विद्यालयमा भूकम्पमापन यन्त्र

कान्तिपुर संवाददाता

पर्वत — गएको ४ वर्षयता भूकम्प भन्ने बित्तिकै सामान्य बुझ्ने बालकदेखि बृद्धसम्मलाई तर्साउने गरेको छ । २०७२ बैशाख १२ को भूकम्पपछि पटकपटकका पराकम्पले हरेक जसो नेपाली भूकम्पबारे जानकार भइसकेका छन् । त्यहि भूकम्प गएको जानकारी दिने यन्त्र पर्वतमा पहिलोपटक जडान गर्न थालिएको छ ।

पर्वतको कुश्मास्थित गुरुकुल एकेडेमीमा जडान गर्न लागिएको भूकम्पमापन यन्त्रबारे जानकारी गराउँदै प्राविधिक । तस्बिर : अगन्धर तिवारी/कान्तिपुर

कुश्माको गुरुकुल एकेडेमीमा विद्यार्थी, विद्यालय र समुदायलाईसमेत भूकम्पबाट सुरक्षित बनाउने उद्देश्यसाथ भूकम्पमापन यन्त्र जडान गर्न लागिएको हो । विद्यालयमा भूकम्प शिक्षा कार्यक्रम, नेपालले स्विजरल्यान्डको लुजान विश्वविद्यालयको सहयोगमा यन्त्र जडानको तयारी गरेको हो ।

उक्त विश्वविद्यालयमा भूकम्प र भौगर्भिक विषयमा विद्यावारिधीको शोधकर्ता शिब सुबेदीले भूकम्पमापन यन्त्र जडान गरिरहेका हुन । ‘बिशेषगरि ससाना विद्यार्थीलाई सिकाउन यन्त्र जडान गरिएको हो,’ सुबेदीले भने, ‘भूकम्पबारे बिस्तृत जानकारी लिन चाहनेहरूका लागि यो यन्त्रले धेरै सिकाउँछ । एरियल डिस्टेन्स अनुसार मापन गर्ने भएकोले पर्वतदेखि तनहुँ र ढोरपाटनसम्मको भाइब्रेसन यसले मापन गर्छ ।’

जमिनमुनी बिशेष सुरक्षासाथ जडान गरिने यो यन्त्र रहेको ४० किलोमिटर दुरीमा जमिनको हलचल पत्ता लगाउँछ । जमिन हल्लिएको, चर्किएको, ठुलो आवाज लगायतका सबै फ्रतिक्रिया यसले दिन्छ । कार्यत्रमले चितवनसहित गण्डकी र ५ नम्बर प्रदेशका २३ विद्यालयमा यन्त्र जडान थालेको हो ।

सुवेदीका अनुसार कम्प्यूटरमा जमिनको कम्पन प्रत्यक्ष आँखाले हेर्न सकिन्छ । कम्प्यूटरमा देखिएको कम्पनको दृश्यलाई मापन गरेर भूकम्प सानो–ठुलो र गति पत्ता लगाउन सकिन्छ । ‘यतिउति रेक्टरस्केलको भन्ने कुरा सामान्य प्राविधिक ज्ञान भएपछि मात्रै भन्न सकिन्छ,’ सुबेदीले भने, ‘त्यसको जानकारी शिक्षकलाई दिन्छौं ।’

भूकम्पको बढी जोखिमयुक्त जापानको समुद्रमा यस्ता सयौं यन्त्र जडान भएको र उनिहरूले समुद्रमा पानी हल्लिनासाथ त्यसको जानकारी बिभिन्न शहरमा पठाउने भएकोले त्यहाँ भूकम्पको केहि सेकेण्डअघि जानकारी हुने उनले जनाए । ‘समुद्रमा पानीको कम्पन भएको केहि मिनेटमा बस्तीमा भूकम्प जान्छ,’ सुबेदीले भने, ‘यो उपकरणले पानी हल्लेको १५ सेकेण्डभित्रै सूचना पठाउने भएकोले जापानमा भूकम्पको पुर्वसूचना दिने भनिएको हो ।’ पुर्वसूचना दिने उपकरण हालसम्म विकास नभएको उनले दाबी गरे ।

शिक्षक उज्जल अधिकारीका अनुसार विद्यालयले भूकम्पबारे सर्वसाधारण र विद्यार्थीलाई जानकारी दिन उपकरण ल्याइएको हो । यो यन्त्रबाट भूकम्प जाँदा, भू–क्षय हुँदा, जमिनभित्र कुनै हलचल हुँदाको अवस्था अवलोकन गर्न सकिने उनले बताए ।

म्याग्दीमा पनि जडान
म्याग्दी– विद्यालयमा भुकम्प शिक्षा कार्यक्रम अर्न्तगत विभिन्न विद्यालयमा भुकम्पनापन यन्क्र (सेस्मो मिटर) जडान गरिएको छ । स्वीजरल्याण्डको लुजान विश्वविद्यालयको सहयोगमा कार्यत्रमले चितवनसहित गण्डकी र ५ नम्बर प्रदेशका विभिन्न २३ विद्यालयमा यन्त्र जडान थालेको हो ।

यन्त्रजडित विद्यालयले वरपरका विद्यालयका विद्यार्थीलाई भुकम्प कसरी जान्छ, कस्ता असर हुन्छ, नाप कसरी लिने, इपिसेन्टर पत्ता लगाउने, कति म्याग्नेच्युट पत्ता लगाउने समेत सेम्मोलोजी सम्बन्धी आधारभुत जानकारी गराउने प्रावधान छ । ‘भुकम्प कहिले आउँछ भन्ने जानकारी दिने (अर्ली वार्निङ) उपकरण होईन, भुकम्पनापन गर्ने उपकरण हो ।

भुकम्प बुझ्न भुकम्प शिक्षा विद्यालयमा पुर्‍याउन खोजेका हौं’ लुजानमा सोस्मोलोजीमा विद्यावारिधी गरिरहेका शिव सुवेदीले भने, ‘गोर्खादेखि पश्चिमको क्षेत्रमा ५ सय वर्षयता ठूलो भूकम्पको जोखिम छ । भुकम्पबाट भाग्न सकिन्न तर सुरक्षा सर्तकता अपनाउन सकिन्छ ।’

भुकम्पप्रतिको प्रयाप्त जानकारीले सावधानी तथा पूर्व तयारी गर्न भुकम्प सम्बन्धी डाटाले महत्वपूर्ण योगदान पुर्‍याउने भएकोले विद्यालयमा उपकरण राख्न थालिउको हो । सुवेदीका अनुसार जडित उपकरणले २५ किमी हवाई दुरीसम्म केन्द्रविन्दु भएर जाने १ म्याग्नेच्युट माथीका भुकम्पको मापन गर्नेछ ।


सडकको पहुँदेखी टाढा रहेका २४ सैं घन्टा विद्युत र इन्टरनेट उपलब्ध भएका विद्यालयमा यस्तो उपकरण जोडिएको हो । पहिलो चरणमा पर्वतको ग्रामप्रकाश मावि लेकफाँट, म्याग्दी सदरमुकामलाई सहज हुने गरी पर्वतको बेनीबजार स्थित न्यू होराईजन मावि, पर्वत गुरुकुल एकेडेमी कुस्मा, म्याग्दीको मालिका गाउँपालिकाको दरवाङ्गस्थित जनप्रीय मावि, बाग्लुङ्गको गल्कोटस्थित एकताआवसीयमावि र मुस्ताङ्गको जोमसोमस्थित जनहित माविमा उपकरण जोड्ने काम सुरु भएको छ । क्रमशः अन्य जिल्लाका छानिएका विद्यालयमा उपकरण जडान हुने कार्यक्रमले जनाएको छ ।

प्रकाशित : वैशाख १५, २०७६ १०:०१
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

मानिसको स्वास्थ्यका लागि पशुपन्छीलाई खोप

पशुपन्छीका कारण मानिसमा झन्डै ६१ प्रतिशत रोग संक्रमण हुने भएकाले खोपको सचेतना गरिंदै
कान्तिपुर संवाददाता

तनहुँ — खोपको महत्वको चर्चा गर्दै जिल्लामा शनिवार विश्व भेटेरिनरी दिवस मनाइएको छ । भेटेरिनरी अस्पताल तथा पशु सेवा विज्ञ केन्द्र तनहुँले पहिलो पटक दमौलीमा दिवस मनाएको हो ।

विश्व भेटेरिनरी दिवसको अवसरमा दमौलीमा निकालिएको सचेतनामूलक र्‍याली । तस्बिर : सम्झना रसाइली

पशुपन्छीका कारण मानिसमा झण्डै ६१ प्रतिशत रोग संक्रमण हुने हुँदा खोपको प्रयोगबाट संक्रमणलाई न्यूनिकरण गर्न सकिन्छ भनि सचेतना फैलाउन यो वर्ष खोपको महत्व नारा कायम गरी विश्व भर यो दिवस मनाइएको छ ।

दिवसका अवसरमा पशुपन्छी विरामी परेमा तुरुन्त उपचार गरौं, आफुले पालेका पशुपन्छीलाई नियमित खोप लगाऔं, घाँसमा आधारित पशु पालन गरौं, पशुपन्छी पालन गर्दा जैविक सुरक्षा विधी अपनाऔं, पशुपन्छीको अधिकार कायम गरौं, रेविज रोगबाट आफु पनि बचौ अरुलाई पनि बचाऔं जस्ता नारा लेखिएका प्लेकार्ड सहित दमौलीमा सचेतना मुलक र्‍याली निकालिएको थियो ।

पशुविज्ञान कक्षा सञ्चालन भएका विद्यालयका विद्यार्थी, नेपाल पारा भेटेरिनरी एण्ड लाइभष्टक एशोसिएशन तनहुँ, तनहुँ अण्डा व्यवसायी संघ लगायत विभिन्न संघ संस्थारुको सहभागितामा गरिएको सचेतना मुलक र्‍यालीले दमौली बजारको परिक्रमा गरी पशु सेवा विज्ञ केन्द्रको कार्यालयमा आई सभामा परिणत भएको थियो ।

जिल्ला समन्वय समिति तनहुँका प्रमुख शान्तिरमण वाग्लेले तनहुँ पशुपालन, दुध तथा अण्डा उत्पादनको क्षेत्रमा अत्मानिर्भर हुँदै गएकाले यी व्यवसाय सञ्चालन गर्दा पशु तथा मानव स्वास्थ्यका विषयमा सबै सचेत बन्नुपर्ने बताए । वाग्लेले भने, ‘कृषकलाई व्यवसायीक रुपमानै पशुपन्छी पालनतर्फ अग्रसर गर्दै युवाको विदेश पलायन हुनुपर्ने बाध्यता कम गराउनु अहिलेको आवश्यकाता भएकाले व्यवसाय र उपभोक्तको सुरक्षामा संवेदशिलता तर्फ पनि ध्यान दिएमा उत्पादक र उपभोक्ता स्वास्थ्य र सुरक्षित हुन्छन् ।’

प्रमुख जिल्ला अधिकारी भरत कुमार शर्माले पशुपन्छी पालना गर्दा स्वास्थ्य प्रति ध्यान नदिदा र मानिसले पशुपन्छीका मासु, अण्डा, दुध जस्ता वस्तु उपभोग गर्दा सावधानी नअपनाइदा विभिन्न रोगका संक्रमण हुने गरेको चर्चा गरे ।

मानिस प्रत्यक्ष, अप्रत्यक्ष रुपमा पशुपन्छीसँग जोडिने हुँदा मानिसमा नयाँनयाँ रोग देखा परिरहेको र तीमध्ये अधिकांश रोग पशुपन्छीबाटै संक्रमण भएका पाइकाले पशुपन्छी पालक र उपभोक्ता सचेत हुनुपर्ने भेटेरिनरी अस्पताल तथा पशु सेवा विज्ञ केन्द्र तनहुाका प्रमुख बालकुमार श्रेष्ठले बताए ।

पशुपन्छीबाट हुने संक्रमणलाई न्यूनिकरण गर्न तथा पशु र मानिसलाई स्वास्थ्य राख्न खोपको भूमिका अति महत्वपूर्ण भएकाले यस वर्ष ‘खोपको महत्व’ भन्ने नाराका साथ दिवस मनाइएको चर्चा गर्दै डा. श्रेष्ठले आफुले पालेका पशुपन्छीलाई समयमै रोग प्रतिरोधी क्षमताका खोप लगाउन आग्रह गरे ।

कृषकले आफ्नो पेशालाई व्यवसायिकता तर्फ लग्दै गर्दा उत्पादन र उत्पादकत्वको कुरा मात्र नगरी दुध, दही, माछामासु, अण्डा जस्ता वस्तुलाई कसरी गुणस्तरीय बनाउन सकिन्छ भन्ने तर्फ पनि ध्यान दिनुपर्ने तनहुँ अण्डा उत्पादक संघका अध्यक्ष रविन भुजेलले बताए ।

–सम्झना रसाइली

प्रकाशित : वैशाख १५, २०७६ १०:००
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT