२ सातामा ४ चित्तल मारिए- वाग्मती - कान्तिपुर समाचार

२ सातामा ४ चित्तल मारिए

भत्काइएको वन विज्ञान अध्ययन संस्थानको पर्खाल नबनाइनु तथा राप्ती किनारस्थित डम्पिङ साइटका कारण चित्तल र मृग पटक–पटक कुकुरको आक्रमणमा पर्ने गरेका छन्
प्रताप विष्ट

हेटौंडा — सामुदायिक कुकुरको आक्रमणमा परी हेटौंडा उपमहानगरपालिका–१० मा रहेको वनविज्ञान अध्ययन संस्थानको जंगलमा चित्तलका ४ पाठापाठी मारिएका छन् । यी पाठापाठी पछिल्लो २ सातायता मारिएका हुन् । खुला रूपमा छाडिएका कुकुरको आक्रमणमा वनविज्ञान जंगलभित्र चित्तल र मृग मारिएका नौलो घटना भने होइन ।

सोमबार बिहान करिब साढे ८ बजेतिर एउटा चित्तलको पाठालाई कुकुरले आक्रमण गरेको अवस्थामा विद्यार्थीले देखेर उद्धारको प्रयास गरेका थिए । तर, गम्भीर घाइते चित्तल मरेको विद्यार्थी सुजन खतिवडाले बताए । चितल र मृग मारिएको विषयलाई लिएर वनविज्ञानका विद्यार्थीले क्याम्पस प्रशासन र स्थानीय सरकारको ध्यानाकर्षण गराउँदै आएका छन् । तर त्यसप्रति कसैले ठोस कदम उठाएका छैनन् । आफूहरूले हेटौंडा उपमहानगरपालिका र जिल्ला वन कार्यालयका प्रमुखहरूलाई भेटेर चितल र मृगको संरक्षणका लागि पटक–पटक अनुरोध गरिसकेको खतिवडा बताउँछन् ।

घना जंगल, नदी, घाँसे मैदान भएका कारण चित्तलको सुरक्षित बासस्थानका रूपमा चिनिन्छ वनविज्ञान क्याम्पस क्षेत्र । अध्ययन संस्थानको जंगलबाट बाहिर चर्न निस्केको अवस्थामा सामुदायिक कुकुरहरूले लखेटेर चित्तल र मृग मारिने गरेका हुन् । खुला रहेको यो क्षेत्रमा कुकुर नियन्त्रण नहुँदा यहाँ चित्तल र मृगको संख्यासमेत घट्दै गएको सरोकारवालाहरू बताउँछन् । कुकुरकै आक्रमणका कारण गत आवमा १५ वटा चित्तल र ६ वटा मृग मारिएका थिए ।

यसरी चित्तल र मृग मारिने कारणहरूमध्ये उपमहानगरको डम्पिङ साइट पनि एक हो । वनविज्ञानको जंगलछेउमै, राप्ती नदीको किनारमा छ उपमहानगरपालिकाको डम्पिङ साइट । पानी पिउन नदी आएका बेला डम्पिङ साइटमा जम्मा हुने कुकुरहरूको आक्रमणमा चित्तल र मृग पर्ने गरेका छन् । कतिपय अवस्थामा कुकुरबाट जोगिन भाग्ने क्रममा पनि चित्तल र मृग डम्पिङ साइटको काँडेतारमा अल्झिएर मर्ने गरेका छन् ।

१ सय ५८ बिघा क्षेत्रफलमा फैलिएको वनविज्ञान अध्ययन संस्थानमा विगतमा सयभन्दा धेरैको संख्यामा चित्तल थिए । ‘अहिले १२–१४ वटाको एउटा झुन्डबाहेक चित्तल देखिँदैनन्,’ क्याम्पस प्रमुख कृष्णप्रसाद दाहालले भने, ‘संस्थानको कम्पाउन्ड भत्काइएकाले चित्तलहरू मासिँदै गएका हुन् ।’ उनका अनुसार सडक विभागले राजमार्गसँग जोडिएको संस्थानको पर्खाल भत्काएपछि बाहिरका कुकुरहरू सहज ढंगले जंगल प्रवेश गर्न पाए । अर्कोतिर जंगलवरिपरि चारैतिर बाटो बनाएकाले पनि चित्तलहरू आक्रमणमा पर्ने गरेका छन् ।

चोरीसिकारीबाट भने चित्तलहरू नमारिएको उनको भनाइ छ । त्रिभुवन विश्वविद्यालय र कृषि तथा वन विज्ञान विश्वविद्यालयको विवादका कारणले भत्काइएका पर्खाल पुनर्निर्माण हुन सकेको छैन । उता, छाडा कुकुरहरूलाई मार्न खोज्दा पशुअधिकारकर्मीले मार्न हुँदैन भनेर दबाब दिएकाले समस्या समाधान गर्न नसकिएको उपमहानगर बताउँछ । चौकीटोल, पदमपोखरी र पिप्लेनजिकका जंगलबाट बाहिर निस्केका मृग र चित्तल पनि कुकुरको सिकार हुने गरेका छन् । तर यसतर्फ कसैको ध्यान पुगेको छैन ।

प्रकाशित : माघ ११, २०७८ १०:४५
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

गाउँमै धमाधम योजना सम्झौता

पालिकाका कर्मचारी वडा तहमा पुगेर सेवा दिन थालेपछि स्थानीयको समय र रकमको बचत
आश गुरुङ

लमजुङ — क्व्होलासोंथर गाउँपालिका–५ सिङ्दीका डम्बरबहादुर गुरुङलाई गाउँपालिका आउन र जान मात्रै दुई दिन लाग्थ्यो । आधारभूत स्वास्थ्य सेवा केन्द्रका लागि विनियोजित २ लाख रुपैयाँ बजेटको योजना सम्झौता गर्न उनलाई यस पटक भने पालिका धाउनुपरेन ।

उपभोक्ता समिति बनाएर योजना सम्झौता गर्न कार्यालय जानुपर्छ । तर योजना सम्झौता गर्ने भन्दै यस पटक कर्मचारी नै घरआँगनमा आइपुगे । ‘कर्मचारी नै गाउँमा आउँदा खुसी लाग्यो । पालिका गएमा काम भ्याएर आउँदा ३ दिन लाग्थ्यो । कर्मचारी आएपछि ३ घण्टा पनि लागेन,’ उनले भने । यसअघि योजना सम्झौता गर्न जाँदा ५ दिनसम्म लाग्थ्यो ।

क्व्होलासोंथर–४ भुजुङ कमागाउँकी विष्णुमाया गुरुङलाई पालिका कार्यालयमा योजना सम्झौता गर्न जाँदा ठूलो गाउँसम्म अढाई घण्टा हिँडेर सवारीसाधनमार्फत जानुपर्थ्यो । कर्मचारी गाउँ आएपछि समय र खर्चको बचत भएको उनले बताइन् । ‘आमा समूहको भवन बनाउन ५ लाख बजेट परेको हो । योजना सम्झौता जानेआउने गर्दा २/३ दिन लाग्थ्यो । कर्मचारी नै आएपछि सजिलो भयो,’ उनले भनिन् । पालिका कार्यालयतिर नियमित जिप नचल्ने र बिहानबाहेक गाउँमा जिप नपाइने भएकाले पालिका कार्यालयसम्म पुग्न पनि निकै समस्या पर्ने उनको भनाइ छ ।

गाउँपालिकाबाट कर्मचारी आएर वडाभित्रको ५ योजना सम्झौता गरेर काम धमाधम भइरहेको वडा नम्बर ६ पसगाउँका अध्यक्ष मनलाल गुरुङले जानकारी दिए । ‘वडाबाट योजना सम्झौता गर्न अध्यक्ष, सचिव, कोषाध्यक्ष जानुपर्थ्यो । कर्मचारी नै गाउँ आएपछि गाउँलेलाई सुविधा पुग्यो । उपभोक्ताको समय र पैसाको बचत भयो,’ उनले भने । पसगाउँ–सिङ्दीबाट घाम्राङ भएर मालिङस्थित पालिका कार्यालय जानुपर्छ । मिदिमखोलामा पुल निर्माण भइरहेकाले हिउँदमा जसोतसो जान सकिए पनि बर्खामा पोखरा पुगेर दमौली हुँदै बेंसीसहर निस्किएर गाउँपालिका कार्यालय जानेआउने गर्नुपर्ने बाध्यता रहेको उनले बताए ।

योजना सम्झौता गर्न उपभोक्ता पालिकामै आउनुपर्ने क्व्होलासोंथर गाउँपालिका प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत त्रिलोकचन्द्र गुरुङको भनाइ छ । तर गाउँपालिकाले वडा तहमै पुगेर योजना सम्झौता गरेको छ । गाउँबाट योजना सम्झौताका लागि कर्मचारी खोज्दै आउनुपर्ने बाध्यता क्व्होलासोंथरमा छैन । प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत, योजना शाखा प्रमुख, इन्जिनियर र ओभरसियर खटिन्छन् । वडामा वडाअध्यक्ष, सबै वडा सदस्य, वडाको ओभरसियर साथमा उपभोक्ता समितिको अध्यक्ष, सचिव र कोषाध्यक्षलगायत जम्मा हुन्छन् । योजना सम्झौता हुन्छ ।

बर्खे अधिवशेन गाउँसभाले ९ वटा वडामा ९८ योजना र गाउँपालिकाको १५ योजना चालु आर्थिक वर्षमा कार्यान्वयन गर्ने गरी योजना छनोट गरेको गाउँपालिकाका योजना शाखा प्रमुख चित्र घलेले बताए । कुल योजनामध्ये ३ वटाबाहेक सबै योजना सम्झौता गरिएको र हिउँदे अधिवेशनले छनोट गरेका योजना पनि सम्झौताको चरणमा रहेको उनको भनाइ छ । ‘हामीले गाउँमै पुगेर योजना सम्झौता गरेका छौं । योजना सम्झौता भइसकेर योजनाका काम पनि धमाधम भइरहेको छ,’ उनले भने । उपभोक्ता गाउँपालिकामा आउँदा कहिलेकाहीं कागजपत्र छुटेमा दोहोरो दुःख पाइने गरेको प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत गुरुङले बताए । ‘हामी गाउँमै पुगेपछि अध्यक्ष, वडा सचिव सबै गाउँमै हुन्छन् । त्यसपछि कुन–कुन कागजपत्र चाहिने हो, ठाउँको ठाउँ बन्यो । उपभोक्तालाई पनि सजिलो ।’ कर्मचारीले स्थानीयलाई योजनाबारे जानकारी गराउने, उपभोक्ता समितिको काम, कर्तव्य र अधिकारबारे प्रशिक्षण दिने गरेका छन् । उपभोक्तालाई दुःख नदिन कर्मचारीलाई गाउँमै खटाइएको गाउँपालिका अध्यक्ष प्रेमबहादुर घलेले बताए । ‘हामीले सकेसम्म गाउँलेले दुःख नपाऊन् भनेर काम गरिरहेका छौं,’ उनले भने ।

प्रकाशित : माघ ११, २०७८ १०:३५
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×