कामचलाउ हैसियत बिर्सेर प्रहरीमा चलखेल नगर- विचार - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement
सम्पादकीय

कामचलाउ हैसियत बिर्सेर प्रहरीमा चलखेल नगर

सम्पादकीय

चुनावी जनादेशअनुरूप गठन हुने नयाँ मन्त्रिपरिषद्लाई शासनको बागडोर हस्तान्तरण गर्न दिनगन्तीमा रहेको वर्तमान कामचलाउ सरकारले नै नेपाल प्रहरीका चार नायब महानिरीक्षक (डीआईजीपी) लाई अतिरिक्त महानिरीक्षक (एआईजीपी) मा बढुवा गर्ने जुन खेल सुरु गरेको छ, त्यो जुनसुकै हालतमा रोकिनुपर्छ ।

दैनन्दिन प्रशासन चलाउने र शान्ति–सुव्यवस्था कायम राख्ने मात्र अख्तियारी भएको यो सरकारले मुलुकमा दीर्घकालीन प्रभाव पार्ने कुनै निर्णय गर्न पाउँदैन, गर्नु हुँदैन । सरकारले आफ्नो कामचलाउ हैसियत बिर्सेर प्रहरीका उच्च अधिकारीहरूको बढुवा गरिछाड्यो भने तीन दशकयता अविच्छिन्न राजनीतिक हस्तक्षेपले थिलथिलो भएको यो संस्थाको पेसागत साख अझ ओरालो लाग्नेछ । र, यसको इतिहासमा बेथितिको अर्को नकारात्मक नजिर स्थापित हुनेछ ।

अहिले सरकार मात्र कामचलाउ छैन, प्रहरी–प्रशासनको राजनीतिक कमान सम्हालिरहेका गृहमन्त्री बालकृष्ण खाण स्वयंको पदीय वैधतामा प्रश्न छ । चुनावी जनमतबाट अस्वीकृत भैसक्दा पनि नैतिकताका आधारमा राजीनामा दिनुपर्ने आवश्यकता बोध उनले गरेका छैनन् । तैपनि केही दिनमै सत्ता छाड्नुपर्ने कामचलाउ सरकार भएकाले राजीनामा नदिएको हुन सक्ने जुन शंकाको सुविधा उनलाई दिन सकिन्थ्यो, प्रहरी बढुवाको यो खेलले त्यसलाई पनि खण्डित गरेको छ । एआईजीपी बढुवामा आफूखुसी गर्नकै निम्ति उनी पदमा टाँसिइरहेको अब प्रस्ट भैसकेको छ । विधि–व्यवस्था कायम राख्न महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्नुपर्ने सुरक्षा निकायलाई यसरी गिजोल्ने कार्य किमार्थ स्वीकार्य हुन्न ।

भोलिका दिनमा वर्तमान सत्ता गठबन्धनले नै पुनः सरकार किन नबनाओस्, अहिलेका प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवा नै किन नदोहोरिऊन्, र अहिले ज–जसलाई एआईजीपीमा बढुवा गर्न खोजिएको छ, पदोन्नतिका लागि फेरि पनि उनीहरू नै सर्वथा योग्य उम्मेदवारहरू किन नहोऊन्, सरकार फेरबदलको यो संक्रमणकालमै नयाँ पदसोपान कायम हुने गरी प्रहरी संगठनको उपल्लो संरचना चलाउनु कुनै पनि कोणबाट जायज ठहरिन सक्दैन । आफू पराजित भएकाले भोलिको सरकारमा सहभागी हुन नपाउने र सत्तामा हालकै जस्तो प्रभाव नरहने भएकाले गृहमन्त्री अहिल्यै हतारिएका हुन सक्छन् । या, नयाँ सरकारमा प्रधानमन्त्री र गृहमन्त्री फरक–फरक दलका हुन सक्ने भएकाले प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवा र मन्त्री खाण दुवैले मिलिजुली मनखुसी गर्न चाहेका हुन सक्छन् । कारण जे भए पनि, सुरक्षा निकायमा दीर्घकालीन असर पर्ने गरी हुन लागेको कुबेलाको यो खेलकुद प्रधानमन्त्रीले जुनसुकै हालतमा रोक्नुपर्छ । आफैंले हरियो झन्डा देखाइसकेका छन् भने प्रधानमन्त्री यसमा सम्हालिनुपर्छ । भोलि आईजीपी नियुक्तिको उम्मेदवार निश्चित गर्ने गरी यही सरकारले एआईजीपीका पदहरू भर्नु हुँदैन ।

एआईजीपीका रिक्त चार पदमा चुनावअगावै बढुवाको प्रयास भए पनि आचारसंहिता र प्रहरी प्रधान कार्यालयको अनिच्छाका कारण रोकिएको थियो । तर, चुनाव सकिएलगत्तै बालुवाटार र गृह मन्त्रालयले दबाब बढाएका हुन् । आईजीपीको असहमतिबीच पनि गृह मन्त्रालयले एआईजीपी बढुवाका लागि निर्वाचन आयोगबाट समेत सैद्धान्तिक सहमति लिएको खुलेको छ । निर्वाचनलाई प्रभाव पार्न सक्ने प्रश्न अहिले नरहे पनि कामचलाउ सरकारलाई चुनावपछि पनि दीर्घकालीन महत्त्वका निर्णय र सरुवा–बढुवा गर्ने छुट छैन । त्यसैले आयोगले सहमति दिएकै भए पनि यो काम अघि बढाउन मिल्दैन । यस्तो कार्य गर्ने अधिकार नयाँ जनादेशअनुरूप बन्ने सरकारलाई मात्रै छ । अतः यो सरकार आफ्नो लक्ष्मणरेखाभित्रै रहनुपर्छ, कार्यवाहक हैसियतको परिधि नाघ्न यसले पाउँदैन ।

अर्को, सरकारको नेतृत्व र गृहमन्त्रीले आफ्नै पार्टीको भ्रातृ संस्थाजसरी मनपरी चलाउँदा प्रहरीको प्रतिष्ठा र प्रभावकारिता दुवै ओरालो लागेको तथ्यबारे वर्तमान प्रधानमन्त्रीजति भलिभाँति जानकार पनि सायद कमै छन् । किनभने, प्रजातन्त्र पुनःस्थापनापछि पहिलो निर्वाचित सरकारकै पालादेखि प्रहरीको सरुवा–बढुवामा खुला रूपमै राजनीतिक चलखेल बढ्न थालेको हो, जति बेला देउवा नै गृहमन्त्री थिए । त्यसयता पटक–पटक प्रधानमन्त्री हुँदा पनि प्रहरी प्रशासनमा उनका चलखेलहरू सतहमा आइरहे । यसर्थ, आफ्नै विगतको गल्ती सच्याउन पनि प्रधानमन्त्री देउवा प्रहरीको पेसागत दक्षता र समग्र संस्थागत विकासबारे चिन्तित हुनैपर्छ । यो संगठनको साख ओरालो लगाउन आफ्नो पनि ठूलो हात रहेको गल्ती महसुस गरी उनले अहिले पाँचौं पटकको प्रधानमन्त्री कार्यकाल टुंग्याउँदै गर्दा फेरि उस्तै भूल नदोहोर्‍याऊन् । कानुन कार्यान्वयन गर्नुपर्ने निकायमा थप बेथिति नहुलून् । अवसर पाएसम्म सत्ताले मनपरी गरेर भुत्ते बनाउँदै गर्दा भोलि यो संस्थाको हालत के होला, उनले मनन गरून् र अहिलेको चलखेलमा अविलम्ब विराम लगाऊन् ।

प्रकाशित : मंसिर १६, २०७९ ०७:०५
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

एक सज्जन खेलकर्मीको अवसान

हिमेश

काठमाडौँ — २०५९ साल । भर्खरै जसो राजा ज्ञानेन्द्रको शाही शासन सुरु भएको थियो । राष्ट्रिय खेलकुद परिषद्मा पनि नयाँ नेतृत्व आउने भयो । त्यो पनि शाही परिवारको निकै नजिकका नातेदार । ती अरू कोही होइनन्, किशोरबहादुर सिंह थिए । सदस्यसचिवमा नियुक्त हुन साता दिनअगाडि नै उनीसँग भेट्ने अवसर जुरेको थियो । कालिकास्थानमा भएको त्यस भेटमा उनी आफ्नो काँधमा निकै ठूलो जिम्मेवारी आएको बताउँथे । काम सुरु गरिहाल्न हतार गरिरहेका थिए ।

उनीसँगको त्यो समयको पहिलो भेटकै अनुभव थियो, यिनी निकै सज्जन छन् । उनले त्यतिबेला बोलेको पहिलो भनाइ ठ्याक्कै यस्तो थियो, ‘खेलाडी पृष्ठभूमिको व्यक्तित्वले गर्दा मलाई खेलकुदलाई नजिकबाट बुझ्न गाह्रो हुने छैन । मैले यसलाई चुनौतीको रूपमा पनि हेरेको छु र आफ्नो कार्यकाल सफल हुनेमा विश्वस्त छु ।’ कुराकानीका क्रममा उनमा कुनै प्रकारको दम्भ देखिएन । नम्र थिए, सरल पनि । केही विस्तारै बोल्थे ।

बीचबीचमा आत्मीयता जनाउने मीठो हाँसो पनि हुन्थ्यो । आफू तत्कालीन राजपरिवारको नजिक भएको परिचय पनि दिन चाहेनन् । यिनै सिंहको बिहीबार निधन भयो । सायद यो एक प्रकारले अप्रत्यासित रह्यो, किनभने बुधबारसम्म उनी साथीभाइसँगकै भेटघाटमै थिए । असामान्य केही देखिएको थिएन । राति केही असजिलो महसुस भएपछि अस्पताल लगिएको थियो । स्वास्थ्य स्थिति एकाएक जटिल भयो र सबैलाई स्तब्ध पार्दै मृत्युवरण गरे ।

उनलाई हृदयघात भएको थियो । उनी ७३ वर्षका थिए । नेपाली खेलकुदको नेतृत्वमा उत्कृष्ट खेलाडी पृष्ठभूमिका व्यक्ति विरलै पुगेका छन् । त्यसमध्ये एक सिंह थिए । उनी नेपाली खेलकुदका पक्का ‘लेजेन्ड’ थिए । खेलाडीको खेलजीवनमा निकै उतारचढाव आउने गर्छ, उनी यस्तै भन्थे । त्यसैले जस्तै स्थितिमा पनि आफूलाई अभ्यस्त राख्नुपर्ने उनको सल्लाह हुन्थ्यो । उनको निधन नेपाली खेलकुदका लागि वास्तवमै ठूलो क्षति रहेको छ ।

ब्याडमिन्टनका अब्बल खेलाडी

सिंहको जीवनलाई सम्भवतः दुई भागमा विभाजन गर्न सकिन्छ । पहिलो खेलाडीका रूपमा । दोस्रो खेल प्रशासकमा रूपमा । त्यसमध्ये उनलाई सम्झिनुपर्ने खास कारण भने ब्याडमिन्टन खेलाडीका रूपमा हो । खेलाडी पनि कस्ता भने निकै अब्बल दर्जाको । उनको नाममा रहेको एउटा कीर्तिमान खुबै महान् छ । त्यो हो, उनले २०२९ सालयता लगातार छपल्ट एकल उपाधि जितेर नेपाल च्याम्पियन बनेको । समग्र नेपाली खेलकुदमै यस्तो प्रदर्शन दुर्लभ रहेको छ । उनलाई नै सोध्ने अवसर प्राप्त भएको थियो, त्यो समय तपाईंको खेलमा त्यस्तो के थियो त ? यसको उत्तरमा उनी सबैभन्दा पहिले मुसुक्क हाँसे । अनि आफूमा खासै केही विशेष नरहेको बताए । तर उनले के माने भने आफू विपक्षी खेलाडीको प्रदर्शन हेरेर कस्तो खेल खेल्नुपर्छ भन्ने रणनीति बुन्न भने माहिर छन् । भनिन्छ, उनी आफ्नो जीवनको उत्कृष्ट लयमा हुँदा कोही पनि उनको छेउछाउ पुग्न सकेनन् । सायद उनी ब्याडमिन्टन खेल्नकै लागि जन्मेका थिए ।

नेपाली ब्याडमिन्टनको एउटा ठूलो विशेषता के हो भने यो खेल राजपरिवारसँग निकै नजिकबाट जोडिन्छ । राजा महेन्द्र ब्याडमिन्टन संघकै नेतृत्वमा पनि रहे । सायद यही पृष्ठभूमिमा सिंह पनि ब्याडमिन्टनसँग जोडिए । तर यो खेलसँग जोडिनु र अब्बल खेलाडी हुनु दुई फरक कुरा हो । उनी नेपालको प्रतिनिधित्व गरेर खेल्नु नै आफ्ना लागि सबैभन्दा ठूलो उपलब्धि रहेको मान्थे । उनले भनेका थिए, ‘मेरो समय नेपाली ब्याडमिन्टनको स्वर्णिमकाल थियो ।’

त्यसो भनेको उनको समयमा ब्याडमिन्टन नेपालको नम्बर एक खेलजस्तै बनेको थियो । सन् १९७० मा बैंककमा भएको एसियाली खेलकुदमा नेपालले ब्याडमिन्टनतर्फ पहिलोपल्ट भाग लिएको थियो । त्यसकै एक सदस्य थिए यिनै सिंह । ६ खेलाडीले त्यसमा सहभागिता जनाएका थिए, त्यसमा एक त सिंह भए । अन्य खेलाडी थिए मोहनबहादुर शाही, गेहेन्द्रमान सिंह, बलराम केसी, पुरुषोत्तम केसी र ज्ञानबहादुर खड्का । त्यस अर्थमा पनि सिंह नेपाली ब्याडमिन्टनका ऐतिहासिक खेलाडी भए ।

सदस्य–सचिवका रूपमा ‘सफा’

सिंह परिषदका १४ औं सदस्य–सचिव थिए । उनले ०६३ सम्म त्यस पदमा रहे । उनको कार्यकालको सबैभन्दा ठूलो पक्ष थियो, आर्थिक रूपमा पारदर्शी काम । उनले त्यो समय तदर्थवादमा चलेको संघहरूलाई औपचारिक रूप दिन खोजे, साधारणसभा र चुनावबाट नेतृत्व छनोट गर्ने बाटो बनाए । त्यो आफैंमा ठूलो परिवर्तन थियो । तर पछि तिनै संघलाई विघटन गरेपछि त्यसले ठूलो विवाद पनि लिएको थियो, शाही शासन अन्त्य भएपछि ।

उनले परिषदको नेतृत्व लिएलगत्तै नवौं दक्षिण एसियाली खेलकुदको तयारी सुरु भएको थियो । उनले यसलाई ठूलो प्राथमिकतामा राखेका थिए । एक प्रकारले भन्दा सदस्य–सचिवका रूपमा परिषदमा उनको नेतृत्व ठीकै रह्यो । सदस्य–सचिव नियुक्त हुँदा नै उनी नेपाल ओलम्पिक कमिटीसँग पनि आबद्ध थिए । पछि ओलम्पिक कमिटीसँग व्यक्तिगत मनमुटावसुरु भयो । उनको समयमा परिषद र ओलम्पिक कमिटीबीच निकै बेमेल रह्यो ।

सम्भवतः परिषद र ओलम्पिक कमिटीबीच विवादले चर्को रूप लिएको समय उनको परिषदको कार्यकाल पनि रह्यो । पानी बाराबारकै स्थिति पुगेको थियो र एक समय नवौं दक्षिण एसियाली खेलकुदमा नेपालको सहभागिता नै अन्योल बनेको थियो । ओलम्पिक कमिटीको चुनाव प्रक्रियामा भाग लिएर त्यसलाई मान्न अस्वीकार गर्नु पनि सिंहको कमजोरी रह्यो । विवादबीचमै उनले जिन्म्यास्टिक संघको नेतृत्व पनि सम्हाले । तय छ उनलाई धेरै उच्च सम्मानले सम्झिनुपर्ने मूल कारण खेलाडीका रूपमा नै हो । यो नै उनीप्रति सच्चा श्रद्धान्जली हुनेछ ।

प्रकाशित : मंसिर १६, २०७९ ०७:००
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×