको नगरप्रमुख पदमपाणि शर्माले बताए । ‘केन्द्रका लागि आवश्यक जग्गा नभएको होइन,’ शर्माले भने, ‘कात्तिकसम्म टुंगोमा पुर्‍याउने गरी काम हुन्छ । भरसक सर्वसम्मत, नभए विधिबाट टुङ्गो लगाउने हो ।’

पैयुँ गाउँपालिकाको केन्द्र कहाँ रहने भन्ने विवादकै कारण गत वर्ष जग्गा खरिद र भवनबनाउन विनियोजन भएको एक करोड बजेट फिर्ता भयो । ‘जग्गा खरिदमा विवाद भएर बजेट फिर्ता भएको हो,’ प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत जितबहादुर रानाले भने, ‘चालु वर्ष पनि बजेट विनियोजन भएको छ ।जग्गाको टुंगो भए भवन बनाउने काम सुरु हुन्छ ।’ जलजलाले साविकको वडा ४ माझफाँटबाट सोही वडाको लामाखेतमा केन्द्र सारेको छ । तर गाउँपालिकाको लागि आवश्यक भवन र जग्गा नहुँदा भाडामै छ ।
गतवर्ष सार्वजनिक जग्गा खोज्ने क्रममा केही जग्गा फेला परेको भए पनि केन्द्रका लागि आवश्यक हुने, नहुनेबारे अध्ययन हुन बाँकी
रहेको सूचना अधिकारी लीलाधर सुवेदीले बताए ।

मोदीले वडा नम्बर २ स्थित कंडेनीमा रहेको केन्द्र पातीचौरमा स्थानान्तरण गरेर भवन निर्माण प्रक्रिया सुरु गरेको छ । स्थानीय रामचन्द्र तिमिल्सिनाको अगुवाइमा अघिल्लो वर्ष नै करिब ७५ लाख रकम र १५ रोपनी धेरै जग्गा व्यवस्थापन गरिसकेको मोदीले जनाएको छ । मोदीको केन्द्र र भवन पातीचौरमै रहने सुनिश्चित भएको प्रशासकीय अधिकृत कुमानसिंह गुरुङले बताए ।

महाशिला गाउँपालिकाको केन्द्र पनि अपायकमा रहेको स्थानीयको गुनासो छ । साविकको बालाकोट गाविसको भवनमा कार्यालय चलिरहेको छ । उक्त कार्यालय कामचलाउ र केही समयका लागि भए पनि स्थायीबारे ठोस निष्कर्ष नभएको प्रवक्ता जीवनविक्रम उचैठकुरीले बताए ।

दूरी र भूगोलको हिसाबले गाउँपालिकाको केन्द्र अपायक रहेको अनौपचारिक रूपमा गुनासो गर्ने बहुमत जनप्रतिनिधिले केन्द्र लुंखुदेउरालीमा सार्नुपर्ने मतमा रहेको उनले बताए ।

गाउँसभामा भने केन्द्रको विषयमा छलफल नभएको उनले बताए । ‘केन्द्र अपायक रहेको कुरा सबैले उठाउनुभएकै छ,’ ठकुरीले भने, ‘गाउँसभाको बैठकमा यो विषयले गम्भीर छलफल पाएको छैन ।’ केन्द्र सार्न प्रदेश सरकार हुँदैसंघीय सरकारमा प्रस्ताव पठाएर निर्णय गराउनुपर्छ ।

प्रकाशित : भाद्र ३०, २०७६ ०९:४६
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

काखमा बच्चा, पिठ्युँमा डोको

विप्लव महर्जन

सल्यान — बन्गाडकुपिन्डे नगरपालिका–११, आपचौरकी २८ वर्षीया भावना थापाले करिब एक रोपनी जग्गामा तरकारी खेती गरिरहेकी छन् । तरकारी बिक्री गर्न नजिकका व्यापारिक केन्द्रमा आउजाउ गर्दा सधैं उनको काखमा बच्चा र पिठ्युँमा डोको हुन्छ । 

सल्यान बन्गाडकुपिन्डेस्थित आँपचौरकी महिला तरकारी बिक्री गर्दै  । तस्बिर : विप्लव/कान्तिपुर

उनका पति वैदेशिक रोजगारीमा छन् । घरमा एक वर्षीय छोरासहित तीन बालबालिका छन् । स्याहारसुसार गर्ने कोही नहुँदा तरकारी बिक्री गर्न जाँदा थापाले सानो छोरालाई आफूसँगै लैजाने गरेकी हुन् ।

उनी दिनहुँ तरकारीको डोको र दूधे बालक बोकेर तरकारी बिक्री गर्न नजिकैका व्यापारिक केन्द्रमा पुग्छिन् । ‘घरमा उसको स्याहार गर्ने कोही छैनन्,’ छोरालाई देखाउँदै उनले भनिन्, ‘त्यसैले तरकारी बिक्री गर्न आउँदा सधैं ल्याउने गरेकी हुँ ।’ उनले तरकारीबाटै भएको आम्दानीले परिवारको खर्च धानिरहेको बताइन् ।

गरिबीका कारण परिवार पाल्न समस्या भएपछि केही वर्षयता तरकारी खेती गरिरहेको थापाले बताइन् । अन्नबालीसँगै उनको बारीमा मौसमी तरकारी उत्पादन भइरहेको छ । तर उनलाई बजार अभावमा तरकारी बिक्री गर्न तीन घण्टा टाढाको ढोरपीपल, रैकर, बालुवासंग्रही, सल्लीबजारसम्म पुग्नुपर्ने बाध्यता छ ।

थापाका एक छोरी र एक छोरा गाउँकै विद्यालयमा अध्ययन गर्छन् । परिवार पाल्न समस्या भएपछि ६ महिनाअघि पतिलाई रोजगारीका लागि खाडी मुलुक पठाएको उनी बताउँछिन् । ‘नजिकै बजार नभएका कारण तरकारी बिक्रीमा समस्या भइरहेको छ,’ उनले भनिन्, ‘उता श्रीमान्को कमाइ पनि खासै राम्रो छैन, अहिलेसम्म एक रुपैयाँ पनि पठाएका छैनन् ।’

रोजगारीमा जाँदा पतिले आफन्तसँग एक लाख रुपैयाँ ऋण लिएका थिए । पतिले रकम नपठाउँदा ऋण तिर्न समस्या भइरहेको उनको गुनासो छ ।

तरकारी खेतीबाट थापाले सिजनमा ४० हजार रुपैयाँसम्म कमाइ गरिरहेकी छन् । ढोरपीपलमा निर्माण गरिएको कृषि उपज संकलन केन्द्र तीन महिनामै बन्द भएपछि उनीसहित आसपासका गाउँका किसान मर्कामा छन् । ‘डोकोमातरकारी बोकेर ल्याउँदा समस्या छ नै,तर यस वर्ष तरकारीको भाउ राम्रो भएकाले आम्दानी बढ्ने अपेक्षा छ,’ उनले भनिन्, ‘तरकारीबाट घरखर्च र छोराछोरीको खर्च पुगेको छ, समूहमा सानोतिनो रकम पनि बचत गरिरहेकी छु ।’

प्रकाशित : भाद्र ३०, २०७६ ०९:४४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्