व्यावसायिक बन्दै किसान

हरिराम उप्रेती

गोरखा — गोरखा नगरपालिका–८ कट्टेलडाँडाकी सावित्री अर्याल घिमिरेको दैनिकी बाख्राको स्याहारमै बित्छ । ‘घाँस खेतीका लागि २० रोपनी जग्गा १० वर्षका लागि लिजमा लिएको छु, आफ्नै १२–१३ रोपनी जग्गामा मकै खेती छाडेर घास लगाएकी छु,’ उनले भनिन्, ‘दुःखअनुसार बाख्राबाट आम्दानी राम्रो हुने सोचेर व्यवसायी बनेँ ।’

स्थानीय खरी जातको बाख्रालाई वारवारी जातको बोकासँग क्रस गराएर उन्नत जातको खसीबोका उत्पादन थालेको उनले बताइन् । ‘बाख्रा पाल्न थालेको धेरै भएको छैन,’ उनले भनिन्, ‘निर्वाहमुखीभन्दा व्यावसायिक रूपमै पाल्दा फाइदैफाइदा देखेको छु ।’ अहिले उनको खोरमा २५ बाख्रा छन् । ‘खोर बनाउनै १० लाख लगानी भयो । साढे३ लाख अनुदान पनि पाएँ,’ उनले भनिन् ।

गोरखा नगरपालिका–९ का रेवन राना वैदेशिक रोजगारीको सिलसिलमा दुवईमा २ वर्ष विताए । सोचेजस्तो कमाइ भएन । स्वदेश फर्किएर उनले पनि व्यवसायीक वाख्रापालन थालेका छन् । २३ वर्षे राना एक वर्षमै १० वढी खसीबोका बेच्छन् । ‘विदेश भन्दा स्वदेशकै कमाइ राम्रो छ,’ उनले भने, ‘उन्नत जातको वोका उत्पादन गर्नसके एउटैलाई३०–४० हजारमा विक्रि गर्न पाइन्छ ।’

जिल्लाभर १७९ व्यवसायीक बाख्रा फर्म रहेको भेटेरिनरी अस्पताल तथा पशु सेवा विज्ञ केन्द्र गोरखाका प्रमुख व्रजकिशोर ठाकुरले बताए । ‘व्यवसायीक रुपमा वाख्रा पाल्ने किसान वढेका छन्,’ उनले भने, ‘उपल्लो भेगमा एक ब्याक्तिले २ सयसम्म भेडा पाल्ने गरेका छन्, तल्लो भेगमा पनि ५० देखिमाथि व्यवसायीक रुपमा बाख्रा पाल्ने किसान छन् ।’

१ सय ४७ किसानले कुखुरा फर्म दर्ता गरेर व्यवसाय गरिरहेका छन । जिल्लाभर साना ठुला ७५२ किसान कुखुरा पालनमा आवद्घ छन् । यहाँ व्रोइलर र लेयर्स जातका कुखुरा पालनमा किसानको आकर्षण वढेको छ । ‘कुखुराको मासुमा जिल्ला आत्मनिर्भर छ, प्रतिदिन ७ सय केजि मासु खपत छ, १४ सय केजि उत्पादन हुन्छ,’ उनले भने, ‘केही मासुकाठमाडौँमा विक्रि हुदै आएको छ ।’

गुणस्तरीय मासु उत्पादनमा सघाउ पुर्‍याउन २२ फ्रेसहाउस सुधारका लागी गत वर्ष कार्यालयले अनुदान उपलब्ध गराएको ठाकुरले बताए । ९५ हजार प्रदेश सरकारको अनुदान पाएका छेवेटारका देवकोटा मासु पसलका संचालक परशुराम देवकोटाले आवश्यक मेसिन औजार खरिद गरे । ‘कुखुरा भुत्लाउने मेसिन, फ्रिज, ग्यास अनुदानको पैसाले लिएँ,’ उनले भने, ‘गुणस्तरीयतामा ध्यान दिए ग्राहकले पनि स्वच्छ मासु पाउँछन ।’

केही फ्रेस हाउसमा सरसफाईको अवस्था कमजोर देखिएकाले त्यसतर्फ ध्यान दिन भनिएको कार्यालय प्रमुख ठाकुरले बताए । जिल्लामा ४० जनाले व्यवसायीक पशुपालन गरेकामा एकै किसानले ३ सयसम्म गाईभैंसी पालेको उनले बताए ।

व्यवसायीक किसान पहिचान गरी कार्यालयले गत आवमा १३ मोडल फर्मलाई अनुदान दिएको थियो । किसानले उत्पादन गरेको खसिवोका वजारीकरणमा सघाउन गोरखा नगरपालिका–११ बाह्रकिलोमा संकलनकेन्द्र बनाएको ठाकुरले बताए ।

प्रकाशित : श्रावण ३, २०७६ ०९:५२
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

गोरखा दरबार पुननिर्माण- जगमै बित्यो २० महिना

हरिराम उप्रेती

(गोरखा) — पुनर्निर्माणका क्रममा रहेको गोरखा दरबारको जगको काममै २० महिना बितेको छ । निर्माण कम्पनीको चरम लापरबाहीका कारण काम निकै सुस्त छ । 

२०७४ कात्तिक २९ गते ठेक्का सम्झौता गरेको ठेकेदार कम्पनी पचली सिवाको जेभि कन्ट्रसनले २०७४ पुस २ गते दरबार जगैदेखि भत्काएको छ । २०७६ मंसिर मसान्तभित्र बनाइसक्नुपर्ने सम्झौता रहेकोमा पाँच महिना मात्र बाँकी छँदा कामै सुरु भएको छैन ।

‘हामीले बोलेको सुन्दैनन्,’ स्थानीय रामबहादुर कुंवरले भने, ‘इट्टा, काठ छरपस्ट छन्, निर्माणस्थलमा कामदार देखिँदैनन ।’ दरवार पुनर्निर्माण नहुदा पर्यटकको संख्या पनि घटेको उनले बताए । ‘अहिले मान्छे पनि छैनन्, व्यापार पनि छैन,’ उनले भने, ‘पर्यटक इतिहास हेर्न र अध्ययन गर्न आउने हुन्, यस्तो भद्रगोल अवस्था हेर्न किन आउने ?’ जग निर्माण क्रममा फुटाउनै नपर्ने ढुङ्गा पनि फुटाइएको उनको भनाइ छ । ‘पहरामाथि बनेको दरबार हो, ढुङ्गा फाल्ने भए बुढापाकाले उहिल्यै फाल्थे,’ उनले भने, ‘पहिले जस्तो थियो, त्यस्तै बनाउनुपर्‍यो ।’

यही अवस्था रहे अबको ३ वर्षमा पनि दरावर नठडीने स्थानीय राजकुमार अच्छामीले बताए । ‘कोही कामदार पैसा पाइन भन्दै फर्किएका छन्,’ उनले भने, ‘कामदार नै कम छन्, कसरी छिटो काम हुनु ?’ भूकम्पले चर्किएपछि ४ करोड ३७ लाख रुपैयाँ लागतमा पुनर्निर्माण योजना अघि सारिएको हो । पुरानै स्वरूपमा बनाउन आवश्यक काष्ठकलाका सामग्री, झिँगटी र इँट्टा सुरक्षित राखिएको छ । यो दरबारबाट शाहवंशीय राजा राम शाहदेखि पृथ्वीनारायणसम्मले शासन गरेको इतिहास छ ।

ठेकेदारलाई चाडो काम सक्न बारम्बार ताकेता गरिरहेको गोरखा दरबार हेरचाह अड्डाका निमित्त प्रमुख रामेश्वर कट्टेलले बताए । ‘लगातार काम भए दरवार ठडीन मात्र अझै डेढ वर्ष लाग्ला,’ उनले भने । काठ अभावमा झन्डै २ महिना रोकिएको काम अहिले सुरु भएको उनको भनाइ छ । जग निर्माणपछि चाहिने चाहिने थाम, लकासी लगायत सामाग्री वनाउन काठमाडौँबाट कामदार आएका छन् ।

अहिलेसम्म २५ प्रतिशत काम सम्पन्न भएको छ । निर्धारित समयमै काम सक्ने निर्माण कम्पनीका म्यानेजिङ डाइरेक्टर सुशीलबाबु श्रेष्ठले दावी गरे । ‘पुरानो दरबार भत्काएर स्टोर गर्न ५ महिना लाग्यो’ उनले भने, ‘फाउन्डेशन बलियो बनाउन पनि समय लाग्यो । हेर्दा ढिलो देखिए पनि काम धेरै भएको छ ।’

दरबारसँगै रहेको कालिका मन्दिरको पनि प्राविधिकहरूले ३ साताअघि स्थलगत अध्ययन गरेका छन् । पुनर्निर्माण गर्ने वा रेक्ट्रोफिटिङ (मर्मत) गर्ने निर्क्योल भइनसकेको कट्टेलले बताए । ‘रिपोर्ट आइसकेको छैन,’ उनले भने ।

कालिका मन्दिरको गारोको केही भाग चर्किएको छ भने छानाको झिँगटी बाँदरले छरपस्ट पारेको छ । छाना जोगाउन अहिले झिँगटी माथि जस्ता राखिएको छ । दरवार परिसरमै रहेको सितल पाटीको झिगटी बाँदरले झारेपछि त्रिपाल ओढाइएको छ । आइतबार जिल्ला रेडक्रसले त्रिपाल उपलब्ध गराएको हो । दमै पाटीमा भने गोरखा दरबार हेरचाह अड्डाले त्रिपाल खरिद गरेर ढाकेको छ ।

प्रकाशित : असार ३०, २०७६ ११:०६
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×