जागिरसँगै लोकल कुखुरा र चरापालन

आश गुरुङ

लमजुङ — गैरसरकारी संस्थामा कार्यरत सुन्दरबजार नगरपालिका–७ शान्तिमार्गका प्रेमबहादुर भट्टराईले स्थानीय जातको कुखुरापालन थालेका छन् । 

घरबाट केही पर खत्रीठाँटीको ग्याग्दीखोला सिसौघारी छेउमा उनको कुखुरा फार्म छ । आफ्नै ४ रोपनी जग्गामा रहेको फार्ममा उनले लोकल, टर्की, कडकनाथ जातका कुखुरासाथै लौकाट र बट्टाई चरा पालेका छन् । बट्टाई चराको अण्डा बिक्री हुन्छ । गत फागुनबाट व्यावसायिक कृषिमा अघि बढेका भट्टटराईले सुरुमा ८ लाख रुपैयाँ लगानी गरी २ हजार कुखुरा पाल्न सक्ने क्षमताको खोर र टनेल बनाएका थिए । कृषि कर्मका लागि उनले किसान एकीकृत कृषि, पशु तथा पन्छी फर्म दर्ता गरेका छन् ।

सुरुमा २ सय लोकल कुखुराबाट उनले व्यवसाय सुरु गरेका थिए । यसलाई बढाउँदै अहिले ९ सय पुर्‍याएका छन् । व्यवसायमा २० लाखभन्दा बढीको लगानी भइसकेको छ । लोकल कुखुरा प्रतिकिलो ७ सय रुपैयाँ, लौकाट र कडकनाथ कुखुरा प्रतिकिलो २ हजार ५ सय रुपैयाँमा बिक्री हुने भट्टराईले बताए ।प्रतिबट्टाई चरा २ सय ५० रुपैयाँ र बट्टाईको अण्डा १० रुपैयाँमा बिक्री हुने गरेको छ ।

लोकल कुखुराका चल्लासमेत बिक्री हुन्छन् । लोकल कुखराको चल्ला स्थानीय बजारमै खपत हुँदै आएको उनले बताए । फार्ममा ३ टनेल छन । त्यसमा एउटा टनेलमा गोलभेंडा उत्पादन भइरहेको छ । बाँकी २ टनेल निर्माण भर्खरै सकिएको छ । प्रतिकेजी १ सय २० रुपैयाँमा गोलभेंडा बिक्री हुने गरेको उनले बताए । टनेलमा कृषि ज्ञान केन्द्रको केही सहयोग भए पनि कुखुरामा कुनै पनि संघसंस्थाको सहयोग नरहेको उनले बताए । केही दिनअघि लोकल कुखुराको प्रदर्शनी तथा मेलासमेत आयोजना गरेका थिए ।

लमजुङ र तनहुँका गरी करिब ५ सयले अवलोकन गरेका र ५ सयभन्दा बढी कुखुरा तथा चरा बिक्री भएको उनले बताए । यसबाट १ लाख रुपैयाँ आम्दानी भयो । बाँकी ४ सयवटा रहेको र थप्ने योजना रहेको उनले सुनाए । ‘लोकल कुखराको बजारीकरणका लागि फर्ममै कुखुरा मेलाको आयोजना गरेका हौं,’ उनले भने, ‘समय–समयमा गरिने मेलाले यसको व्यावसायिक प्रवर्द्धनमा मद्दत पुग्छ ।’ उनका अनुसार करिब ६ महिनाको अवधिमा ६ लाख रुपैयाँबराबरको कारोबार भएको छ ।

सबै खर्च कटाएर २ लाख रुपैयाँ बचत गरिएको उनले बताए । ‘म फुर्सदको समय कृषि कर्ममा हुन्छु । अन्य समय कार्यालयमा हुन्छु,’ उनले भने, ‘गरे के हुँदैन भनेर पनि कुखुरापालनलाई अघि बढाएका छौं ।’ लोकल कुखुरापालन खासै नयाँ नभए पनि अन्य चरा तथा कुखुरा प्रजातिका पन्छी भने नयाँ पालिएकोउनले बताए । फार्ममा २ जनाले रोजगारी पाएका छन् ।

गैरसरकारी संस्था महासंघ लमजुङका अध्यक्षसमेत रहेका उनी बेंसीसहरमा कार्यालय रहेको ग्रामीण सामुदायिक विकास केन्द्र (आरसीडीसी) का कार्यकारी निर्देशक हुन् । ‘फुर्सदको समय कृषि कर्ममा खटिए मात्रै आम्दानी गर्न सकिन्छ भन्ने लाग्यो,’ उनले भने, ‘कृषि कर्मलाई थप विस्तार र व्यवस्थित गर्ने योजनामा छु ।’

प्रकाशित : श्रावण ६, २०७६ १०:०४
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

कक्षा दिउँसो सञ्चालन गर्न माग

कान्तिपुर संवाददाता

पोखरा — बिहान पढाउँदा पाठ्यभार नपुग्ने भन्दै १० जोड २ का कक्षा दिउँसो सञ्चालन गर्न अभिभावकले माग गरेका छन् । संयुक्त अभिभावक संघर्ष समिति कास्कीले शनिबार पोखरामा पत्रकार सम्मेलन गरी बिहानी कक्षा अविलम्ब बन्द गर्न माग गरेका हुन् । 

साविकको उच्च माध्यमिक शिक्षा परिषद्, पाठ्यक्रम तथा प्रशिक्षण महाशाखाले २०६९ मा व्यवस्था गरेबमोजिम व्यवस्थापन, मानविकी, शिक्षा र कानुन समूहका विषय दैनिक १ घण्टा, साप्ताहिक ६ घण्टा र वार्षिक १ सय ५० घण्टा, विज्ञान समूहमा दैनिक थप १ घण्टा शिक्षण गर्नुपर्ने प्रावधान छ ।

विद्यालयले २ सिफ्ट सञ्चालन गर्न पाउने कानुनी व्यवस्थाको दुरुपयोग गरी बिहान कक्षा सञ्चालन गरेर पाठ्यभार घटाएको अभिभावकको आरोप छ । ‘पाठ्यभार घटाउन नपाउने व्यवस्थालाई घटाएर आफूखुसी दैनिक ४ घण्टा मात्रै पठनपाठन गराइन्छ,’ अभिभावक यमनाथ सापकोटोले भने, ‘दैनिक १ घण्टा, हप्तामा ६ घण्टा र वार्षिक ५० घण्टा प्रतिविषयका दरले ५ विषयका २ सय ५० घण्टा कम पढाएर विद्यार्थी र अभिभावकमाथि चरम शोषण गरिएको छ ।’

एकै दिन ३–४ वटा विद्यालयमा पढाउने ‘हेल्मेट’ शिक्षकका कारण कम समय पढाइने गरेको आराप उनले लगाए । ४५ मिनेटको कक्षा सञ्चालन गर्नेले ५० पिरियड वा २ महिना कम पढाउँदा पनि कसैले अनुगमन नगरेको दुखेसो उनले पोखे ।

शिक्षा ऐन २०२८ के नवौं संशोधनको विद्यालय भौतिक पूर्वाधार तथा जनशक्तिसम्बन्धी नियममा विद्यालय दुई सिफ्टमा सञ्चालन गर्न सक्ने कानुनी व्यवस्था छ । त्यसरी चलाउँदा तोकिएको पाठ्यभार नघट्ने गरी सञ्चालन गर्नुपर्ने उल्लेख छ । विद्यालय न्यूनतम २ सय २० दिन खुल्नुपर्ने, १ सय ९२ दिन अनिवार्य पढाइ हुनुपर्ने व्यवस्था छ । तर कक्षा १ देखि १० र ११ र १२ को शैक्षिक सत्रको सुरुआत एउटै समयमा हुँदैन । ११ र १२ को कक्षा साउनदेखि सुरु भएर चैतमा सकिँदा शैक्षिक सत्रको अवधि १ सय ८० दिनको मात्रै हुन्छ । पढाइ नहुने ३ महिनाको शिक्षण शूल्क बेहोर्नुपरिरहेको अभिभावकले गुनासो गरेका छन् ।

‘१५/१६ वर्षका बालबालिकालाई बिहान ६ बजे नै कक्षामा पढ्न उपस्थित गराउन उसलाई बिहान ४ बजेदेखि नै तयार गराउनुपर्छ,’ संघर्ष समितिका संयोजकसमेत रहेका यमनाथ सापकोटाले भने, ‘पुस, माघ, फागुनजस्ता चिसो र छोटा महिनामा बालबालिकालाई पढ्न पठाउन साह्रै जोखिमपूर्ण छ । बिहानीको समयमा बालबालिका असुरक्षित हुन्छन् ।’

एकीकृत माध्यमिक शिक्षा (९ देखि १२) नमुना विकास कार्यक्रम कार्यान्वयन निर्देशिका २०६८ को परिच्छेद २ को निर्देशन नम्बर २.१ ले १० जोड २ सञ्चलन गरेका विद्यालयलाई माध्यमिक विद्यालयमा गाभी एकै ठाउँमा सञ्चालन गर्न निर्देशन दिएको छ । कास्कीमा कक्षा ११ र १२ सञ्चालन गर्ने कतिपय विद्यालयले आफूखुसी छुट्टाछुट्टै सञ्चालन गरेका छन् ।

सरकारले २०६९ असोज २८ मा निर्णय गरी लागू गरेको आचारसंहिताको ५१ नम्बर बुँदामा कुनै पनि कक्षा स्वीकृति लिएको स्थानभन्दा बाहिर गएर सञ्चालन गर्न नपाइने उल्लेख छ । त्यस्तो गरेको पाइएमा सम्बन्धित ठाउँमा सार्न १५ दिनको म्याद दिने, त्यसपश्चात् अटेर गरे विद्यालयको सम्बन्धन रद्द गर्नेसम्मको नियम निर्देशिकामा छ । कास्कीमा एक ठाउँमा स्वीकृति लिई अन्यत्रै सञ्चालन गर्ने विद्यालयको संख्या उल्लेख्य छ ।

आफैं पढेको विद्यालयबाट एसईई उत्तीर्ण गरी कक्षा ११ मा भर्ना हुँदा प्रवेश परीक्षा लिने प्रक्रियाले विद्यार्थीलाई हतोत्साही बनाएको अभिभावकले बताएका छन् । ‘मनपरी चर्को शुल्क असुलिएको छ,’ अभिभावक सापकोटाले भने, ‘कुन शीर्षकमा कति शुल्क लिइएको छ त्यसको अनुगमन नहुँदा समस्त अभिभावक चर्को शोषणमा परेका छन् ।’

महानगर शिक्षा एकाइले बिनापूर्वाधारका प्रिप्राइमरी र कक्षा ११ र १२ को विषय थप गर्दा नक्सांकन र पूर्वाधारबिनाका विद्यालयलाई आर्थिक लाभका आधारमा अनुमति दिएको अभिभावकको आरोप छ । त्यस्ता विद्यालयको अनुगमन गरी तुरुन्त कारबाही गर्न संघर्ष समितिले माग गरेको छ ।

शिक्षा ऐन, नियमावलीमा तोकिएबमोजिम पूर्वाधार सम्पन्न नभएका विद्यालयको अनुगमन गरी १५ दिनभित्र सुध्रने मौका दिने र नसुध्रिए बन्दसम्मको कारबाही गर्नुपर्ने उनीहरूको माग छ । माग पूरा नभए चरणवद्ध आन्दोलनमा उत्रने संयोजक यमनाथ सापकोटाले बताए । उच्च शिक्षालय तथा माध्यमिक विद्यालय संघ (हिसान) कास्की अध्यक्ष डा.रामजी शर्मा विद्यालयले अनुमति लिएरै बिहानी कक्षा चलाएको बताउँछन् ।

प्रकाशित : श्रावण ६, २०७६ १०:०२
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT