परिवार नियोजन महिलाको ठेक्का !- विचार - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

परिवार नियोजन महिलाको ठेक्का !

अमृता अनमोल

सामान्यतया परिवारको योजना दम्पती मिलेर बनाउँछन् । कति बच्चा जन्माउने, कहिले जन्माउने, रोकथामका लागि के विधि अपनाउने भन्ने निर्णय प्रायः पुरुषले गर्छन् । तर, तिनै पुरुषहरू परिवार नियोजनका साधन अपनाउन भने अगाडि सर्दैनन् । नियोजनका अस्थायी र स्थायी उपाय अपनाउन बच्चा जन्माउने महिलाले नै अघि सर्नुपर्ने बाध्यता छ । परिवार नियोजनलाई महिलाको ठेक्काजस्तो बनाइएको छ ।

लुम्बिनी प्रदेशको तथ्यांक हेरौं । आर्थिक वर्ष २०७७–७८ मा कोरोना महामारीबीच यहाँका १,७२४ जनाले स्थायी परिवार नियोजन गरे । १,४८९ महिलाले मिनील्याप गरे । तर, स्थायी नियोजन भ्यासेक्टोमी गर्ने पुरुष थिए— जम्मा २३५ जना । कपिलवस्तुमा ११३ महिलाले परिवार नियोजन गर्दा पुरुष जम्मा १ जना थिए । उनी पनि स्वतःस्फूर्त नभई पत्नीको पाठेघर खस्ने समस्या भएकाले स्थायी नियोजन गर्न नहुने भन्दै फर्काइएपछि आएका थिए ।

पश्चिम नवलपरासीमा ४८९ जनाले परिवार नियोजन गर्दा पुरुष ९ जना थिए । रुपन्देहीमा १४४ महिलाले परिवार नियोजन गर्दा पुरुष १३ जना थिए । बर्दियामा ३४४ महिलाले बन्ध्याकरण गर्दा पुरुष १५ जना भेटिए । ती पुरुष पनि विभिन्न समस्याका कारण पत्नीहरूले स्थायी नियोजन गर्न नहुने भएपछि आएको स्वास्थ्य निर्देशनालयको सर्वेक्षणमा उल्लेख छ ।

शारीरिक सम्बन्ध दम्पतीबीच हुन्छ । तर, समय र परिस्थितिले त्यसलाई प्रभाव पार्छ । हाम्रोजस्तो पितृसत्तात्मक समाजमा दम्पतीबीच शारीरिक सम्बन्ध राख्ने वा नराख्ने एवं कसरी राख्ने भन्ने निर्णय पनि प्रायः पुरुषले गर्छन् । अधिकांश महिलाले पुरुषले चाहेका समयमा चाहेजसरी चुपचाप शारीरिक सम्बन्ध राखेका हुन्छन् । तर, आफैं अघि सरेर राखेको सम्बन्धलाई कसरी सुरक्षित बनाउने भन्नेमा भने पुरुषको ध्यान गएको पाइँदैन, जुन विडम्बनापूर्ण छ । परिवार नियोजन गर्नु भनेको सन्तान जन्माउन रोक्नु मात्र होइन, गर्भलाई सुनियोजित बनाउनु पनि हो । स्थायी नियोजनले अनिच्छित सन्तान जन्माउन रोक्छ । अस्थायीले जन्मान्तरमा सघाउँछ । तैपनि नियोजनका साधन अपनाउन पुरुषहरू अगाडि सर्दैनन् । कतिपयले परिवार नियोजनपछि अण्डकोष झिकिने र पुरुषत्व नै बाँकी नरहने तर्क गर्छन् । स्थायी नियोजन गर्दा पुरुष अंग काटेर फालिने भ्रम पाल्छन् ।

परिवार नियोजनप्रति तराईका तुलनामा पहाडी जिल्लाका पुरुषहरू केही संवेदनशील छन् । तर, उनीहरू पनि नियोजनको विधि अपनाउन हत्तपत्त अघि सर्दैनन् । स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालय, स्वास्थ्य सेवा विभागको तथ्यांक अनुसार आर्थिक वर्ष २०७६–७७ मा १० लाख १ हजार ८ सय ६ महिलाले मिनील्याप गर्दा ३ लाख १६ हजार २६७ पुरुषले मात्रै भ्यासेक्टोमी गराएका थिए । चिकित्सकहरूका अनुसार भ्यासेक्टोमी गर्दा पुरुषमा रहेको शुक्रकीट वहने नलीलाई काटिन्छ । भ्याक्सेक्टोमीले पुरुषको यौनक्षमता र यौनसन्तुष्टिमा कुनै असर गर्दैन । मिनील्याप गर्दा महिलाहरूको घाउ निको हुन महिना दिनजस्तो लाग्छ । महिलाका तुलनामा पुरुषको स्थायी बन्ध्याकरण सुरक्षित र सजिलो हुन्छ । स्थायी नियोजनपछि महिलाले फेरि सन्तान जन्माउन मिल्दैन, पुरुषले चाहेचाहिँ उल्टाउन पनि मिल्छ । तर, पितृसत्तात्मक समाजको असर परिवार नियोजनमा उल्टो देखिएको छ जुन गलत हो । यसको यौटा मात्रै कारण महिलाको भन्दा पुरुषको शरीरलाई महत्त्व दिइनु हो ।

परिवार नियोजनका अस्थायी साधन उपभोगमा पनि पुरुषको सहभागिता निकै कम छ । महिलाका लागि धेरै प्रकारका साधन छन् भने पुरुषका लागि कन्डम मात्रै । कन्डम प्रयोग गर्दा पनि यौन असन्तुष्टि हुने या चरम सुख नपाउने हुँदैन तर पुरुषहरू यौन सन्तुष्टि नमिल्ने भ्रमकै कारण अलमलिइरहेका छन् । यही कारण परिवार योजनाका साधनको प्रयोगमा देशले उल्लेख्य फड्को मार्न सकेको छैन । परिवार योजना नअपनाउँदा अनिच्छित सन्तान जन्मने र गर्भपतन गर्ने क्रम बढिरहेको छ । सन् २०१६ को जनसांख्यिक तथा स्वास्थ्य सर्वेक्षण अनुसार, ९० प्रतिशतभन्दा बढीमा परिवार नियोजनका साधन प्रयोग गर्नुपर्छ भन्ने ज्ञानचाहिँ छ तर आधुनिक साधन प्रयोगको दर जम्मा ४३ प्रतिशत छ । पहुँच ५३ प्रशितमाथि पुगेको छैन ।

महिला र पुरुषबीचको विभेदले गर्दा पुरुषहरू परिवार नियोजन गर्नबाट पन्छिरहेका छन् । अब परिवार नियोजन गरेका पुरुषलाई रोल मोडलका रूपमा उभ्याउनुपर्छ । परिवार नियोजनपछि यौन दुर्बलता आउने र शारीरिक रूपमा कमजोर हुने भ्रमलाई उनीहरूका अनुभव सुनाएर चिर्नुपर्छ । यसले गर्दा परिवार नियोजनमा पुरुषको संख्या बढ्न सक्छ । अनि मात्रै परिवार योजनामा लैंगिक समानता कायम हुन सक्छ ।

प्रकाशित : माघ १०, २०७८ ०८:१९
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

१४८ मुलुकसँग व्यापार, २४ सँग मात्रै नाफा

६ महिनामा करिब १० खर्ब रूपैयाँको आयात, १ खर्ब १८ अर्बको निर्यात व्यापार घाटा ८ खर्ब ८० अर्ब ४९ करोड
राजु चौधरी

काठमाडौँ — मुलुकले व्यापार गर्ने १ सय ४८ मुलुकमध्ये २४ मुलुकसँग मात्रै नाफामा रहेको देखिएको छ । तीमध्ये ४ मुलुकसँगको नाफा मात्र करोडमा छ । २० मुलुकसँगको नाफा व्यापार न्यून (लाख) मा रहेको भन्सार विभागले आइतबार सार्वजनिक गरेको तथ्यांकले देखाएको छ । विभागले चालु आर्थिक वर्षको ६ महिनाको तथ्यांकअनुसार सबैभन्दा बढी नाफाको व्यापार कम्बोडिया, अल्जेरिया, डेनमार्क र न्यु क्यालेडोनियासँग भएको छ ।

६ महिनामा कम्बोडियासँग १३ करोड २४ लाख, अल्जेरियासँग ६ करोड ४६ लाख, डेनमार्कसँग ६ करोड २९ लाख र न्यु क्यालेडोनियासँगको व्यापारमा २ करोड २३ लाख रुपैयाँ नाफा रहेको तथ्यांकमा उल्लेख छ । यीबाहेक माल्टासँग ८१ लाख, यमनसँग ७९ लाख, स्विडेनसँग ६० लाख र अफगानिस्तानसँग ४३ लाख रुपैयाँ नाफा भएको विभागले जनाएको छ । कारोबार हुने मुख्य भारत, चीन, अमेरिका, युरोपलगायतका मुलुकसँग भने धेरै नोक्सानमा छ । भारतसँग मात्र मुलुकको झन्डै ६५ प्रतिशत व्यापार हुन्छ ।

६ महिनामा भारतसँग मात्र ५ खर्ब ६ अर्ब ९८ करोड रुपैयाँ घाटामा छ । विभागको तथ्यांकअनुसार भारतबाट ६ खर्ब ३ अर्ब ५४ करोड रुपैयाँको सामान आएको छ । निर्यात भने ९६ अर्ब ५६ करोड रुपैयाँको मात्रै भएको छ । उच्च आयातका कारण मुलुकको अर्थतन्त्र निरन्तर ओरालो लागेपछि सरकारले पुस पहिलो सातादेखि आयातमा कडाइ गर्ने अपनाएको थियो ।

विदेशी मुद्रा सञ्चिति बढाउन तीन सयभन्दा बढी वस्तु आयातमा कडाइ गरेको थियो । तर यति हुँदाहुँदै पनि पुसमा मात्रै १ खर्ब ६० अर्ब रुपैयाँको वस्तु आयात भएको छ । आयात उच्च हुँदा मुलुकको व्यापार घाटा पनि तीव्र रूपमा बढेको तथ्यांकले देखाएको छ । व्यापार घाटा ४६.६४ प्रतिशत बढेर ८ खर्ब ८० अर्ब ४९ करोड पुगेको छ । गत वर्षको पहिलो ६ महिनामा व्यापार घाटा ६ खर्ब ४४ करोड रुपैयाँ मात्रै थियो ।

६ महिनामा झन्डै १० खर्ब रुपैयाँको सामान आयात भएको विभागको तथ्यांक छ । आयात परिमाण गत वर्षको तुलनामा ५१.१३ प्रतिशत बढी हो । आयातित वस्तुमध्ये सबैभन्दा बढी डिजेल ६१ अर्ब ४७ करोड रुपैयाँको आएको छ । यो परिमाण गत वर्षको ६ महिनाको तुलनामा ८६.६४ प्रतिशत बढी हो । भटमासको तेल कच्चा पनि उल्लेख्य आयात भएको छ । ६ महिनामा ३६ अर्ब ५४ करोड रुपैयाँको भटमासको कच्चा तेल आयात भएको छ । यो गत आर्थिक वर्षको सोही अवधिको तुलनामा १०६ प्रतिशत बढी हो ।

आयातित कच्चा पदार्थ व्यवसायीले रिफाइन गरेर पुनः भारत पठाउँदै आएका छन् । तेस्रो नम्बरमा भने २९ अर्ब २७ करोडको पेट्रोल र चौथोमा २९ अर्ब २३ करोड रुपैयाँको एलपी ग्यास आएको छ । कच्चा पाम तेल खरिदमा २७ अर्ब ४९ करोड रुपैयाँ बाहिरिएको छ । आयातित उच्च कच्चा पाम पुनः यहाँ रिफाइन गरिन्छ । त्यसपछि व्यवसायीले यसलाई भारत पठाउने गरेका छन् ।

एमएस बिलेट खरिदमा २६ अर्ब ४४ करोड, मोबाइल/टेलिफोनमा २५ अर्ब ६२ करोड र सुन किन्न २३ अर्ब २५ करोड रुपैयाँ बिदेसिएको विभागको तथ्यांक छ । यस अवधिमा १ खर्ब १८ अर्ब ८५ करोड रुपैयाँको निर्यात भएको छ । निर्यात रकम पनि गत वर्षको ६ महिनाको तुलनामा ९५.४८ प्रतिशत बढी हो ।

गत वर्षको ६ महिनामा ६० अर्ब ७९ करोडको निर्यात भएको थियो । त्यसमा सबैभन्दा बढी भटमासको प्रशोधित तेल ३४ अर्ब २७ करोडको निर्यात भएको छ । दोस्रोमा पनि प्रशोधित पाम तेलकै निर्यात भएको छ । ६ महिनामा ३१ अर्ब ९७ करोड ५६ लाख रुपैयाँको प्रशोधित पाम तेल निर्यात भएको छ । सूर्यमुखीको प्रशोधित तेल पनि २ अर्ब ४१ करोडको निर्यात भएको विभागले बताएको छ ।

मुलुकको समग्र निर्यात व्यापार यिनै तीन वस्तुले धानिरहेको जानकारहरूको भनाइ छ । कच्चा पदार्थको आयातमा छुट र निर्यातमा प्रोत्साहन पाएका यी वस्तुको निर्यातले समग्र निर्यात बढेको हो । यी वस्तुमा नेपाल सरकारले निर्यात बढाउन सहुलियत दिएको छ । यसले गर्दा व्यवसायीले विभिन्न मुलुकबाट आयातित कच्चापदार्थ ल्याएर त्यसलाई रिफाइन गरी निर्यात गरिरहेका छन् ।

नेपाली उद्योगीहरूले ब्राजिल, अर्जेन्टिना, क्यानडा, अस्ट्रेलिया, युक्रेनलगायत मुलुकबाट क्रुड सोयाबिन र सनफ्लावरको कच्चा पदार्थ आयात गर्छन् । व्यवसायीले पाम तेलको कच्चापदार्थ पनि मलेसिया र इन्डोनेसियाबाट ल्याउने गरेका छन् ।

६ महिनाको अवधिमा ५ अर्ब ७५ करोडको सेन्थेटिक यार्न, ४ अर्ब ४२ करोडको ऊनी गलैंचा कार्पेट र ३ अर्ब ७५ करोडको तयारी कपडा निर्यात भएको छ । ३ अर्ब २७ करोडको जुटका बुनिएका कपडा, २ अर्ब ६३ करोडको जमोठ कपडा, २ अर्ब ५८ करोडको फलफूलको जुस र २ अर्ब २८ करोडको अलैंची पनि निर्यात भएको छ ।

प्रकाशित : माघ १०, २०७८ ०८:१९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×