‘विभेदकारी ऐन सच्याऊ’

‘राज्य सञ्चालनमा कर्मचारीको विकल्प नभए पनि राज्यका जिम्मेवार निकायले त्यसको विकल्प खोज्न सकिने खालका धम्कीका भाषा प्रयोग हुनुले निजामती कर्मचारीको मनोबल घट्ने’
अगन्धर तिवारी

पर्वत — संघीय संसद्बाट पारित हुने चरणमा रहेको निजामती कर्मचारी ऐनले द्वन्द्व निम्त्याउने भन्ने कर्मचारीले जनाएका छन् । आइतबार १६ औं निजामती कर्मचारी दिवस मनाउने क्रममा जिल्लाका कर्मचारीले विभेदकारी ऐन ल्याउनु सरकारको त्रुटि भएको बताए ।

संघीय कर्मचारी ऐनले प्रदेश र स्थानीय तहका कर्मचारीलाई निजामती कर्मचारीको सूचीमा नराखेकोप्रति उनीहरूले आपत्ति जनाए । कर्मचारीको कार्यक्षेत्र संकुचित हुनु, आफ्नो कार्यक्षेत्रबारे अनविज्ञ हुनु, वैचारिक आधारमा विभेद गरिनु, मर्यादाक्रम घटाउँदै लैजानुलगायतले कर्मचारीमा हीनताबोध हुँदै गएको गुनासो उनीहरूको थियो ।

राज्य सञ्चालनमा कर्मचारीको विकल्प नभए पनि राज्यका जिम्मेवार निकायले त्यसको विकल्प खोज्न सकिने खालका धम्कीका भाषा प्रयोग हुनुले निजामती कर्मचारीको मनोबल घट्दै गइरहेकोप्रति दुःख व्यक्त गरे ।

कर्मचारी मिलन केन्द्रका अध्यक्ष एवं कुश्मा नगरपालिकाका प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत हरि पंगेनीले कर्मचारीको मर्यादाक्रममा गिरावट आउँदै जानुले पनि आफ्नो पदीय जिम्मेवारीप्रति हीनताबोध हुँदै गएको गुनासो गरे । ‘हिजो गाविस सचिव हुँदा जुन स्थान थियो । अब मन्त्रालयको सचिव हुँदा पनि सोही स्थानमा पुगिने अवस्था आएको छ,’ पंगेनीले भने, ‘यस्तो अवस्थाले कर्मचारीको मनोबल कसरी वृद्धि हुन्छ ?’ निजामती सेवामा रहेका विकृति हटाउन र आफूभित्रका समस्या गुनासा र उत्पीडनका विषयलाई सम्बन्धित निकायले सुन्नुपर्ने उनले बताए ।

आधिकारिक ट्रेड युनियन महासंघका जिल्ला अध्यक्ष उद्यिमराज पौडेलले कर्मचारीको सेवा क्षेत्रभित्र थुप्रै समस्या भएको जनाए । ‘राजनीतिक समस्या समाधानको चरणमा पुगिसकेको छ,’ पौडेलले भने, ‘प्रशासनिक हिसाबले हामी अझै संक्रमणकालमै छौं । मेरो कार्यसम्पादन कहाँ हो । के काम गर्ने हो भन्ने टुङ्गो छैन । त्यो नहुँदासम्म मनोबल उच्च राखेर काम गर्ने अवस्था छैन ।’ राज्यले नै कर्मचारीलाई विभाजित गर्ने खालको नीति अख्तियार गरेको भन्दै उनले नयाँ ऐनले त्यो व्यवस्था स्पष्ट गर्नुपर्ने बताए ।

सुधारिएको पञ्चायतजस्तै बन्न लागेको सरकारी व्यवस्थाप्रति कर्मचारीले गुनासो गरे । जिल्लास्तरदेखि केन्द्रसम्मका कर्मचारी समायोजनप्रति सन्तुष्ट हुन नसकेको नेपाल निजामती कर्मचारी युनियन संघका अध्यक्ष यामप्रसाद शर्माले बताए । ‘देशको विषम परिस्थितिमा पनि कर्मचारी झिटीझाम्टा र लालाबाला बोकेर सरकारले पठाएको ठाउँमा पुगेकै हुन्,’ शर्माले भने, ‘अहिले लोकतन्त्रपछि झनै हामीलाई डिमोरलाइज हुनेगरी कानुन ल्याएपछि कसरी काम गर्ने ।’

कर्मचारी युनियन संघका केन्द्रीय उपाध्यक्ष शिव शर्मा अधिकारीले सबै कर्मचारी सबै क्षेत्रमा प्रतिस्पर्धा गर्न पाउनुपर्नेमा सरकारले त्यो सुनुवाइ नगरेको आरोप लगाए । ‘कर्मचारी सबै प्रतिस्पर्धाबाट आएका हुन्छन्,’ अधिकारीले भने, ‘सरकारले स्थानीय तह, प्रदेश र संघ सबै क्षेत्रमा प्रतिस्पर्धा गर्नखुला गर्नुपर्नेमा सुनुवाइ गरेकै छैन । सरकारलाई यो बुझाउने हामीले नै हो । सबै लागौं ।’

प्रमुख जिल्ला अधिकारी कल्पना घिमिरे नेपालले राज्य सञ्चालनमा निजामती कर्मचारीको विकल्प नभएको बताइन् । ‘विश्व इतिहासमा हेर्ने हो भने कर्मचारीको विकल्प खोज्ने देश अधोगतिमा गएका छन्,’ उनले भनिन्, ‘अझ सक्षम प्रतिस्पर्धी, क्षमतावान र सुधारोन्मुख निजामती प्रशासन बनाउनुपर्छ । जुनसुकै तहमा भए पनि कर्मचारी एक हुनुको विकल्प छैन । पत्रकार साथीहरूले पनि यो लेखिदिनुस् ।’ हरेक राजनीतिक परिवर्तनसँगै कर्मचारीमाथि चारैतिरबाट आक्रमण हुँदै कर्मचारी नभए पनि मुलुक चल्न सक्छ भन्ने खालको सोचको विकास हुँदै गएका कारण कर्मचारीले मनोबल उच्च हुने उनले बताइन् ।

वक्ताले पछिल्लो समय निजामती कर्मचारीको साख गिर्दै गएको भन्दै सरकारी जागिरमा हुने युवाको लर्कोलाई पेसाप्रतिको शाखका कारण नभई बेरोजगारी समस्याको उपज भएको बताए । मुलुकको स्थायी सरकार भनेको निजामती कर्मचारी नै भएको भन्दै उनीहरूले त्यसतर्फ राज्यका सबै अंग र निकायले राम्रोसँग बुझ्नुपर्ने बताए ।

कर्मचारीको न्यूनतम आवश्यकता कुण्ठित हुने गरी कानुन ल्याएर अदालत जानुपर्ने बाध्यतालाई पहिल्यै पञ्छाउन सरकारलाई कर्मचारीले आग्रह गरे ।

प्रकाशित : भाद्र २३, २०७६ ०९:५५
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

विदेशको जति गाउँमै कमाइ

प्रकाश बराल

बागलुङ — उनको उमेर समूहका धेरै युवा विदेश गए । कतिले सदरमुकाममा घर बनाएर बसे । कतिपय बसाइ सरेर चितवन झरे । बागलुङ नगरपालिका–५ मालिकाका नन्दलाल सापकोटाले भने गाउँमै मिहिनेतको बाटो रोजे । बाबु टीकाराम सापकोटाले देखाएको बाटो बिराएनन् ।

त्यसैले अहिले गाईभैंसी पालेर रमाएका छन् । पशुपालनमा रमाएका मात्र छैनन्, वार्षिक १० लाखभन्दा बढी कमाइ गर्न पनि सफल भएका छन् ।

परम्परागत रूपमा पालिएको गाईभैंसीलाई व्यावसायिक बनाउन मालिकाबाट बागलुङ बजार नजिकै सरे । ५१ वर्षका सापकोटा र श्रीमती गीताले २० रोपनी जमिन भाडामा लिए । भाडाको जग्गामा २ गोठ बनाएर १८ जर्सी गाई र १२ मुर्रा भैंसी पालेका छन् । सुरुमा थोरै लगानीबाट थाले पनि ९ वर्षदेखि सापकोटा दम्पतीले ४० लाखभन्दा बढी लगानी गरिसकेका छन् ।

सापकोटा भारतमा रोजगारीका सिलसिलामा ७ वर्ष बसे । विवाहपछि विदेश जाने मोह त्यागे । मालिकामा गाई पालेर दूध बेच्दा बजार टाढा भएपछि उनले बजार नजिक झर्ने निधो गरे । दम्पती दैनिक फार्ममा खट्छन् । दैनिक १ सय लिटर दूध उत्पादन हुन्छ ।
औसतमा ९० रुपैयाँ लिटरमा दूध बिक्री हुन्छ ।

दूध घरघरै पुर्‍याइदिन ४ युवालाई रोजगारी दिएका छन् । हरेकले प्रतिदिन एक हजार रुपैयाँ ज्याला पाउँछन् । ‘बिहान र बेलुकी दूधको कारोबार गरे पनि दिउसो घरमै काम गर्न पाएका छौं,’ दूध बिक्री गर्ने नारायण शर्माले भने, ‘घरमै बसेर मासिक ३० हजार कमाउने रोजगारी पाएको छु ।’ वितरकलाई मासिक ३० हजार तलब दिएको समेत खर्च कटाएर वर्षको १० लाख रुपैयाँ नाफा कमाउन सकेको सापकोटाले बताए ।

नाफाबाटै सापकोटाले बागलुङ–३ पाखाथरमा घर बनाएका छन् । छोराछोरीलाई उच्च शिक्षा पढाएका छन् । ‘साथीको साथ लागेर जापान नगएको ठीकै भयो । घरमै बसेर राम्रो कमाइ गर्दा सन्तुष्ट छु,’ उनले भने, ‘मिहिनेत गर्दा यहाँबाटै मनग्ये कमाइ गर्न सकिँदोरहेछ ।’ उनको मिहिनेतकै कारण पशु सेवा अस्पताल तथा विज्ञ केन्द्रले १० लाख अनुदान दिएको छ ।

मिहिनेत गरेको र उत्कृष्ट किसानको रूपमा चिनिएपछि युवालक्षित स्वरोजगार कार्यक्रमको पशु विकास अनुदान दिइएको पशु विकास अधिकृत नीलकण्ठ शर्माले बताए । ‘वास्तविक किसानलाई नगदै अनुदान उपलब्ध गराइएको छ,’ शर्माले भने, ‘अनुदान पूर्ण सहयोगभएको छ ।’ किन्नैपर्ने दानाबाहेक घाँस र अन्न भने उनले बारीमै फलाउँछन् । कतिपय स्थानीय किसानकै उत्पादनखरिद गर्छन् ।

गोठमा डेढ लाख रुपैयाँ पर्ने गाई र २ लाख रुपैयाँसम्म पर्ने भैंसी छन् । ती भैंसीले १० लिटरसम्म दूध दिन्छन् । उनलेएउटा राँगो पनि पालेका छन् । गोठका भैंसीबाहेक गाउँमा समेत राँगो पुर्‍याइदिने काम गर्छन् उनले । किसानले राँगो लगाएको एक हजार रुपैयाँ दिने गरेकाले त्यसबाट पनि मनग्ये कमाइ हुने गरेको छ ।

सापकोटाका ८३ वर्षीय बाबु गाउँमा बस्छन् । बेलाबेला उनको फर्म हेर्न आइपुग्छन् र काम गरेकोमा खुसी व्यक्त गर्छन् । बाबुले जापान नगएकोमा दिएको धन्यवादले काम गर्ने प्रेरणा बढेको उनको भनाइ छ । ‘बुबाले गाउँमा बस्दा गरेको मिहिनेतजस्तै मैले पनि गरेको छु, त्यसैले मन पराउनुभएको छ,’ सापकोटाले भने, ‘घरपरिवार, पशु विकास कार्यालय र आम उपभोक्ताले मन पराएकाले आर्थिक रूपमा मात्र नभई साथीभाइमा पनि धनी बनेको छु ।’ घरमै आएर दूध लैजाने पनि प्रशस्तै छन् ।

फर्ममा सापकोटाले नयाँ प्रविधि भित्र्याएका छन् । आगोफुकेर पानी तताउन नपर्ने गरी सोलार जोडेका छन् । सोलार जोडेपछि एक जना कामदारको खर्च कटौती भएको छ । ड्रममा तातेको पानी र दाना सोझै डुँडमा पुग्ने व्यवस्थाले खर्च कम भएको हो ।गाईदान गर्न खोज्नेले उनको फर्मबाट गाईका बाच्छाबाच्छी किनेर लैजान्छन् । फेरि फिर्ता दिन्छन् । ‘गाई पाल्दा गोबरदेखि पिसाबसमेत खेर नजाने रहेछ, यस्तो काम छाडेर जापानगएको भए दुःख पाउने थिएँ,’ सापकोटाले भने, ‘मिहिनेतयहीं गर्नुपर्छ ।’

प्रकाशित : भाद्र २३, २०७६ ०९:५३
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्