नरेन्द्रजंग पिटर

नरेन्द्रजंग पिटरका लेखहरु :

राजनीति : भ्रम र यथार्थबीचको पौंठेजोरी

चुनाव करेसामै आइसक्यो । भनिरहनै पर्दैन, ‘चुलामा के पाक्या छ भन्ने कुरा पिँडीले नै कहन्छ ।’ पार्टीहरू जनतालाई अल्जाइमर (बिर्सने रोग) लाग्या छ भनेर मक्ख छन् । कसरी भ्रममा उल्झाउने भनेर रणनीति तयार हुँदै छ ।

एम सर, सशरीर हाजिर होऊ !

अठचालीस वर्ष पहिला रिलिज भएको राजेश खन्ना र मुमताज अभिनीत हिन्दी फिल्म ‘रोटी’ को एउटा गीतले भन्छ- ‘यह जो पब्लिक है यह सब जानती है / अजी अन्दर क्या है, अजी बाहर क्या है /यह सबकुछ पहचानती है, पब्लिक है ।’

राजनीतिमा ‘धर्म’ को अडेस

सांस्कृतिक राष्ट्रवाद नै राजनीतिको केन्द्र बनाउने भारतीय जनता पार्टी (भाजपा) सन् २०१४ मा सत्तामा पुगेपछि अन्धधार्मिकताले शीर्षस्थान ओगट्यो । नियोजित ‘लिन्चिङ’मा मुसलमान, दलित र आदिवासी पर्दै गए । आस्था र धार्मिकताको अर्थ फेरियो । अल्पसंख्यकप्रति आक्रमण सामान्य बने । उदारवादी आक्रमणका निसानामा परे ।

चुनावी संकेत र सन्देशहरू

स्थानीय तहको चुनावले नेपाली राजनीतिमा बहसको शीर्षक नै फेरिदियो । घटना र अवस्थाले मानिसलाई नियन्त्रण र निर्देशन गर्छ । परिणामले नियत प्रस्ट्याउँछ । विरोधीको कमजोर हिस्सामा किल्लाभेदन गर्दै सकुशल बाहिर निक्लनु कुशल सेनापतिको रणकौशल हो ।

चुनावी टकरावको मर्म

आलोचनात्मक र तुलनात्मक चस्मा लगाएर, नामांकनपत्र भर्नुपहिलादेखि चुनाव प्रचारको अन्तसम्म नियाल्दा के देखिँदै छ त ? हिमाल, पहाड र तराई–मधेशमा मतदाता र पार्टीहरूबीचको भिन्नता र समानता के हो ? जनमतको निराशालाई स्थानीय चुनावले आशामा फेर्न सक्ला ? चुनावी आमसभामा मान्छेहरू पुगेकै छन्, घरदैलो कार्यक्रममा लागेकै छन् । राजनीति र पार्टीप्रति निराशा बढेका बेला चुनावको टिकटमा भने यस्तो होडबाजी किन चलेको छ ?

राजनीतिक बसाइँसराइ र गाली माहात्म्य

स्थानीय तहको चुनाव लाग्दै गएको छ । चुनाव लागेसँगै सतहमा देखिने पहिलो विषय राजनीतिक बसाइँसराइ हो भने दोस्रोचाहिँ गाली माहात्म्य । शक्ति प्रदर्शन र भीडको जोगाड गर्नु, विरोधीको मनोबल तोड्नु, कार्यकर्ताको आत्मबल बढाउनु र जनमतको ध्यान आकर्षित गर्नुजस्ता चुनावी माहोल बनाउने परंपरागत तरिकामा परिवर्तन आएको छ । राम्रा खेलाडीका देखाउने कला र खेल्ने दाउ फरक हुन्छन् । ‘तेवर’ र ‘जेवर’ सामान्य अवस्थामा भने देखाइँदैन । 

यूपी चुनावले दिने सन्देश

हिन्दीभाषी क्षेत्रको चित्र र चरित्र कोरिरहेको भारतीय राज्य उत्तर प्रदेश (यूपी) को राजनीतिक चुनावी मिजाज र नाडी छाम्ने चौरासी वर्ष पुरानो हजरतगन्जको कफी हाउसको परम्परागत गर्मागर्मी बहस तीन हप्ता पहिलासम्म देखिँदैनथ्यो । त्यहाँ चल्ने बहस, बन्ने संघर्षका योजना, कोरिने राजनीतिक नक्साले यूपीलाई नयाँ दिशा दिन्थ्यो ।

कम्युनिस्ट चस्माले पृथ्वीनारायणलाई नियाल्दा

के साँच्चै कम्युनिस्ट, जनजाति, उपेक्षित समुदायले पृथ्वीनारायण शाहलाई ‘साम्राज्यवादी’, ‘विस्तारवादी’ भन्नु ठीक छ ? समयसँगै इतिहासलाई कसरी बुझ्ने ? इतिहासको विवेकपूर्ण वाचनका लागि तत्कालीन अवस्थाबारे आग्रहविहीन सोच र इतिहासबोध चाहिन्छ ।

मनोयुद्धमा फसेको माओवादी

माओको जन्मदिन साइत पारेर माओवादी केन्द्रले आठौं महाधिवेशन गरिरहेको छ । जनयुद्धको धराप छिचलेर शान्तियुद्धमा हेलिएको पार्टी अब मनोयुद्धको धरापबाट कसरी उम्कने भनेर चिन्तित छ । सिद्धान्तमा अस्पष्टता र संगठनमा अस्तव्यस्तता रहेको स्विकारिए पनि पुरानो शक्ति र विश्वास फर्काउने लक्ष्य कुन विधि र नीतिले सक्ला त १ यसैमा महाधिवेशनको सफलता र भविष्य टिकेको छ । शान्ति यात्राका डेढ दशकमा संक्रमणकालीन कार्यनीति र कार्यदिशाले सुविधाअनुसारका सिद्धान्त गढिँदै गए । जनयुद्धको निर्मम समीक्षा नगर्दै पार्टी फुट्दै गयो । शान्ति प्रक्रियामा आउँदाका ३५ केन्द्रीय सदस्यमध्ये १५ जना मात्रै रहे । प्रतिक्रियाबाट उत्पन्न सक्रियता र उपलब्धिको हकदाबीले मात्र जनमत विश्वस्त हुँदैनथ्यो । कथनमा रहे पनि आन्दोलनकारी चरित्र गुमाउँदै जाँदा क्रन्तिकारी वेग र विचारधारात्मक मुद्धामा कमजोर बन्दै गएपछि फराकिलो राजनीतिक दायरा खुम्चिँदै गयो ।