खुलामञ्चमुनि पार्किङ बनाउने निर्णयको विरोध- वाग्मती - कान्तिपुर समाचार

खुलामञ्चमुनि पार्किङ बनाउने निर्णयको विरोध

दामोदर न्यौपाने

काठमाडौँ — काठमाडौं महानगरपालिकाले खुलामञ्चमुनि तीनतले पार्किङ बनाउने भएपछि विरोध सुरु भएको छ । महानगरको गत साता बसेको १० औं कार्यपालिका बैठकले डीपीआर बनाउने निर्णय गरेपछि स्थानीय र सम्पदा संरक्षणकर्मीले खुलामञ्चको जमिन बिगार्न नहुने भन्दै निर्णय फिर्ता लिन माग गरेका छन् । 


‘अकुपाई टुँडिखेल’ का संयोजक विजय श्रेष्ठले सम्पदा जोगाउने र सार्वजनिक सम्पत्तिको रक्षा गर्ने भन्दै आएका मेयरले यस्तो निर्णय गरेकोमा आश्चर्य लागेको बताए । ‘मेयर बालेन्द्रले राम्रो काम गर्दै आउनुभएको छ, हामीले समर्थन नै गर्दै आएका छौं,’ उनले भने, ‘तर यो ऐतिहासिक खुलामञ्चमुनि सवारी पार्क गर्ने आइडिया कसले दियो उहाँलाई ? हामी यो ठाउँको जमिन नबिगार्न आग्रह गर्छौं ।’ महानगर कार्यपालिका बैठकमा मेयर बालेन्द्र शाहले त्रिपल बेसमेन्ट पार्किङ र रिचार्जको डीपीआर तयार पार्नेसम्बन्धी प्रस्ताव पेस गरेका थिए । त्यसको अध्ययन र प्राविधिक सहयोगका लागि ‘टाउन डेभलपमेन्ट फन्ड’ लाई अनुरोध गर्ने उनको प्रस्ताव छ ।

महानगरको आर्थिक वर्ष २०७९/०८० को नीति तथा कार्यक्रममा खुलामञ्च नजिकैको खाली ठाउँमा पार्क बनाउने योजना समावेश गरिएको थियो । वार्षिक बजेट पुस्तिकाको सहरी यातायातसम्बन्धी नीतिको १११ नम्बर बुँदामा ‘काठमाडौंको बढ्दो सवारी चापलाई मध्यनजर गरी महानगरपालिका वडा नम्बर ११ मा रहेको खुलामञ्चसँगैको जग्गामा रिभर्स बोरिङसहितको भूमिगत पार्किङका लागि आवश्यक पूर्वाधारको निर्माण गर्न सम्भाव्यता अध्ययन गरिनेछ’ लेखिएको छ ।

‘१० औं कार्यपालिका बैठकले खुलामञ्चमा भूमिगत पार्किङ बनाउन सम्भाव्यता अध्ययन गर्ने भनियो तर नीति तथा कार्यक्रम बनाउने बेलामा खुलामञ्च नजिकै भनेर भ्रम छर्ने काम भयो,’ सम्पदा संरक्षण अभियानकर्मी गणपतिलाल श्रेष्ठले भने, ‘नीति कार्यक्रमका भने जस्तै खुलामञ्च ११ वडा पनि होइन । खुलामञ्च नजिकैको स्थल भन्नासाथ त्यतिबेलै खुलामञ्चै मास्न लागेको भन्ने शंका लागेको थियो, हो रहेछ ।’ ८६३ कित्ता नम्बर रहेको खुलामञ्च २८ वडामा पर्छ । सैनिक मञ्च, टुँडिखेलसम्मको कित्ता एउटै हो ।

पार्किङ स्थलका लागि बहुउद्देश्यीय भवन बनाएर खुलामञ्चको विकल्प खोज्न सकिने र नेपाल वायुसेवा निगमको भवन भएको ठाउँ प्रयोगमा ल्याउन सकिने स्थानीयवासीले सुझाव दिएका छन् । यसबाहेक धरहरामा बनेको दुई तले पार्किङ स्थललाई प्रयोगमा ल्याउन सकिने सुझाव अभियानकर्मीले दिएका छन् । ‘पुरानो बसपार्कमा बन्दै गरेको काठमाडौं टावरमा पार्किङस्थल बनिरहेको छ । यी ठाउँलाई प्रयोगमा ल्याइहाल्नुपर्छ,’ श्रेष्ठले भने, ‘यसबाहेक एनएसीलगायतका ठाउँमा बहुतले पार्किङ बनाउन सकिन्छ । त्यस्ता विकल्प नहेरी सिधै खुलामञ्च ताकिएको छ, यहाँको जमिन हामी छुन दिँदैनौं ।’

महानगर स्रोतका अनुसार यही ठाउँमा भूमिगत पार्क बनाउन केशव स्थापित मेयर भएको बेलादेखि नै प्रयास भएको हो । स्थानीयको विरोधले काम अघि बढ्न सकेन । विद्यासुन्दर शाक्य मेयर हुँदा पनि खुलामञ्चलगायत टुँडिखेलमुनि भूमिगत पार्किङ बनाउने चर्चा चल्यो । अकुपाई टुँडिखेल अभियान सञ्चालन भइरहेकाले महानगरले यसलाई प्रस्तावका रूपमा भने अघि बढाएन । ‘अहिलेको जति ठाउँ छ, त्यो डबलीका रूपमा रहन्छ, भूमिगत मात्र पार्किङ गर्ने हो भनेर मेयरले म्यासेज गरेका थिए,’ श्रेष्ठले भने, ‘खुलामञ्चमा पार्किङ बनाउन सोच्नसमेत नहुने बताएको थिएँ । हामीले सार्वजनिक सम्पत्ति र काठमाडौंको पानीको मुख्य भरण हुने ठाउँ नचलाउन अनुरोध गरेका छौं ।’

खुलामञ्चमा पार्किङ बनाउनुभन्दा पनि कोर सिटीमा सवारी प्रवेशमै रोक लगाउनुपर्ने माग सम्पदाप्रेमीले गर्दै आएका छन् । राष्ट्रिय पुनर्निर्माण प्राधिकरणले दुई वर्षअघि तयार गरेको बृहत् टुँडिखेल पार्क गुरुयोजनामा यो क्षेत्रलाई सवारी निषेध गरेर रिक्सा मात्र चलाउने भनिएको छ । माथिल्लो क्षेत्रमा जाने सवारी सिंहदरबार, पुतलीसडक हुँदै जमलतिर पठाउने, कलंकीतिर जानेलाई माइतीघर, त्रिपुरेश्वरतिरबाट पठाएर बीचको क्षेत्र सवारी निषेध गर्ने साथै रानीपोखरीबाट शान्ति वाटिका, रत्नपार्क, खुलामञ्च, सैनिक मञ्च, टुँडिखेल हुँदै दशरथ रंगशालासम्म विस्तार गर्ने गुरुयोजनामा उल्लेख छ ।

खुलामञ्च ठूला राजनीतिक परिवर्तन भएका बेला सभा गरिएको ऐतिहासिक स्थल हो । २०४६ सालमा प्रजातन्त्र पुनःस्थापित हुँदा यही ठाउँमा गणेशमान सिंह, कृष्णप्रसाद भट्टराई, मनमोहन अधिकारीलगायतले सम्बोधन गरेका थिए । २०६२/२०६३ मा लोकतन्त्र पुनःस्थापित भएपछि पनि दलहरूले यही ठाउँलाई आफ्नो अभिव्यक्ति राख्ने ठाउँको रूपमा प्रयोग गरेका थिए । ‘यो नागरिकको आवाज राख्ने ठाउँ हो । लोकतन्त्रमा नागरिकको आवाज राख्ने ठाउँ महत्त्वपूर्ण हुन्छ । यस्तो महत्त्वपूर्ण स्थानलाई संरक्षण गरिएका थुप्रै अन्तर्राष्ट्रिय नजिरसमेत छन्,’ अधिवक्ता सञ्जय अधिकारीले भने, ‘यो ठाउँलाई बिगार्न कानुनी र नैतिक रूपले मिल्दैन ।’

महानगरले भने भूमिगत पार्क बनाउन सम्भाव्यता अध्ययन मात्र गर्न लागेकाले अहिले नै आत्तिनुपर्ने अवस्था नआएको जनाएको छ । ‘सभ्याव्यता अध्ययन गरेपछि के गर्ने भनेर छलफल हुन्छ,’ महानगर प्रवक्ता नवीन मानन्धरले भने, ‘सार्वजनिक सुनुवाइ हुन्छ, त्यसमा उठेका आवाज सुनिन्छ ।’ संरक्षणकर्मीले भने अनावश्यक ठाउँमा अध्ययन गर्न जरुरी नै नभएको बताएका छन् । ‘बनाउनै नहुने ठाउँमा सम्भाव्यता अध्ययन गरेर किन बजेट खेर फाल्नु ?’ श्रेष्ठले भने, ‘प्रक्रिया अगाडि बढाउनु नै ठीक छैन ।’

रिभर्स बोरिङसहितको पार्किङ बनाउने नीतिको त्यतिबेलै वडाअध्यक्षहरूले विरोध गरेका थिए । विधान मस्यौदा समितिका अध्यक्ष तथा वडा नम्बर २३ का अध्यक्ष मच्छाराजा महर्जनले निर्णय सच्याउन माग गरेका थिए । ‘प्रस्तावित नीति तथा कार्यक्रममा रहेको खुलामञ्चसँगै रहेको जग्गामा रिभर्स बोरिङसहितको भूमिगत पार्किङबारे उल्लेख गरेको बुँदा पूर्ण रूपमा हटाउन प्रस्ताव गर्छु,’ महर्जनले राखेको प्रस्तावमा छ, ‘किनभने यी क्षेत्र काठमाडौंको नेचुरल पानीको भण्डारण गर्ने क्षेत्र पनि भएको पूर्वजले मान्दै आएको भएर यो क्षेत्रमा बोरिङ गरी भूमिगत पार्किङ गर्दा हाल भएको पानीको नेचुरल स्रोत घट्ने सम्भावना बढी छ ।’

खुलामञ्च पटकपटक अतिक्रमणमा पर्दै आएको छ । भुइँचालो जानासाथ आधा भाग काटेर बसपार्क बनाइयो । छेउमा राख्न थालिएका पसल टहरा संरक्षणकर्मीको विरोधमा भत्काइएको थियो । वीर अस्पताल, दरबार हाइस्कुल बनाउने ठेकेदारको निवाससमेत यहीं बनाइएको थियो । अकुपाई

टुँडिखेल अभियान सञ्चालन भएपछि खुलामञ्च हाल खाली गरिएको छ ।


प्रकाशित : मंसिर ७, २०७९ ०६:४३
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

आक्रोशको मतलाई आशामा बदल्ने परीक्षा

सीमा र सामथ्र्यसहित स्वतन्त्र पार्टी राजनीतिमा हस्तक्षेपकारी भूमिकामा आएको छ, पार्टीको आफ्नै सैद्धान्तिक दृष्टिकोण भने स्पष्ट भइसकेको छैन, सांगठनिक संरचना अपूरै छ
जनकराज सापकोटा

काठमाडौँ — पाँच महिनाअघि गठन भएको राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी संसदीय राजनीतिमा नयाँ खेलाडीका रूपमा प्रकट भएको छ । आम निर्वाचनमा देखिएको विकेन्द्रित रुझानबीच परम्परागत दल वा गठबन्धनले सरकार बनाउन नसक्ने अवस्थामा नयाँ सहयोगीहरूको खोजी सुरु हुँदै छ । योबीचमा स्वतन्त्र पार्टी सरकारमा सहभागी हुन्छ या प्रतिपक्षमै बस्छ भन्ने चासो पनि बढेको छ ।

मंगलबार मध्यरातिसम्म स्वतन्त्र पार्टीले प्रत्यक्षतर्फ काठमाडौं, ललितपुर, चितवन र सुनसरीका ८ निर्वाचन क्षेत्रमा अग्रता लिएको छ भने अन्य केही क्षेत्रमा कडा टक्करमा छ । त्यस्तै समानुपातिकतर्फ करिब १४ प्रतिशत मतका साथ तेस्रो स्थानमा छ ।

केही सीमा र सामथ्र्यसहित स्वतन्त्र पार्टी राजनीतिमा हस्तक्षेपकारी भूमिकामा आएको छ । मौलाउँदो भ्रष्टाचार, कमजोर पूर्वाधार र दोहोरिँदा उम्मेदवारले तयार पारेको निराशालाई स्वतन्त्र पार्टीले चुनावी उत्साहमा परिणत गरेको छ । अब प्राप्त जनमतलाई विश्वासमा परिणत गर्ने चुनौती अगाडि आएको छ ।

पार्टीको आफ्नै सैद्धान्तिक दृष्टिकोण भने स्पष्ट भइसकेको छैन, सांगठनिक संरचना पनि अपूरै छ । सभापति रवि लामिछानेकै भनाइमा पनि तत्कालका लागि संगठन निर्माण नै सबैभन्दा ठूलो चुनौती हो । ‘पार्टी गठनलगत्तै चुनावमा जानुपरेकाले चुस्त संगठन बनाउन पाइसकेका छैनौं,’ उनले कान्तिपुरसित भने । असार पहिलो साता गठन भएको पार्टीले ६४ जिल्लामा संगठन पुर्‍याएको छ, तर सबै समिति पूर्ण छैनन् । केही जिल्लामा नगर र वडा समिति बनाए पनि ती कहाँ–कहाँ छन् भन्ने यकिन विवरण केन्द्रसँग छैन ।

खासमा, पार्टीको सांगठिनक संरचना कस्तो हुने, कस्ता मान्छे, कुन पदमा, के योग्यताका आधारमा बस्ने भन्ने मापदण्ड पनि बनिसकेको छैन । लामिछाने भन्छन्, ‘१५१ सदस्यीय केन्द्रीय समिति बनाउने व्यवस्था विधानमा गरिएको छ, तर अहिले २४ जनाको मात्रै समिति छ ।’

पार्टीले उठाएका अधिकांश उम्मेदवार विभिन्न पृष्ठभूमिका छन् । ललितपुर–३ की प्रत्याशी डा. तोसिमा कार्की चिकित्सक हुन् भने काठमाडौं–२ की सोविता गौतम टेलिभिजन कार्यक्रम प्रस्तोता र कानुन व्यवसायी हुन् । काठमाडौं–६ बाट प्रतिस्पर्धा गरेका शिशिर खनालले शैक्षिक उन्नयनमा लागिपरेको संस्था ‘टिच फर नेपाल’ को नेतृत्वमा रहेर लामो समय काम गरेका थिए ।

चितवन–१ बाट उठेका हरि ढकाल कुनै समय अनेरास्ववियुको राजनीतिमा थिए । सेयर कारोबारी उनी स्थानीय निर्वाचनमा बालेन्द्र शाहको पक्षमा देखिएका थिए । गोरखा–२ बाट प्रतिस्पर्धामा रहेका कविन्द्र बुर्लाकोटी पार्टीका सहमहामन्त्री हुन् । उनी आफूलाई उद्यमी र सूचनाको हकका लागि युवा अभियन्ताका रूपमा चिनाउँछन् ।

नेताहरूको पेसागत पृष्ठभूमि दलको बल बन्न सक्ने सम्भावना पनि छ । ‘विभिन्न पृष्ठभूमिका मानिसलाई मिलाएर लैजान चुनौती पनि हो,’ लामिछाने भन्छन् ।

पार्टी गठनलगत्तै ‘आरएसपी’ नाममा एप खोलेर सदस्यता वितरण अभियान सुरु गरिएको थियो । त्यसबाट करिब एक लाखले सदस्यता लिएको प्रेस संयोजक गणेश खनालले जानकारी दिए । तर, यी कार्यकर्तालाई जोगाउने, संगठन बनाउने र देश परिवर्तनको प्रतिबद्धता पूरा गर्ने जिम्मेवारीमा स्वतन्त्र पार्टीको भूमिका पनि अब परीक्षणमा गएको छ । खासमा स्वतन्त्र पार्टी कुनै गठबन्धनको सरकारमा गएर भूमिका खेल्छ कि प्रतिपक्षमा बसेर कसरी प्रस्तुत हुन्छ भन्नेले पनि दलको भूमिका खुल्दै जाने देखिन्छ ।

विद्रोह, सामाजिक आन्दोलन वा निरन्तर सांगठनिक अभ्यासबाट मात्र दल उदाउने इतिहास रहेका बेला फरक तरिकाले सतहमा आएको स्वतन्त्र पार्टीको आगामी यात्रा चुनौतीपूर्ण हुने आकलन गर्छन्, राजनीतिशास्त्री जीवन बानियाँ । ‘पुराना दलहरूप्रतिको वितृष्णा र निराशाबाटै यो दल प्रकट भएको छ । तर यतिबाट मात्रै समाजको अपेक्षा पूरा हुने देखिँदैन,’ उनी भन्छन्, ‘दलभित्र आबद्ध भएकाहरूबीच नै कुरा मिल्छ कि मिल्दैन, उनीहरूले समाज र अर्थतन्त्र विकासका निम्ति कस्ता सैद्धान्तिक अवधारणा बनाउँछन्, संसद्मा कस्तो भूमिका खेल्छन् भन्ने महत्त्वपूर्ण हुन्छ ।’

राजनीतिशास्त्रका प्राध्यापक खड्ग केसी स्वतन्त्र पार्टीले पाएको मतलाई कुनै सिद्धान्त, दृष्टिकोण र विचारभन्दा पनि पुराना दलबाट सार्वजनिक सेवाप्रवाहमा भएको अव्यवस्थाप्रति नयाँ पुस्ताले प्रकट गरेको असन्तुष्टिका रूपमा अथ्र्याउँछन् । ‘स्वतन्त्र पार्टीले पुराना दलको नेतृत्व सच्चिनुपर्‍यो, नत्र विकल्प छ भनेर देखाइदिएको छ,’ उनले भने, ‘पुराना दलको अकर्मण्यताको जगमा उभिएको यो दलले सुशासन र सार्वजनिक सेवा प्रवाहमा कस्तो भूमिका खेल्छ, अब हेर्नु छ ।’

स्वतन्त्र पार्टीको वैचारिक आधार स्पष्ट नभएको र यसले संघीयता र धर्मनिरपेक्षता जस्ता विषयमा असन्तुष्टि व्यक्त गर्ने सम्भावना रहेको प्राध्यापक केसीको विश्लेषण छ । ‘यसले सरकार र संसद् दुवैतिर निर्णायक भूमिका खेल्ने प्रस्टै देखिएको छ, अहिलेको प्रणाली र राजनीति नेतृत्वलाई गम्भीर प्रश्न उठाएर संसद्लाई उपयोग गर्न सक्छ । त्योभन्दा अघि सरेर संघीयता र धर्मनिरपेक्षतामाथि पनि फरक मत राख्न सक्छ ।’

स्वतन्त्र पार्टीको समानुपातिकतर्फका उम्मेदवार मनीष झा आफ्ना केही उम्मेदवारले लोकप्रियताको मत ल्याए पनि ठूलो मत पुराना दलहरूप्रतिको वितृष्णाका कारण पाएको टिप्पणी गर्छन् । ‘अब यिनीहरूले गर्लान् कि भन्ने जुन आशा राखेर हामीले मत पाएका छौं, त्यो नै चुनौती हो । हामीले पनि काम गर्न सकेनौं भने मधेसका राजेन्द्र महतो र उपेन्द्र यादव जस्तो अवस्थामा पुग्छौं,’ उनी भन्छन् ।

भ्रष्टाचार अन्त गरी सुशासन बहाल गर्न तथा सेवा प्रवाह सहज बनाउने दल सरकारमा जाने अपेक्षा गरिन्छ । तर, स्वतन्त्र पार्टी पनि सरकारमा सामेल हुन्छ कि प्रतिपक्षमै बस्छ भन्ने स्पष्ट भइसकेको छैन । सभापति लामिछाने यस विषयमा पार्टीभित्र छलफल भइनसकेको बताउँछन्, तर मूलधारका शीर्ष नेताको नेतृत्वमा भने सरकारमा नजाने स्पष्ट पार्छन् । ‘पुरानै अनुहारमा पुरानै शैलीको हिस्सा बन्ने गरी हामी सरकारमा जाँदैनौं, तर मन्त्रिपरिषद्को पूरै सेट कस्तो हुने भन्ने प्रस्ट भए र एजेन्डामा पनि सहमति जुटे सरकारमा जाने विषयमा सोच्न सकिन्छ,’ उनी भन्छन् ।

समानुपातिक उम्मेदवार झा पनि पुरानै संरचना, आचरण र चरित्रको सरकारमा जानै नहुने बताउँछन् । ‘लोकतन्त्रका लागि गतिलो प्रतिपक्ष चाहिन्छ,’ भन्छन्, ‘अहिले त प्रतिपक्ष नै छैन जस्तो छ । भएको प्रतिपक्षसँग सरकारकै साँठगाँठ छ । त्योभन्दा फरक तरिकाले प्रतिपक्षी बन्न सकिन्छ ।’

पूर्वसञ्चारकर्मी लामिछानेको हुटहुटीले नै यो दल जन्मिएको मात्र होइन, यति धेरै मतको ठूलो कारण पनि उनी नै हुन् । तर लामिछानको महत्त्वाकांक्षा नै यो दलको कमजोरी हुन सक्ने सम्भावना पनि छ । ‘राजनीतिक रूपमा उहाँ र हामी धेरै नयाँ छौं, संगठनमा बहस गर्ने, लोकतन्त्र विकास गर्ने र सामूहिक जस/अपजस लिने संस्कार बनाउन सकिन्छ कि सकिँदैन भन्नेमा बाहिरबाट प्रश्न छ, त्यसमा हामी पनि सचेत छौं,’ केन्द्रीय समितिमा भएका एक नेता भन्छन् ।

प्रकाशित : मंसिर ७, २०७९ ०६:४२
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×