जात नलुकाए पाइँदैन डेरा

विना थापा

(कास्की) — पोखरा–२३ ठूलाखेतकी जुना परियार छोराछोरी पढाउन बजार झरिन् । कोठा खोज्दा पाइनन् । कारण थियो ‘परियार’ थर । जता गएर कोठा सोध्दा पनि जात के हो भन्ने प्रश्न तेर्सिन्थ्यो । कोठा नपाएपछि उनले बाध्य भएर आफू पौडेल भएको बताइन् । त्यसपछि कोठा मिल्यो । 

ZenTravel

Meroghar

उनी कोठामा बसेको दुई वर्ष भयो । छोरीको विद्यालयको परिचयपत्र स्कुल पुगेपछि मात्रै भिराइदिन्छिन् । घरबेटीले थर थाहा पाउने शंकाले उनी अर्को ठाउँमा सर्न खोजेकी छन् । तर पहिलेकै जस्तो व्यवहार अहिले पनि खेप्दै छिन् । ‘कोठा खोजिरहेकी छु । परियार भएकै कारणले खाली भएर पनि दिँदैनन्’, उनले भनिन्, ‘कसैले सिधै हाम्रो कुलले पिर्छ भन्छन् त कोही अरू आउँदै छ भनेर टार्छन् ।’ छुवाछूतको भावनाले कोठा नदिँदा नरमाइलो लाग्ने गरेको तर अरू कसैलाई भने थप समस्यामा पर्ने डरले बस्नुपरेको उनले बताइन् । पोखरामा दलित भएकै कारण सहज रूपमा कोठा नपाउने समस्या भोगेकाहरू थुप्रै छन् । छुवाछूत अन्त्यका लागि सहभोज, मन्दिर प्रवेशजस्ता कार्यक्रम गरिए पनि त्यसले कुनै प्रभाव पार्न सकेको छैन ।

छुवाछूत गर्नेविरुद्ध कानुनी कारबाही हुने व्यवस्था भए पनि कार्यान्वयनमा आएको छैन । ‘गाउँतिर बरु छुवाछूत हटदै गएको छ, जातीय विभेद, पोखरामा चाहिँ चर्कै रहेछ,’ पूजा विकले भनिन्, ‘धेरै घरमा डेरा खोज्दै जाँदा कोहीले देवता रिसाउँछन् भने, कोही हामीलाई सहँदैन भन्नेदेखि विभिन्न बहाना बनाए ।’ कारबाहीको कानुन भए पनि सबैलाई थाहा नभएको र भए पनि आफैं अप्ठेरोमा पर्ने भएकाले वास्ता नगरेको उनले बताइन् । स्याङजादेखि कामको खोजीमा आएकी उनी अहिले साथीसँग बसेकी छन् । कथित ठूलो जातिमा जकडिएर बसेको बानी अहिलेसम्म नहटेको र यसले आफूहरूलाई गाह्रो भएको सीताराम परियार बताउँछन् । उनी पनि दलित भनेर कोठा नपाएपछि पण्डित बनेर भाडाको कोठामा बस्दै आएका छन् । ‘कोठामा अरू ठिकै हो, पाहुना आएर कुरा फुत्काउँछन् कि भनेर डर लाग्छ’, उनले भने, ‘यसरी कहिलेसम्म बस्ने । कुरा बाहिर निकालौं भने त्यही कोठा पनि नपाइएला भन्ने डर ।’ पोखरा–२० का परियार ज्यामी कामका लागि ४ वर्षदेखि सिर्जनाचोकमा बस्दै आएका छन् ।

जातीय आधारमा कोठा भाडामा नदिए जातीय विभेदको मुद्दा प्रहरीमा दिन पाइने कानुनी व्यवस्था रहेको अधिवक्ता शिव सुनारले बताए । दोषी ठहर भए ३ महिनादेखि ३ वर्ष कैद र ५० हजारदेखि २ लाख रुपैयाँ जरिवाना तिर्नुपर्छ । पीडितलाई समेत २ लाखसम्मको क्षतिपूर्ति दिनुपर्छ ।

प्रकाशित : भाद्र १४, २०७६ १०:४३
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

प्यानको फारम भर्नै रकम

विना थापा

कास्की — वडाको सिफारिस लिई आन्तरिक राजस्व कार्यालय पोखरा पुगेकी लक्ष्मी रानामगर अलमलिएर उभिइरहिन् । पोखरा–२६ देखि पसलका लागि स्थायी लेखा नम्बर (प्यान) लिन पुगेकी उनी कार्यालयमा पहिलोपटक आएकी हुन् ।

उनीसँगै आएकी साथीलाई समेत यसबारे केही जानकारी थिएन । दुवै जना प्यान नम्बर लिन बसेका सेवाग्राहीको भीडतिर पुग्छन् ।

लाइन बसेका एक व्यक्तिले पहिला फारम भर्नुपर्ने बताएपछि उनीहरू फेरि सोधपुछ गर्दै गेटको अगाडि पुग्छन् । बाटोमा फारम भर्न बसेका लेखापढी व्यवसायी व्यस्त थिए । मगरले पनि पालो कुरेर फारम भरिन् ।
‘फारम भरेको एक–डेढ सय लिन्छन् होला जस्तो मनमा लागेको थियो तर ३ सय ५० रुपैयाँ मागे । बार्गेनिङपछि ३ सय रुपैयाँमा मिल्यो,’ उनले भनिन्, ‘आफूलाई फारम भर्न नआउँदा ठगिन पुगें, मौकामा चौका हाने ।’ उनका अनुसार सँगैका अर्का सेवाग्राहीको कम्पनीको प्यानका लागि फारम भरेबापत उनीहरूले ७ सय रुपैयाँ लिएका थिए ।

कार्यालयले १०/२० रुपैयाँ लिएर अफिसमै फारमका लागि कर्मचारी थपिदिए ठगिनुपर्ने थिएन भन्दै धेरै सेवाग्राही गुनासो गरिरहेका थिए । फारमको अवस्था हेरेर २ सयदेखि ७ सयसम्म लिइने लेखापढी व्यवसायी रामेश्वर गिरीले बताए । ‘घाममा बसेर फारम भर्न पनि त गाह्रो छ,’ उनले भने ।

वृद्ध, अशक्त र बच्चा च्यापेर आउनेलाई प्राथमिकता दिएर प्यान नम्बर भरिदिएको आन्तरिक राजस्व कार्यालय पोखराका प्रमुख केशवकुमार उप्रेतीले बताए । कार्यालय आउने कसैलाई नफर्काइएको उनको दाबी छ । कार्यालयमा फारम भर्न एउटै सेवाग्राहीलाई २० देखि २५ मिनेट लाग्ने भएकाले आफैंले अनलाइनमा भरेर आउँदा सहज हुने उनको भनाइ छ । उप्रेतीका अनुसार कार्यालयभित्र कुनै बिचौलिया छिर्न दिइएको छैन ।

निःशुल्क फारम भराउन ३ छुट्टै कर्मचारी करारमा राखिएको छ । प्यान नम्बरका लागि व्यवसायी र रोजगारदाता सबै एकैसाथ आउँदा भीड बढेको छ । साउन महिनामा मात्र १५ हजार जनाले आवेदन दिएको तथ्यांक छ । पछिल्लो समय दैनिक हजारको संख्यामा आउन थालेकाले थेग्न गाह्रो परेको उप्रेतीले बताए ।

प्रकाशित : भाद्र ७, २०७६ ०९:१६
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
×