एम सर, सशरीर हाजिर होऊ !- विचार - कान्तिपुर समाचार

एम सर, सशरीर हाजिर होऊ !

हरेक घटनासँग सम्बन्धित समाचारहरूको आयु अब छोट्टिँदै छ । नयाँ घटनाहरूले पुराना घटनाहरूलाई चपाइदिँदै छन्, ओझेल पार्दै छन् । हाम्रो स्मरणशक्ति कमजोर हुँदै छ ।
नरेन्द्रजंग पिटर

अठचालीस वर्ष पहिला रिलिज भएको राजेश खन्ना र मुमताज अभिनीत हिन्दी फिल्म ‘रोटी’ को एउटा गीतले भन्छ- ‘यह जो पब्लिक है यह सब जानती है / अजी अन्दर क्या है, अजी बाहर क्या है /यह सबकुछ पहचानती है, पब्लिक है ।’

कानुनी र शक्तिका भाषामा जे भने पनि जनविश्वासमा भने ‘जालैले छेकेको, छेके पनि छर्लङ्गै देखिन्छ ।’ शक्ति र सत्ताले चाहेर पनि सत्य कुरा लुकाउन नसकेपछि नाटकीय भूमिकाहरू खेलिन्छन् । निर्लज्जताको सीमा पार भएपछि लाज भने लजाउन थाल्छ । कानुनी दाउपेच र सरकारी ढड्डामा देखिएका कुराले जनविश्वास पाउँदैनन् । कसैले पत्याउँदैन । जगजाहेर भएका कुराहरू त कानुनका घेरामा पर्न सक्दैनन् र दिउँसै रात पार्न खोजिन्छ भने सतहमा नआएका अन्य पाल्सी विषय के–कति होलान् ! छिपाउन चाहने शक्ति र व्यक्ति भविष्यमा कसरी विश्वासिलो हुने !

नेकपा एमालेको अर्थ विभागले अरूको पूरा नाम राख्दा एम अधिकारीको भने अपूरो नाम राखेर आन्तरिक पार्टी निर्देशन जारी गर्‍यो । पहिलाका नामसूची मिलाउनेलाई यसले तब आशंका बढायो । जब संकेत गरिएका पात्र अहं भूमिकामा भएर विवादित बन्छन् तब प्रमुख प्रतिपक्षी पार्टीको आन्तरिक निर्णय भए पनि त्यो जनसरोकारको विषय बन्छ । एम सर भने अहिले भूमिगत भएछन् । खोटाङे एम अधिकारी को हुन् ? कहाँ छन् ? विराटनगरमा एकाएक प्रकट भएर कसरी बिलाए ? अहिले प्रश्न उठे । ढाँटेको कुरा काटे पनि नमिल्ने !

सत्ताले चाह्यो भने सियो पनि पत्ता लगाउँछ; आँखा चिम्ल्यो भने भन्सारबाट हात्ती छिरेको पनि देख्दैन, आँखा चिम्लिन्छ । चार्ल्स शोभराजले हात्ती भन्सारबाट छिराउने कुरा त्यसै गरेका हैनन् । मिलेमतोमा केदेखि केसम्म हुँदैन भन्ने डीआईजी (रिटायर्ड) कथाकार महेशविक्रम शाह कथामा भन्छन्- पुलिस, वकिल, पत्रकार र नेताको मिलेमतोमा जे पनि हुन सक्छ । हालै न्यायाधीशको बरखास्तगी र छानबिनले न्यायको हबिगत छर्लङ्ग पार्‍यो । न्याय, कानुन, नेतामा विश्वास हटेपछि हुने परिणाम भनेको ‘बनाना रिपब्लिक’ वा अहिलेको श्रीलंका हो ।

दोषी को ?

शक्तिले आफ्ना गल्तीहरू देख्दैन, स्विकार्दैन, सुधार्दैन । ठेलेर, पेलेर सही साबित गर्न चाहन्छ । स्वयं अपराधको संरक्षक बन्छ । अदालत अपराधीको धोबीघाट बन्छ । जब नागरिकमा चेतनाशून्यता र सडकमा मौनता हुन्छ, युवाहरू रमिते र तमासे हुन्छन्, तब एम सरहरू अनेकौं रूपमा जन्मन्छन् । मैमत्त हुन्छन् । दर्बिलो छहारीले ढुक्क हुन्छन् । तब त्यो समाजमा हरेक मारिने मानिसहरू नै स्वयं दोषी ठहरिन्छन् । ‘चोरलाई चौतारो, साधुलाई शूली’ हुन्छ ।

पोखरामा नमिता–सुनिता २०३८ जेठ २४ गते पञ्चायतको क्रूर पन्जामा परे । शक्तिशाली अपराधीहरू घटनामा जोडिएका थिए । केही दिन समाचार बन्यो । सामसुम भयो । खेल सकियो । ज्ञानेन्द्र शाह राजा बनेको दस दिनमै अर्थात् २०५८ जेठ २९ गते उक्त हत्याकाण्ड कानुनी रूपमै टुंग्याइयो । जाहेरी दर्ता गर्ने शेषमणि शर्माको अत्तोपत्तो छैन । देखिजान्ने वनपाले चूडामणि अधिकारी पनि रहस्यमय तरिकाले त्यही बेला मारिए ।

चर्चित गायक प्रवीण गुरुङ २०५१ साउन २२ गते पारस शाहले चलाइरहेको गाडीको ठक्करले मारिए । सो प्रकरणमा ओखलढुंगाका खड्गबहादुर भुजेललाई आरोपीका रूपमा खडा गरियो । दरबारका अत्यन्तै निकट सैन्य अफिसरले ओखलढुंगाका ड्राइभर खड्गबहादुर भुजेलको चाँजोपाँजो मिलाएका थिए । उक्त घटनाका नक्कली दोषी भुजेल गर्दन थाप्न तयार भए । पुतलीसडक ‘पारस शाहले चलाएकै गाडीले प्रवीणलाई किचेको हो’ भन्दै चिच्याइरह्यो, भुजेल ‘मैले चलाएको गाडीले किचेको’ भनेर सरकारी ढड्डामा चढे । कागजी हत्यारा भुजेल भए पनि जनताका नजरमा पारस शाह नै दोषी थिए । प्रवीणको हत्या दरबारको दबाबमा सामसुम पारियो । दुवै घटनाबाट दरबारप्रतिको विश्वास झन् खस्किँदै गएको हो । जब सत्य घटनालाई छोपिन्छ तब अन्य घटनामा पनि आशंका उत्पन्न हुन्छ । त्यसैले दरबार हत्याकाण्डमा शंकाको सुई धेरैतिर घुमेको हो ।

नेकपा विप्लवको सर्लाहीका इन्चार्ज कुमार पौडेलको कानुनी हत्या भएको हो भनेर राष्ट्रिय मानव अधिकार अयोगले समेत किटानी गरेर कारबाही सिफारिस गर्दा पनि आरोपीलाई पार्टी र सत्ताको वरदहस्त भएपछि सरकार मौन भयो । शक्ति सिन्डिकेटको मौनता सबैलाई सुरक्षित गर्ने अपराधको ड्राई क्लिनर्स बन्यो । नमिता–सुनिता हत्यामा त पञ्चायतकालका शक्तिशालीहरू जोडिएका थिए, कञ्चनपुरकी निर्मलाको चीत्कार त गणतन्त्रको उपहास नै बन्यो । कुमार पौडेलको ‘इनकाउन्टर’ मा सरकारी मौनताले कानुनी राज्यको धोती खुस्काइदियो । यी सबैमा एम सर प्रवृत्ति हाबी भएर यस्तो भएको हो ।

समाचारको आयु

हरेक घटनासँग सम्बन्धित समाचारहरूको आयु अब छोट्टिँदै छ । नयाँ घटनाहरूले पुराना घटनाहरूलाई चपाइदिँदै छन्, ओझेल पार्दै छन् । हाम्रो स्मरणशक्ति कमजोर हुँदै छ । अक्षर र बोली बनेका सूचना र विचारहरूले, जमेको मस्तिष्कमा घन ठोकेर, सडकमा जुलुस फेर्ने शक्ति अब गुमाए । जब समाचार, लेख, विचार र साहित्यले सत्तामा जिज्ञासा उमार्न सक्दैनन्, सोच्न प्रेरित गर्दैनन् र सोचाइलाई जीवनकर्ममा उतार्न ललकार्दैनन्, ती अध्ययन गर्नु, सुन्नु वा हेर्नु भनेको समय बर्बाद गर्नु हो ।

कुनै दिन भूगोलपार्कमा बेचिने सादा चारपाने पत्रिकाका समाचारहरू चिच्याइने नारा बन्थे । अक्षर चीत्कार बनेर जुलुसमा फेरिन्थ्यो । तब सत्ता गम्भीर बन्थ्यो मात्रै हैन, संज्ञान पनि लिन्थ्यो । हिजो मिडिया कम थिए, पत्रकारहरूलाई औंलामा गन्न सकिन्थ्यो । अहिले सबैका हातहातमा स्मार्ट फोन छन् । दूरदराजका घटना पनि तत्काल समाचार बन्न सक्छन् । सामाजिक सञ्जाल र प्रविधिको पहुँचले घटनालाई समाचार बन्न सम्पादकको गेट भएर गुज्रिनुपर्दैन । तर समाचारको आयु र शक्ति कति छ ?

धेरै सूचना पनि कहिलेकाहीँ दिमागी बोझ बन्ने रहेछ । सूचना र समाचारले दिमागमा, राज्यमा, समाजमा चोटिलो हस्तक्षेप गर्ने सामर्थ्य गुमाउँदै गएपछि तिनको आयु कम मात्रै भएन, संवेदना रित्याउँदै अर्को ठूलो समाचारले पहिलाको समाचारलाई हल्का र सन्दर्भहीन, अर्थहीन बनाएर बिर्साइदिँदै गयो । विशेष घटनाका असामान्य कुराहरू पनि समय घर्किंदा सामान्य बन्दै गए । मिडियाले फलोअप गर्ने कष्ट उठाइरहेन । तब एम सरहरू भूमिगत अवस्थाबाट बाहिर आउन बाध्य हुनुपरेन ।

शक्तिका सामु प्रश्नहरू सकिए । जब कारबाही गर्ने शक्तिले नै एम सरहरू जन्माउँछ तब मानव अधिकार आयोग बबुरो बन्छ अनि कुमारका कानुनी हत्याराहरू अभियोजकलाई इस भन्न पुग्छन् । एम सरहरू भने तिघ्रा ठटाएर खितखिताउँछन् । हैसियत जोगाइदिन शक्तिसँग भने बिलौना गर्नुपर्छ । आखिर अहिले एमम सर कहाँ, कुन परिचय र भूमिकामा होलान् ?

अन्तमा, आफू सत्तामा हुँदा आपराधिक क्रियाकलाप गर्नु; कानुन, मर्यादा, आदर्श र सार्वजनिक विश्वासविरुद्ध रहनु एवं सत्ताबाट बाहिरिनेबित्तिकै नियम, कानुन, आदर्शको वकालत गर्नु अहिले नेपाली सत्ताको संस्कृति बनिसक्यो । संस्था प्रजातान्त्रिक तर सर्वोच्च नेतृत्व वा व्यक्ति भने सर्वाधिकार सम्पन्न हुनुपर्ने अवस्था आइपुग्यो । पदका दाता र संरक्षकका हितमा जुनसुकै गैरकानुनी काम गर्ने, पदीय आचरणविरुद्ध जान सक्ने एम सरहरू उम्रिने भए । उनीहरूको विश्वास र अभ्यासमा राम दाहिना भए कस्तै हनुमानले पनि केही लछार्न सक्दैन र जस्तोसुकै गैरकानुनी कामको पनि न्यायिक र प्रशासनिक सुरक्षा पाइन्छ भन्ने मानसिकता विकास भयो । लोकाचार हरायो ।

कानुनी सुरक्षा तर्कले दिन सक्छ तर जनविश्वासमा अपराधी ठहरिएकाहरूको आत्मबल भने सकिन्छ । अझ ती कुनै महत्त्वपूर्ण निर्णय थलोमा हुन्छन् भने जोखिमपूर्ण फैसला गर्ने नैतिक बल हराउँछ । संस्थालाई अनुशासित बनाएर नेतृत्व लिनै सक्दैनन् । व्यक्तिगत रूपमा पदको रापताप भए पनि मनोबल खिइसकेको हुन्छ । निर्लज्जताले अपराधकर्ममा त धकेल्छ, स्वाभिमानी आत्मबलको भूमिका खेल्न भने सक्दैन । समग्रमा शक्तिको बाइप्रोडक्ट बनेर समाजमा एम सरहरू देखिन्छन्, जुन प्रवृत्ति कालान्तरमा घातक बन्न पुग्छ । शक्ति र पद चञ्चल हुन्छ । पद र शक्तिबाट हटेपछि हीनताबोधले स्वयं पछुताउँछन् । कस्तै अपराधीले पनि आफूलाई जहिल्यै ढाँट्न सक्दैन, स्वपीडामा सदैव छटपटाइरहन्छ । यदि नमिता–सुनिता र प्रवीणको हत्यालाई दरबारले न्याय गरेको हुन्थ्यो भने राजसंस्था माथिको विश्वास चुलिन्थ्यो । दरबार हत्याकाण्डमा शंकाहरू उठ्दैनथे ।

घटनालाई सामसुम पार्न नसकेपछि कानुनी नाटक गरिन्छ । कागजका अपराधी र वास्तविक अपराधी कानुन र जनविश्वासमा फरक हुन्छन् । जनताको नजर र सरकारी ढड्डाको भाषा फरक हुन्छ । निर्दोष दोषी हुन्छ भने फर्जी गर्नेहरू सत्ताको ओत लागेर सुरक्षित हुन्छन् ।

पार्टी, समाज र देशलाई भूल सच्याउने मार्गमा अगाडि बढाउन एम सर सार्वजनिक रुपमा सशरीर हाजिर होऊ !

प्रकाशित : श्रावण ११, २०७९ ०८:३१
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

राजनीतिमा ‘धर्म’ को अडेस

घृणाले धार्मिक खास्टो ओढेर राजनीति गर्न थालेपछि अध्यात्म आदर्श रहँदैन, धर्म व्यवसायमा फेरिन्छ । सत्तासंरक्षित यस्तो विश्वव्यापी अभ्यास भारतमा प्रस्ट देखिएको मात्र हो ।
नरेन्द्रजंग पिटर

सांस्कृतिक राष्ट्रवाद नै राजनीतिको केन्द्र बनाउने भारतीय जनता पार्टी (भाजपा) सन् २०१४ मा सत्तामा पुगेपछि अन्धधार्मिकताले शीर्षस्थान ओगट्यो । नियोजित ‘लिन्चिङ’मा मुसलमान, दलित र आदिवासी पर्दै गए । आस्था र धार्मिकताको अर्थ फेरियो । अल्पसंख्यकप्रति आक्रमण सामान्य बने । उदारवादी आक्रमणका निसानामा परे ।

फासीवादी उत्तेजनाबाट सावधान रहन प्रबुद्धजनले धेरै पहिलादेखि नेतृत्वलाई सचेत गराइरहेका थिए । ती उदारवादी विचारकले पहेँलो वस्त्रधारीको आक्रमण मात्र सहनुपरेन, सत्ताको कोपभाजनमा पनि पर्नुपर्‍यो, परिरहेका छन् । घृणाले धार्मिक खास्टो ओढेर राजनीति गर्न थालेपछि अध्यात्म आदर्श रहँदैन, धर्म व्यवसायमा फेरिन्छ ।

भाजपा प्रवक्ता नूपुर शर्मा र नेता नवीन जिन्दलले हालै पैगम्बर महम्मदप्रतिको अभद्र टिप्पणी गरेपछि यसको प्रतिक्रिया विश्वभरिबाट आइरहेको छ । भाजपाले ती प्रवक्तालाई पार्टीबाट निष्कासन गर्दै घृणा फैलाएको आरोपमा उजुरी दर्ता पनि गर्‍यो । राष्ट्रिय सुरक्षा सल्लाहकार अजित डोभालले इरानी विदेशमन्त्री हुसेन आमिर अबदुल्लाहसँग उनीहरूलाई सशक्त कारबाही गर्ने प्रतिबद्घता जाहेर गरे । सरकारले उनीहरूको बयानलाई ‘फ्रिंज’ (लम्पट तत्त्व) भन्यो । अहिले भारतीय सत्ता धार्मिक उन्मादमा चढेर राजकीय अभ्यास गर्दै छ । तर भाजपा प्रवक्ता तथा नेताहरूका भड्काउ अभिव्यक्तिविरुद्ध गल्फबाट प्रतिक्रिया आएकाले सरकार भने ब्याकफुटमा आएको छ ।

मिडिया र फिल्मी उद्योग

केन्द्रीय सत्तामा भाजपा आएदेखि नै बलिउडमार्फत घृणा फैलाइँदै आइएको छ । ‘कश्मीर फाइल’ विशुद्ध घृणाकेन्द्रित सिनेमा हो भन्ने आरोप समीक्षकहरूले लगाइरहेकै बेला गृहमन्त्री अमित शाहले हालै ‘सम्राट पृथ्वीराज’ को प्रिमियममा सन् २०१४ देखि सांस्कृतिक क्रान्तिको सुरुआत भएको भनेपछि असहिष्णुतावादी झनै हौसिएका छन् ।

सत्तासँगै संस्कृति र मिडिया उद्यमको लय फेरिँदै गएपछि अधिकांश कर्पेरेट मिडियाका समाचार– विचारका विषय बदलिएका छन् । सत्ताका अदृश्य हुकुम र इस्लामोफिबियाले ग्रसित मिडियालाई ‘अघोषित भाजपा प्रवक्ता अर्थात् गोदी मिडिया’ भन्न थालिएको छ । विश्वको सबभन्दा ठूलो प्रजातन्त्रमा मिडिया स्वतन्त्रताको सूचकांक खस्कँदै १ सय ५० अंकमा झरेको छ भने मानवविकास सूचकांक १ सय ३१ औं स्थानमा ।

लन्डन स्कुल अफ इकोनोमिक्समा दीक्षित वकिल नूपुर शर्मा आवेग वा अञ्जानमा बहकिएकी थिइनन् न पत्रकारिताबाट राजनीतिमा हाम फालेका नवीन जिन्दल नै । उनीहरू भाजपाको माउ संगठन राष्ट्रिय स्वयम्सेवक संघ (आरएसएस) ले झन्डै सय वर्षदेखि गरिरहेको घृणा अभियानको एउटा अंग थिए, हुन् । पहिल्यै एक टीभी शोमा शर्माले भारतले १९४७ मा पाएको स्वतन्त्रतालाई ‘भीख’ र वास्तविक स्वतन्त्रता सन् २०१४ मा भाजपा सत्तामा आएपछि पाएको भनेकी थिइन् । महात्मा गान्धीको हत्यालाई ‘उपयुक्त’ मान्ने आरएसएस हत्यारा नाथुराम गोड्सेलाई ‘नायक’ मानेर पुज्छ । तर, भाजपा सरकार भने पाहुनालाई सावरमतीको गान्धी आश्रममा निम्त्याएर चर्खा कात्न लगाउँछ, विदेशमा गान्धीको मार्केटिङ गर्न चुक्दैन ।

भाजपा, भारतको सरकारी पार्टी हो । एकातर्फ माउ संगठनको दिशानिर्देशन पालन गर्नुपर्ने अर्कातर्फ समग्र देशको अभिभावक बनेर विश्वमानकमा खरो उत्रिनुपर्ने दोहोरो दबाब र भूमिकामा छ ऊ । उसको सरकारी दायित्व आरएसएसको जस्तो राष्ट्रिय सीमामा मात्र सीमित नभै वैश्विक मानकमा हुन्छ । वैश्विक दबाब बढेपछि घृणा फैलाउने ३८ नेताको सूची तयार गरेर २७ लाई हालै कडा चेतावनी दिइएको छ । आईटी विशेषज्ञको सहयोगमा तयार गरिएको ८ वर्षे सूचीमा (सेप्टेम्बर २०१४ देखि ३ मई २०२२ सम्म) घृणा कारोबारी ती ३८ नेताले ५ हजार २ सय पटक त्यस्ता वक्तव्य दिएका रहेछन् ।

असहिष्णुताका वैचारिक क्रोनोलोजी

आरएसएसका वैचारिक पुरोधा बालकृष्ण शिवराम मुन्जे पहिला सरसंघचालक केबी हेगेडेवार र विनायक दामोदर सावरकरका गुरु र प्रेरक थिए । उनको प्रेरणास्रोत इटलीका नेसनल फासिस्ट पार्टीका नेता बेनिटो अमिलकारे आन्द्रिया मुसोलिनी हुन् । इटलियन लेखिका मार्जिया कोसालेरीका अनुसार मुन्जेले १९ मार्च १९३१ मा मुसोलिनीलाई भेटे मात्रै हैन ‘द फासिस्ट अक्याडमी अफ फिजिकल एजुकेसन’ को भ्रमण पनि गरे । फासीवादी राजनीतिका केन्द्र द बाल्लिया र अवांगार्दिस्त अर्गनाइजेसन थिए । दुवै संस्था फासीवादी प्रशिक्षण केन्द्र हुन् । कोसालेरीका अनुसार मुन्जेले भ्रमण गरेका ती संस्थान र आरएसएसका प्रशिक्षण पद्घति र ड्रेसकोडमा अद्भुत समानता छ ।

चित्रकार पाओलो ग्यारेटोले डिजाइन गरेको ब्ल्याक सर्ट फासीवादको ड्रेसकोड बन्न गयो । उदारवादी, समाजवादी र कम्युनिस्टहरूलाई ब्याक सर्टधारीले आक्रमण गर्थे । सन् १९२२ मा उनीहरूले रोममा मार्च गर्दै युरोपमा फासीवाद उदयको सन्देश दिएका थिए ।

मुन्जेको भ्रमणले हिन्दु महासभा र आरएसएसको घृणा वैचारिकी तयार गर्‍यो । यतिले मात्रै पुग्दैनथ्यो, मिथकलाई इतिहास साबित गर्न इतिहास पुनरलेखन आवश्यक हुन्थ्यो । मध्यकालीन भारतीय इतिहासको पुनरलेखन गरेर पीएन ओकले (१९१७–१९९०) मस्जिद, मदरसा एवं मुगलकालीन स्मारकको गर्भमा शिवलिंग छ भन्ने मिथक तयार गरे । अझ दीनानाथ बात्राले ‘अखण्ड भारत’ भनेर लेखेको पुस्तकमा तत्कालीन गुजरातका मुख्यमन्त्री अर्थात् अहिलेका प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीको भूमिका राखेर ५० हजार विद्यालयमा पढाउन थालियो । आरएसएसका अहिलेका सरसंघचालक मोहन भागवतले हरिद्वारमा १४ अप्रिल २०२२ मा ‘२५ वर्षमा बलपूर्वक भए पनि अखण्ड भारत’ बनाउने भन्ने उद्घोषले सार्कक्षेत्रमा फेरि हलचल मचायो ।

सन् १९९० मा सोभियत रुसको विघटन र शीतयुद्धको अन्तसँगै विश्वमा नयाँ बहस सुरु भयो । ग्लोबलाइजेसन, लिबराइजेसन र प्राइभेटाइजेसनको वायुपंखी घोडा मैमत्त भएपछि त्यसको वैचारिकीको आवश्यकता झन् बढ्यो । अमेरिकाका सैमुअल फिलिप्स हन्टिङ्टनले (सन् १९२७ –२००८) १९९३ मा फरेन अफेयर्स पत्रिकामा ‘द क्लास अफ सिविलाइजेसन’ लेखिरहँदा सोभियत रुस ढलिसकेको थियो । पश्चिमा समाजले शीतयुद्ध अन्तको उत्सव मनाइरहेकै बेला हन्टिङ्टनका शिष्य फ्रान्सिस फुकुयामाले ‘इतिहासको अन्त’ लेखिसकेका थिए । टुइन टावर आक्रमणपछि त हन्टिङ्टन चर्चाको शिखरमा पुगे । उनको विवादास्पद पुस्तक ‘हु आर वी ? द च्यालेन्जेज टु अमेरिकाज नेसनल आइडेन्टिटी’ (२००४) को वैचारिकीले त संसारभर सांस्कृतिक राष्ट्रवादको आवरणमा फासीवाद मौलाउँदै गयो ।

अरबको दबाब

पछिल्लो समय भारतमा अल्पसंख्यक त्यसमा पनि मुसलमान, दलित, इसाई र आदिवासीमाथि आक्रमण हत्या, गिरफ्तारी भइरहँदा विश्व जनमत चुपचाप नै थियो । तर पैगम्बर महम्मदविरुद्ध सरकारी पार्टी प्रवक्ताले नै घृणास्पद बयान दिएपछि मात्र अरब देशले प्रतिक्रिया जनाएका हुन् । स्वयम् अरब देशको मानव अधिकार रेकर्डलाई तेल समृद्धि छोपिदिएको छ । मानव अधिकारका ठेकेदारको आँखामा पनि पट्टी बाँधिदिएको छ ।

भारतले अहिले धन्दालाई धर्मभन्दा माथि राख्यो । खाडीका देशमा ८० लाख भारतीय काम गर्छन् । ५० प्रतिशत रेमिन्ट्यान्स त्यहीँबाट आउने भएकाले राष्ट्रिय रूपमा जति मुसलमानलाई घृणा गरे पनि अरब देशहरूसँग सबन्ध बिगार्न भारत सक्दैन, चाहँदैन ।

अन्तमा,

शतवार्षिकीको संघारमा रहेको आरएसएसको राजनीतिक शाखा भाजपा घृणाको चक्रव्यूहमा फसिरहेको छ । अल्पसंख्यकविरुद्ध घृणा अभियानलाई सत्तामा पुग्ने सिँढी बनाएको पार्टीलाई इस्लामोफोबिया महँगो पर्ने देखिन्छ । अर्काको आस्था अघात पार्दा आउने प्रतिकार कोही धर्म–धन्दावालाहरू बुझ्दैनन् तर विज्ञानवादीलाई आक्रमण गर्न भने संसारभरकै यस्ता धन्दावालाहरू एक हुन्छन् ।

घृणाको हावा शक्तिको हुकुममा बहँदैन । समय शासकका आदेशमा चल्दैन । अनुकूलता पात्रोले नियन्त्रण गर्दैन । जुन हतियारले शक्ति आर्जन गरिएको हुन्छ कालान्तरमा त्यही हतियारले गद्दीबाट हुत्याइदिन सक्छ । नेताहरूले गलत तत्त्वलाई प्रोत्साहित गर्दा पार्टी र देशले दुःख पाउँछन् । इतिहाससँग जब वर्तमानले बदला लिन सोचिन्छ तब यसले कुनै देशले भविष्य सम्बोधन गर्न सक्दैन । इतिहास पुनर्लेखन हुँदैन, इतिहासको हित अनुसार व्यवस्थापन मात्रै हुन्छ ।

अतिवादी धार्मिक सोच मस्तिष्कमा ‘इन्जेक्ट’ गरेपछि घृणा रसायन तयार भएर मानवता रित्तिएको मान्छे, धार्मिक अतिवादी बन्न पुग्छन् । लम्पटहरू आफूलाई श्रेष्ठ र विधर्मीलाई नीच देखाउन धर्मग्रन्थ पल्टाउन थाल्छन् । सभ्यताका विकासका चरणमा भएका शक्ति र शासकका द्वन्द्व, झडप र लडाइँका इतिहासलाई जब आजको नजरले सुन्दर/कुरूप, आदर्श/घृणित बनाएर इतिहाससँग बदला लिन खोजिन्छ तब त्यो सभ्यताका लागि ‘बाइप्रोडक्ट’ मात्रै बन्छ ।

दिमागमा ‘कम्युनल प्वाइजन’ भरिएपछि मान्छेले अरू सोच्न सक्दो रहेनछ । विज्ञानवादी, उदारवादी, मानवतावादी र कम्युनिस्टहरू पनि कसरी प्रभावित हुँदा रहेछन् भन्ने उग्रदक्षिणपन्थका जगजगी भएर अहिले विश्वव्यापी देखिँदै छन् । त्यो सत्तासंरक्षित अभ्यास भारतमा प्रस्ट देखिएको मात्र हो ।

कहिलेकाहीँ हावाको गति थाहा नपाई दुस्मनको घरमा झोंसेको आगोको लप्का फर्केर आफ्नै घर खरानी बनाइदिन सक्छ भन्ने कुरा उन्मादीहरू बुझ्दैनन् । इतिहासबाट पाठ सिक्दैनन् । दोस्रो विश्वयुद्धको हिटलरको जर्मनी पढ्दैनन् । जे रोपिन्छ, त्यही उम्रन्छ र फल लाग्छ । घृणा फैलाएर वर्चस्वशालीहरूको अहंकारको घैंटो फुटेपछि त्यो विष आफैंलाई लाग्न पनि सक्छ भन्ने भाजपालाई प्रवक्ता शर्माको भनाइले फेरि पनि साबित गर्‍यो ।

सूचना र सञ्चारको सहजताले भारतमा भैरहेका राजनीतिक, सांस्कृतिक र सामाजिक हलचलको तत्काल प्रभाव छिमेकमा पनि परिहाल्छ । उदारवादी समाज अहिले क्रमशः ‘धार्मिक’ हुँदै त्यसका बाछिटा क्रिया र प्रतिक्रिया बनेर यहाँ पनि देखिँदै छन् । बुझ्नु पर्छ— संकेत नै सन्देश हुन्छ । थाहा नपाउनु नहुनु हुँदैन । ‘अन्डर करेन्ट’ खुला आँखाले देखिँदैन । अझ आग्रह मिसिए दृश्य वास्तविकताभन्दा फरक देखिन्छन् । सूचना र भावनालाई अन्तर्राष्ट्रिय सीमाको कुनै अर्थ रहँदैन । भावना विदेशबाट आउन भिसा र पासपोर्ट कुर्दैन । यसै पनि भारत नेपालका सीमा खुला नै छन् ।

प्रकाशित : असार १२, २०७९ ०८:००
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×