चुनावी परिणामसँगै उठेका बहस- विचार - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

चुनावी परिणामसँगै उठेका बहस

अब पश्चिमा दबाबका कारण कांग्रेसले राप्रपा, नवोदय शक्ति, मधेशवादीसँगको सहकार्यलाई प्राथमिकता दिनेछ । दक्षिणलाई भने अब एमाले र माओवादी अछुत रहेनन् । अर्कातर्फ कांग्रेस सबै 'वामपन्थी' लाई प्रतिपक्ष र सडकमा छोड्न पनि चाहँदैन ।
नरेन्द्रजंग पिटर

सबैसँग चित्त बुझाउने तर्कहरू हुन्छन्, मन बहलाउने शीर्षक अनगिन्ती । अझ शक्तिकेन्द्रहरू आफू ठीक भएको प्रमाणित गर्ने भाष्यकारद्वारा अनेकौं तर्कखेती गराइरहन्छन् । दुःख भुलाउन हिँड्ने भिन्नाभिन्नै बाटा पनि हुन्छन् । आखिर चुनाव हो, हार्नु र जित्नुमा कारण त हुन्छ नै । चुनाव सकिएसँगै अब बहसका विषय भने फेरिए ।

ठूला पार्टी खुम्चिए । सनातनी पार्टीसँग निराशा, आक्रोश र प्रतिक्रियास्वरूप सदनमा केही नौला अनुहार देखिनेछन् । यसले सदनको चित्र र चरित्रमा केही प्रभाव पार्नेछ । परम्परागत नेतृत्वलाई पनि नयाँ तरिकाले सोच्न दबाब बनाउनेछ । आफ्नो दिमाग आफैंसँग राखेर राजनीतिकर्म गर्नेहरूका लागि विचारको सिद्धान्तलाई सुविधाको सिद्धान्तमा फेर्दा उम्रिने संकटहरू परिणाममा छ्यांगै देखिए । व्यवहारबिना सिद्धान्त र गौरवमय इतिहास मात्रै जनमतले स्विकार्दैन । राजनीतिक नाराले सामाजिक आवेग तयार गरेर मात्रै हुँदो रहेनछ, त्यसको स्वामित्व नलिने र आफूलाई सामाजिकीकरणको परीक्षामा खरो नउतार्नेहरूले आफ्नै हतियार पनि रक्षा गर्न नसके विरोधीले थुतिदिन्छन् ।

कैयौं अहंकारी चिप्लिएनन् मात्रै, पछारिए पनि । राजनीतिमा अवकाश कहिले ? परिवारवाद फेरि प्रश्न बन्यो । अहंकारले व्यभिचारी बनाइदिन्छ । कुरूपतामा सुन्दरता खोजिन्छ । अन्तर्मनका लालसाले गर्दा आँसु र सपनामा पौडी खेलिन्छ । २०६२–६३ सालको परिवर्तनले ल्याएका आशा निराशामा त्यसै र एकै दिन फेरिएका हैनन् । जागृत महत्त्वाकांक्षा ऊर्जा बन्न सकेन । बरु अहंकार फैलिँदा आफ्नै वंशमा यदुवंश जन्मिन्छन् । राजनीतिक कलाकार भने औधी सिपालु हुन्छन् । प्रतिस्पर्धी तह लगाउन आफन्तको नाक काटेर पराईको गुप्तांग टालिदिन्छन् ।

चुनावी दृश्य

गठबन्धनहरूको निर्देशनले काम गरेन । स्वयं नेतृत्वलाई राजनीतिक धरहरा क्रमशः ढल्दै गएको थाहा–पत्तो भएन । निर्देशन पालना गराउन नसक्नु भनेको नेतृत्वको नैतिक आधिकारिकता गुम्नु हो । चुनावसँगै (उपयोग, बहिष्कार वा तटस्थ बस्ने) धेरैका चिन्तन, सांस्कृतिक स्तर, क्रोध, ईर्ष्या, प्रतिशोध, प्रतिक्रिया र दुर्भावनाहरू छताछुल्ल भए । कोही तटस्थ बस्न सकेन । कैयौंको राजनीतिक जीवन धरापमा पर्न गयो ।

गठबन्धनमा नेपाली कांग्रेसको वर्गनिष्ठा, एमालेको सुदृढ संगठन देखियो । माओवादी भने आफ्नै नाराको स्वामित्व लिन नसकेर गुटभित्रैका अहंकारी र महत्त्वाकांक्षीहरूसँग टकरायो । कांग्रेसमा देउवा गुटकै हालीमुहाली भए पनि ‘कम्युनिस्ट’ को हाउगुजी र डर पैदा गरिएकाले अरू त्यति विद्रोही देखिएनन् । सर्वमान्य एकल नेतृत्वका कारण एमालेमा गुट राजनीति अन्त भएको भान भए पनि वर्चस्व भिडन्तमा भने महासचिव र उपाध्यक्षबीचको शीतयुद्ध छर्लंग देखा पर्‍यो । माओवादीमा गुटको ‘जनयुद्ध’ भाइयुद्धका रूपमा छताछुल्ल भयो । कम्युनिस्ट नभैकन ‘कम्युनिस्ट’ बन्ने छुट हुनु, वामपन्थी चरित्र पनि नदेखिनु–नहुनु नेपाली ‘कम्युनिस्ट’ का विशेषता रहे । ठूला तीन दलभित्रका प्रतिस्पर्धीहरूलाई स्थानीय तहमै रोक्न चुनावी टिकटै नदिनु र दिए पनि हराउनु गुट राजनीतिको बिनाटिकटको रमिता बन्यो । जित्नेभन्दा पनि हराउने गुठियारहरू सक्रिय भए ।

संसारमा हरेक पार्टीका र संघसंस्थाका कार्यनीति अनुसार तत् संस्थाका अगुवा र कार्यकर्ता चल्छन्, चल्नुपर्छ । नत्र पार्टी भन्ने कानुनी र नैतिक अधिकार रहँदैन । भूमिकाले चरित्र किटान गर्छ । सिंगमरमरमा टेकेपछि चिप्लिन सकिन्छ, माटोको भुइँमा हिलो–धूलो लागे पनि चिप्लिँदैन । समयको वेग र दिशा खुट्याउँदै परिस्थितिलाई काबुमा राख्न भने आफ्नै खुट्टा दह्रो गरेर उभिनेले मात्रै चुनौती पार गर्न सक्छन् । कुनै प्रतिकूल हावाले भक्तपुरलाई हल्लाउनै सकेन ।

परिणामको ट्रेन्ड हेर्दा नेपालको संसद्मा पश्चिम–प्रशिक्षित दक्षिणपन्थको वर्चस्व हुने देखियो । हाम्रोजस्तो भू–संवेदनशील राष्ट्रमा अति दक्षिणपन्थको उदयले नवनाजी भ्लादिमिर जेलिन्स्की जन्माउने र पश्चिमाको क्रीडास्थल बनाउने सम्भावना टड्कारो देखियो । पश्चिमा सहयोगले गर्दा भएको नयाँ शक्तिको उदय, निराश जनमत, ठूला पार्टीप्रतिको घृणा, आर्थिक अभिभावक बनेको बिदेसिएको जनमतले घरपरिवारलाई गरेको आग्रह र अनुरोधले मतदातामाझ अर्थ राखे । हरेक पार्टीमा अन्तर्राष्ट्रिय विभाग र ती देशमा भ्रातृ संगठन सक्रिय रहे पनि ती नयाँ शक्तिसामु अर्थहीन देखिए ।

जी–ट्वेन्टीको बैठकमा चिनियाँ राष्ट्रपति र क्यानाडाका प्रधानमन्त्रीबीच चुनावी हस्तक्षेपको विषय सम्बन्धी वार्ताको सार्वजनिकीकरणलाई लिएर ठाकठुक भयो । आपसी संवादलाई सार्वजनिक गरेको आरोप राष्ट्रपति सीको थियो भने प्रधानमन्त्री ट्रुडोको भनाइ थियो, ‘क्यानाडा प्रजातान्त्रिक देश भएकाले सबै कुरा पारदर्शी हुन्छ ।’ यसभन्दा पहिला नेपालमा चुनावी शक्तिखेलहरू उत्तर र दक्षिणबाट मात्र हुन्थे, यस पटक भने पश्चिमाले पनि चोटिलो हस्तक्षेप गर्‍यो ।

आत्मसमीक्षाका कुरा

घटना र परिणामले विगतबाट सिकेर आगतको योजना बनाउन आफू र अरुले गरेका गल्तीहरूबाट शिक्षा लिन निर्मम आत्मसमीक्षा गर्ने गरिन्छ । कुनै पनि नेतृत्व सर्वज्ञ हुँदैन । उसलाई योग्य सल्लाहकार र असल सहयोगीहरूको टिम आवश्यक पर्छ । गल्ती महसुस गरेर रचनात्मक आलोचनालाई स्वागत गरिए मात्रै सुध्रिन–सच्चिन सकिन्छ । निर्मम आत्मसमीक्षा गर्न दुर्नियति पक्षपोषण नगरे मात्र सकिन्छ । सम्भावनाको सिकार सहज हुन्छ । जसले पहिले एकान्तमा आफैं ऐना हेर्दैन, उसले अरूलाई ऐना देखाउनुको अर्थ रहँदैन । जसले आफैंलाई क्रमभंग गरेर निकास खोज्दैन, ऊ इतिहासका पानाहरूमा मात्र समेटिने दिनको पर्खाइमा रहेतुल्य हुन्छ । इतिहासका निर्माता र क्रान्तिको नेतृत्व गर्ने संसारका धेरै पार्टी समयसँगै असान्दर्भिक बनेर पुस्तकका सन्दर्भ सामग्रीका एकाध हरफमा सीमित हुन पुगे । त्यो हेक्का राखे मात्रै अहंकारीहरूले आत्मसमीक्षा गर्न सक्छन् ।

आत्मसमीक्षाका विषय

सिद्धान्तको आत्महत्या, पार्टीको महापतन र विघटनकाल बनेर इतिहासले त्यसै खितखिताउँदै ठट्टा गरेको पक्कै हैन । मतदान किन कम भयो ? त्यसका कार्य, कारण र परिणाम खुट्याउनुपर्ने हुन्छ । परिणामसँगै दुवै गठबन्धनले दिन चाहेको, गरेको अभ्यास परिणाम बनेर देखियो । कुनकुन दृश्य–अदृश्य शक्तिखेल भए !

बहाना नगरीकन हार स्विकार्ने सामर्थ्य भएपछि मात्रै आत्मसमीक्षा गर्न सकिन्छ । किन र कसरी पार्टीभित्र आत्मघाती दस्ता तयार भयो ? आत्मघातीहरू दुस्मनलाई मार्न नसके पनि स्वयं भने मारिन्छन् । आफन्तसँगै घृणा सकिएपछि जिन्दगीभर स्वकृत्यका लागि भने पछुताउनुपर्छ । साहस र साधन मात्रै भएर हुँदैन समय र युद्धमैदान चयन, उचित व्यवस्थापन गरियो कि गरिएन ? पहल नेतृत्वमा आवश्यक हुन्छ । योद्धाहरूको मनोबल र सहयोद्धाहरूको इच्छाशक्ति बढाउनपट्टि असमर्थता एवं सबै तहका नेतृत्वहरूप्रति चरम अविश्वासका कारक केके हुन् ?

कहाँ चुकियो ?

उम्मेदवार छनोटमा ! केन्द्र र स्थानीय तहसम्म नीति र विधि अनुसार संगठन परिचालन व्यवस्थापन, सामूहिक भावना तथा संगठन पहिलो भन्ने मान्यता, नीति योजना र पहलकदमीको सुनिश्चितता अनिवार्यतामा !

सबै प्रतिकूलतासँग लड्न र जित्नका लागि जमिनमा दह्रोसँग खुट्टा टेक्नुपर्छ । पीँधका मान्छेको मुद्दा बोक्नुपर्छ । संगठनलाई विधि–पद्धतिमा चलाउनुपर्छ । राज्यको प्रतिनिधि हुँदा सरल, सस्तो र छिटो डेलिभरी दिनुपर्छ । नेताहरूले चाकरीबाज खोज्नु हुन्न । नेताहरूको बाह्रमासे गीत गाउने कार्यकर्ता बन्नु हुँदैन । परिवार–सम्पत्तिप्रति अचाक्ली मोहले समाजमा नेतृत्वमाथि घृणा पैदा गर्छ । अंकगणितका लागि विजातीय वर्गसँग मिल्नु हुँदैन । पैसाका लागि तस्कर र दलालहरूसँग उठबस गर्नै हुँदैन । जीवन सरल र एक स्तरको पारदर्शी हुनुपर्छ । भू–संवेदनशील देशमा विदेशीको सुरक्षाचासो र आफ्नो दायित्व के हो भन्ने ख्याल गरियो ?

नयाँ गठबन्धनको रेखाचित्र

परिस्थिति फेरिएसँगै पार्टीहरूका प्राथमिकता पनि फेरिने गर्छन् । राजनीति सबैलाई, सबै ढोका सधैं खुला राखिरहने सम्भावनाको खेल हो । गठबन्धनहरू बन्छन्, भत्किन्छन् । संसदीय व्यवस्थामा शक्ति पाउन कुनै पनि बेला पार्टीहरू जोसुकैसँग सम्झौता गर्ने गर्छन् । राजनीति मात्रै यस्तो विषय हो जहाँ हिजोलाई नभई भोलिलाई हेरेर योजना र सहयात्री छानिन्छ । मित्र र विरोधी तय गरिन्छ । नेतृत्वको भूमिकाले समाज र कार्यकर्तालाई धारणा फेर्न प्रोत्साहित मात्रै गर्दैन, व्यवहार फेर्न पनि हौस्याउँछ, बाध्य पार्छ । पुरानै तरिकाले नयाँ चुनौतीको सामना गर्न सकिँदैन ।

कांग्रेस र एमालेको आआफ्नो गठबन्धन र सहकार्यले माओवादी जनयुद्धप्रतिको धारणा, आग्रह र शत्रुतापूर्ण व्यवहारमा फरक ल्यायो । सामाजिक मनोभावमा समेत प्रभाव पार्‍यो । भलै नाराको सामाजिकीकरण गर्न र धरातलीय स्वामित्व लिन नसक्दा थारू, दलित, जनजाति र मधेशमा उसले उठाएका नारा र अभियानबाटै अन्य शक्तिको उदय किन नभएको होस् ! उसले उठाएका गणतन्त्र, समानुपातिक, समावेशी र संघात्मक एजेन्डालाई आफ्ना नीति बनाउन अन्य पार्टी हिचकिचाएनन् । त्यसले राष्ट्रिय–अन्तर्राष्ट्रिय सोचमा असर पार्‍यो । भलै प्रायोजित एनजीओ–आईएनजीओ र घायल अभिजात वर्गविरोधी किन नहोस्, नाराको वाहक स्वयं भूमिकामा नउत्रिएको होस् !

पार्टी एकताको अभ्यास, एकआपसका शत्रुतापूर्ण सम्बन्ध, विपरीतको एकत्वलाई एमाले अध्यक्षले विगतमा स्विकार्न सकेनन् । आत्मसात् गर्नपट्टि समस्या रह्यो । यसकारण नयाँ राजनीतिक सहकार्य गर्न उनलाई कठिन परे पनि चुनावी परिणामले नयाँ सहयात्री खोज्न विवश बनायो । स्वभाव र संस्कृति फेर्न धेरै कठिन पर्छ । दम्भपूर्ण नजरिया, आत्माहंकार, अधिमूल्यन र धरातलीय यथार्थको बेवास्ताजस्ता दुर्गुणबाट बच्न नसक्दा उनी विगतमा पाएको अपार अवसर सित्तैंमा गुमाउन पुगेकै हुन् । भीम रावल फ्याक्टर पनि उनलाई महँगो पर्‍यो । रावलले हारेर पनि जिते । अब आक्रोश मत्थर भएको छ, परिवेश नयाँ बनेको छ ।

सरकार मिलीजुली बन्ने भो । अब पश्चिमा दबाबका कारण कांग्रेसले राप्रपा, नवोदय शक्ति, मधेशवादीसँगको सहकार्यलाई प्राथमिकता दिनेछ । दक्षिणलाई भने अब एमाले र माओवादी अछुत रहेनन् । अर्कातर्फ कांग्रेस सबै ‘वामपन्थी’ लाई प्रतिपक्ष र सडकमा छोड्न पनि चाहँदैन । यसले गर्दा फेरि कतै २०५० को दशकको कुरूप राजनीतिक खेलको पुनः अभ्यास त हुने हैन ?

प्रकाशित : मंसिर ११, २०७९ ०७:५४
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

भोट बैंक मात्रै होइनन् ज्येष्ठ नागरिक

मधु राई

संयुक्त राष्ट्र बालकोषमा २९ वर्ष काम गरेका ७२ वर्षीय श्रीमान्को दैनिकी बिहान पाँच बजे सुरु हुन्छ । घरका सदस्य नउठ्दै बिहानको चिया पकाएर खाएपछि एक घण्टा व्यायाम गर्ने श्रीमान् बेलुकी प्रायः आफैं खाना बनाएर खाने गर्नुहुन्छ । बेलुकीपख सधैंजसो कौसीमा पानी हाल्नु उहाँको दैनिकीमा पर्छ । जागिरे जीवनमा गाडी चलाउन सिकेका श्रीमान् अझै पनि लामो यात्रा गर्न रुचाउनुहुन्छ ।

यसरी श्रीमान्जस्ता कतिपय ज्येष्ठ नागरिकले पनि व्यक्तिगत रूपमा शारीरिक र मानसिक स्वास्थ्यका लागि सक्रिय जीवनशैली अपनाउने गरेका छन् । यस्तो जीवनशैलीले घरपरिवार र समाजमा जीवनको उत्तरार्द्धमा पनि सक्रिय जीवन बिताउन सकिन्छ भन्ने सकारात्मक सन्देश प्रवाह गरिरहेको छ ।

कतिपय ज्येष्ठ नागरिक भने समग्र ज्येष्ठ नागरिकहरूको हकहितका लागि सामाजिक कर्ममा होमिएका छन् । ३५ वर्ष प्रहरी सेवामा आफ्नो ऊर्जाशील उमेर खर्चेका छत्र प्रधान तीमध्ये अग्रपंक्तिमा पर्नुहुन्छ । राष्ट्रिय ज्येष्ठ नागरिक महासंघका अध्यक्षसमेत रहेका प्रधानले १८ वर्षदेखि ज्येष्ठ नागरिकहरूका विविध मुद्दामा पैरवीकर्ताको भूमिका निर्वाह गर्दै आउनुभएको छ । महासंघले सबै जिल्लामा शाखा विस्तार गरेको छ ।

हामी नेपाली जीवनको ६० औं वसन्त पार गरेपछि आफूलाई बुढेसकालले छोयो भनेर चिन्तित हुन थाल्छौं । कतिपय मानिस जीवनको पूर्वार्द्धमा सक्रिय भए पनि उत्तरार्द्धमा निष्क्रिय जीवनशैली अपनाउन थाल्छन् । निष्क्रिय जीवनशैली अपनाउने कतिपय ज्येष्ठ नागरिकमा यही कारण शारीरिक–मानसिक रोग देखा पर्न थालेको छ । निष्क्रिय जीवनशैली अपनाउने अधिकांश ज्येष्ठ नागरिक कालान्तरमा घरपरिवार र समाजबाट दूरीको जीवन बिताउने गरेको आफ्नै टोलछिमेकमा देख्न सक्छौं ।

एउटा अध्ययन अनुसार, घरपरिवार र समाजबाट परपरै रहनेहरूमा विस्मृतिको रोग बढी देखिने गरेको छ । यस्तै विस्मृति रोगका कारण कतिपय ज्येष्ठ नागरिक परिवारका सदस्यलाई नभनी सुटुक्क घर छाड्ने गर्छन् । धेरै वर्षअघि मैले चिनेका दुई जना ज्येष्ठ नागरिक परिवारलाई थाहै नदिई घर छाडेको घटना मेरो मानसपटलमा ताजै छ । पछिल्लो समय वैदेशिक रोजगारी तथा अध्ययनका लागि छोराछोरी बिदेसिन थालेपछि ज्येष्ठ नागरिकहरूको दैनिकी झनै कष्टकर बन्दै गएको छ । बिदेसिएका अधिकांश छोरानाति पुस्ताहरूमा सामाजिकीकरणको पूर्णतया कमी देखिन्छ । किनभने तिनीहरू बेलाबेला आफन्तजनसँग भेटघाट गर्न स्वदेश आए पनि अधिकांशले धरातल बिर्संदै गएको देखिन्छ । यसले गर्दा पनि डाँडाको घाम बनिसकेका ज्येष्ठ नागरिकहरूको उत्तरार्द्ध कष्टकर बन्दै गएको छ । यस्तै कारणले पनि बहुसंख्यक ज्येष्ठ नागरिकहरू कुण्ठाग्रस्त जीवन बिताउन बाध्य छन् । कतिपय यस्ता ज्येष्ठ नागरिकहरू बाहिरबाट सुखी र सम्पन्न देखिए पनि मानसिक रूपले अस्वस्थ बन्दै गएका छन् ।

त्यसो त स्वदेशमै आफ्ना छोराबुहारीसँग बस्दै आएका अधिकांश ज्येष्ठ नागरिक छोराबुहारी रिसाउँछन् कि भनेर पनि धेरै कुरा व्यक्त गर्न सक्तैनन् । जनजीविकाका लागि छोराबुहारीमा आश्रित कतिपय ज्येष्ठ नागरिक आफूले भनेजस्तो सक्रिय जीवनशैली अपनाउन सक्तैनन् ।

हिजोका दिन गाँस, बास र कपासको खोजिमा बिदेसिन बाध्य बाबुबाजे पुस्ता र आज उच्च शिक्षा लगायत राम्रो अवसरको खोजीमा बिदेसिएका छोरानाति पुस्ताबीच नपुरिने खाडल तयार हुँदै छ । छोरानाति पुस्ताको बदलिँदो जीवनशैली र मानसिकतालाई सहजै ग्रहण गर्न बाबुबाजे पुस्तालाई सकस परेको छ ।

विश्वमा हाल ६० वर्षमाथिको जनसंख्या ९० करोड छ भने, नेपालमा चाहिँ २०६८ सालको जनगणना अनुसार कुल जनसंख्याको ९.१ प्रतिशत छ । संयुक्त राष्ट्रसंघका पछिल्लो अध्ययन अनुसार १ जना शिशु जन्मिँदा ३ जना ज्येष्ठ नागरिक तयार भइसकेका हुन्छन् । राष्ट्रिय योजना आयोगको एउटा प्रक्षेपण अनुसार, नेपालमा ६५ वर्षमाथिका नागरिकको संख्या सन् २०२८ मा कुल जनसंख्याको ७ प्रतिशतभन्दा बढी र सन् २०५४ मा १४ प्रतिशतभन्दा बढी हुनेछ (नेपाल साप्ताहिक, २०७६ भदौ १) । यसरी नेपालमा मात्रै हैन, विश्वभरि नै ज्येष्ठ नागरिकहरूको संख्या बढ्दै छ । तीमध्ये नगण्यले मात्र जीवनको उत्तरार्द्धमा सक्रिय जीवन बिताउने अवसर पाएका छन् ।

नेपालको संविधानको धारा ४१ मा ‘ज्येष्ठ नागरिकहरूलाई राज्यबाट विशेष संरक्षण तथा सामाजिक सुरक्षाको हक हुनेछ’ भनिएको भए पनि, ऐनमा ज्येष्ठ नागरिक कल्याण कोष एवं हेरचाह केन्द्र वा दिवा सेवा केन्द्रको स्थापना र सञ्चालन सम्बन्धी व्यवस्था गर्ने भनिएको भए पनि सरकार वृद्धभत्ता बाँडेर पन्छिने गरेको छ । पछिल्लो समय बरु नागरिकस्तरबाट स्वतःस्फूर्त रूपमा ज्येष्ठ नागरिक दिवा केन्द्र तथा वृद्धाश्रम स्थापना तथा निर्माण गर्न थालिएको छ । यस्ता दिवा केन्द्र तथा वृद्धाश्रम निर्माणमा राज्यले आंशिक रूपमा आर्थिक सहयोग गरे पनि सञ्चालन खर्च ज्येष्ठ नागरिकहरू स्वयंले जोहो गर्दै आएका छन् । जीवनको पूर्वार्द्धमा विभिन्न क्षेत्रमा आफ्नो ऊर्जाशील समय खर्चेका ज्येष्ठ नागरिकहरूको अनुभव र योग्यताको सही मूल्यांकन न राज्यले गर्न सकेको छ न त नागरिक समाजले नै ।

विडम्बना भन्नुपर्छ, ज्येष्ठ नागरिकहरूलाई अन्य क्षेत्रमा अयोग्य देख्ने नेपाली समाजले राजनीतिमा भने ज्येष्ठ नागरिकहरूकै बाहुल्यलाई स्विकारिरहेको छ । यसले नेपाली समाजको चरित्र बुझिनसक्नु बनाएको छ । अझै पनि प्रमुख दलहरूमा ज्येष्ठ नागरिकहरूकै बोलवाला छ । दशकौंदेखि राजनीतिको शीर्षस्थ पदमा आसीन हाम्रा राजनीतिकर्मीहरू आफूजस्तै ज्येष्ठ नागरिकहरूको पक्षमा संविधानले प्रत्याभूति गरेको अधिकार दिलाउन भने असफलजस्तै देखिएका छन् । जीवनको उत्तरार्द्धमा पनि राजनीतिमा क्रियाशील हुने ज्येष्ठ नागरिकहरूको पहिलो कर्तव्य भनेको आफूजस्तै नागरिकहरूको हकहितका लागि पैरवी गर्नु हो ।

हामीकहाँ सामाजिक संरचनाले गर्दा पनि ज्येष्ठ नागरिकहरूको वर्तमान र भविष्य असुरक्षित बन्दै गएको छ । किनभने आमाबुबाप्रतिको कर्तव्य निर्वाह गर्नेभन्दा पनि अधिकार खोज्ने प्रवृत्ति छोरानाति पुस्तामा झाँगिँदै गएको छ । यसरी जीवनको पूर्वार्र्द्धमा छोराछोरी हुर्काउँदै जोडेको जायजेथामा छोराहरूले आँखा गाड्न थालेपछि सुरु हुन्छ गृहकलह । पछिल्लो समय सम्पत्तिकै कारण ज्येष्ठ नागरिकहरू घरपरिवारभित्रै एक्लिँदै गएका छन्, अंशलाई लिएर मनमुटाव बढ्दै गएको छ । कतिपय ज्येष्ठ नागरिक छोरानातिबाट प्रताडित छन्, यस्ता प्रताडनाबाट मुक्ति पाउन वृद्धाश्रम पुगेका छन् । यस्ता कतिपय कारणले गर्दा पनि नेपाली समाजमा वृद्धाश्रमहरूको आवश्यकता महसुस गर्न थालिएको छ । पक्कै पनि नेपाली समाजमा वृद्धाश्रमहरूको संख्या बढ्नु राम्रो हैन, जीवनको पूर्वार्द्धमा समाज र घरपरिवारका लागि आफ्नो ऊर्जाशील उमेर र समय खर्चेका ज्येष्ठ नागरिकहरूले जीवनको उत्तरार्द्धमा पनि घरपरिवारसँग बस्न पाउनुपर्छ भनेर नागरिकस्तरबाटै पैरवी गर्न जरुरी छ । राजनीतिकर्मीहरूले पनि ज्येष्ठ नागरिकहरूलाई भोट बैंक मात्र हैन, उनीहरूको पक्षमा बनेका नीतिनियम व्यवहारमा उतार्न रणनीतिक योजना तर्जुमा गर्नुपर्छ ।

प्रकाशित : मंसिर ११, २०७९ ०७:५४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×