कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

साझा भविष्यका लागि सहकार्य

आपसी समझदारी, असल छिमेकीपन, एकअर्काको सार्वभौम स्वतन्त्रता तथा भौगोलिक अखण्डताको सम्मान एवं आपसी खाद्य चासो र स्वार्थको रक्षामा प्रतिबद्धता नेपाल–चीन सम्बन्धका खास विशेषता हुन् ।
लीलामणि पौड्याल

सांस्कृतिक र जनस्तरमा हजारौं वर्ष पुरानो सम्बन्ध रहेका नेपाल र चीनले १ अगस्त १९५५ मा कूटनीतिक सम्बन्ध स्थापना गरेका हुन् । नेपाल र चीनका दुवै समाजले शाक्यमुनि गौतम बुद्ध र कन्फ्युससका करुणा, मैत्री, अहिंसा, सहअस्तित्व र सामाजिक हितका लागि व्यक्तिगत हितको उत्सर्गजस्ता मूल्यमान्यतालाई जीवनपद्धतिका रूपमा पुस्तान्तरित गर्दै आएका छन् ।

दुवै मुलुकसँग संसारका दुई पुराना सभ्यता र उन्नत संस्कृतिको गौरवशाली इतिहास छ । हाम्रा पुर्खाले हिमाल छिचोल्ने दुरूह घाटी, गहिरा र खतरनाक गल्छी–गल्छेडा तथा उच्चसमस्थलीय मरुभूमि पार गर्ने चिया–घोडेटो र दक्षिणी रेसममार्ग खोले अनि सभ्यता–संस्कृतिको आदानप्रदान र व्यापार–व्यवसायलाई सहज बनाए । बुद्धभद्र र फा सियान (५ औं शताब्दी), भृकुटी र ह्वेन शाङ (७ औं शताब्दी) तथा अरनिको (१३ औं शताब्दी) जस्ता विद्वान्–विभूतिहरूले हाम्रा दुई मुलुकबीचको सभ्यता र सांस्कृतिक आदानप्रदानमा अमूल्य योगदान गरेका छन् ।

सांस्कृतिक, व्यापारिक तथा जनस्तरको सम्बन्धको जगमा स्थापित कूटनीतिक सम्बन्ध नेपाल र चीनबीच नयाँ युगको थालनी थियो । सन् २०२० मा हामी कूटनीतिक सम्बन्ध स्थापनाको सुखद ६५ औं वार्षिकोत्सव मनाउँदै छौं । यो दिन विगतका हाम्रा कामको समीक्षा गर्ने र आगामी दिनमा सम्बन्धलाई कसरी थप मजबुत बनाउन सकिन्छ भनी चिन्तन गर्ने अवसर पनि हो । विगत ६५ वर्षमा हाम्रो सम्बन्ध शान्तिपूर्ण सहअस्तित्वका पाँच सिद्धान्तमा आधारित रह्यो । आपसी समझदारी, असल छिमेकीपन, एकअर्काको सार्वभौम स्वतन्त्रता तथा भौगोलिक अखण्डताको सम्मान एवं आपसी खास चासो र स्वार्थको रक्षामा प्रतिबद्धता दुई मुलुकबीच खारिएको सौहार्दपूर्ण सम्बन्धका खास विशेषता हुन् । नेपाल एक–चीन नीतिमा दृढ र नेपालको भूमि चीनविरोधी गतिविधिमा प्रयोग हुन नदिन प्रतिबद्ध रह्यो । ताइवान, हङकङ, सिन्च्याङ तथा तिब्बतका मामिलामा नेपाल सधैं चीनको साथ रह्यो । चीनले पनि नेपालमा गत ६५ वर्षमा ६ पटक सत्ता परिवर्तन हुँदा समेत नेपालको आन्तरिक मामिलामा हस्तक्षेप गरेन, बरु सजिलो र असहज दुवै परिस्थितिमा नेपालको सार्वभौम स्वतन्त्रता र भौगोलिक अखण्डताप्रति दह्रो समर्थन तथा सामाजिक सद्भाव, स्थिरता र नेपाली जनताको विकासको चाहनामा निरन्तर सहयोग गरिरह्यो । भूगोल, जनसंख्या, विकासको अवस्था र राजनीतिक प्रणालीमा ठूलो भिन्नता भएर पनि असल छिमेकीका रूपमा सहकार्य गर्न सकिन्छ भन्ने नमुना नेपाल–चीन सम्बन्ध हो ।

नेपाल–चीन सम्बन्धलाई दुई मुलुकका जनताका अपेक्षाहरूको सम्बोधन तथा उनीहरूको हित र समृद्धिको चाहनालाई प्रवर्द्धन गर्ने हेतुले विगत ६५ वर्षमा थुप्रै सन्धि–सम्झौता भएका छन् । तीमध्ये शान्ति तथा मैत्री सन्धि–१९६०, सीमासम्बन्धी सन्धि–१९६१, व्यापार र भुक्तानीसम्बन्धी सम्झौता–१९७४, सांस्कृतिक सहयोगसम्बन्धी सम्झौता–१९९९, व्यापार अन्य सम्बन्धित विषयसम्बन्धी सम्झौता–२००२, पारवहन तथा यातायात सम्झौता–२०१६, बेल्ट एन्ड रोड संयुक्त विकाससम्बन्धी समझदारी–२०१७, लगानी तथा व्यापार प्रवर्द्धनसम्बन्धी फ्रेमवर्क समझदारी–२०१७, सीमापार विद्युत् प्रसारणसम्बन्धी समझदारी–२०१८, सीमापार आर्थिक क्षेत्र विकाससम्बन्धी सम्झौता–२०१८, नेपालमा रेलसेवाको विकास तथा परियोजना निर्माणसम्बन्धी समझदारी–२०१९ र सीमा क्षेत्रको व्यवस्थापन तथा विकाससम्बन्धी सम्झौता २०१९ प्रमुख हुन् । सम्बन्धलाई अगाडि बढाउन विभिन्न तहमा विभिन्न विषयसम्बद्ध संयन्त्र र संयुक्त कार्यदलहरू बनेका छन् । हालैका वर्षहरूमा नगरपालिका, मैत्री संगठन, गैरसरकारी संस्था, विश्वविद्यालय तथा बौद्धिक र शैक्षिक संस्था तथा व्यावसायिक संघ–संगठनका बीच जनस्तरमा सम्बन्ध विस्तार भएका छन् ।

विगत ६५ वर्षमा नेपाल र चीनबीच विकास सहायता, लगानी, व्यापार र पर्यटनको प्रवर्द्धनले धेरै ठूलो फड्को मारेको छ । चार वर्षयता विकास सहायता अमेरिकी डलर ३५४ लाखबाट बढेर करिब १,५०४ लाख पुगी ४.२५ गुणाले वृद्धि भएको, नेपालमा भित्रिएको कुल

वैदेशिक लगानी करिब १२३ अर्ब रुपैयाँमध्ये चिनियाँ लगानी ८४.४ अर्ब (झन्डै ६९ प्रतिशत) रहेको, सन् २०१७ मा नेपाल घुम्न आएका चिनियाँ पर्यटकको संख्या करिब १०५ हजारबाट २०१९ मा करिब ६२ प्रतिशतले बढेर झन्डै १७० हजार पुगेको र २०१६ मा चीनबाट नेपालमा १३० अर्ब रुपैयाँ बराबरको आयात भएकामा २०१९ मा आयात बढेर २१५ अर्ब तथा निर्यात १.८१ अर्ब रुपैयाँबाट बढेर २.५८ अर्ब पुगेको छ । चीन अहिले नेपालको प्रमुख विकास साझेदार, सबैभन्दा ठूलो वैदेशिक लगानीको स्रोत, दोस्रो ठूलो पर्यटनको स्रोत र दोस्रो ठूलो व्यापार साझेदार हो । धेरैजसो वैदेशिक सहायतामा नीतिगत हस्तक्षेप, महँगा परामर्शदाता र तयारीमा वर्षौं लाग्ने हुँदा परियोजना लागत अस्वाभाविक बढ्ने गरेको परिप्रेक्ष्यमा सरकारी माध्यमबाट, सरकारका प्राथमिकतामा, नीतिगत हस्तक्षेपबिना दिने र छिटो काम गर्ने चिनियाँ सहयोगका लोकप्रिय विशेषता हुन् ।

चीनसहित बाँकी विश्वसँग नेपालको व्यापार र व्यापारघाटा निरन्तर बढिरहेको छ । नेपालको उत्पादन क्षमता कमजोर भएको र चीनबाट प्राप्त शून्य–भन्सार सुविधा पनि हाम्रो क्षमताअनुकूल नभएकाले निर्यात बढाउन सकिएको छैन । तसर्थ, नेपाल–चीन सीमापार औद्योगिक क्षेत्र स्थापना गरी चिनियाँ बजारको मागबमोजिमका सामान उत्पादन गर्न र नेपाली उत्पादन प्रणालीलाई चिनियाँ उत्पादनको मूल्यशृंखलामा जोड्न पहल भैरहेको छ । सन् २०१९ नेपाल–चीन सम्बन्धमा ऐतिहासिक वर्ष रह्यो । नेपालका राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीको अप्रिलमा, गणतन्त्र स्थापनापछिका नेपालका राष्ट्राध्यक्षको पहिलोपटक, चीनमा राजकीय भ्रमण र चीनका राष्ट्रपति सी चीनफिङको २३ वर्षपछि अक्टोबरमा नेपालमा राजकीय भ्रमण सम्पन्न भए । बेइजिङमा अप्रिल भ्रमणका क्रममा भएका सम्झौताहरू र पेटी तथा मार्ग पहल (बीआरआई) सम्बन्धी दोस्रो अन्तर्राष्ट्रिय सहयोग सम्मेलनमा जारी भएको राष्ट्रप्रमुख तथा सरकारप्रमुखको साझा घोषणापत्र एवं काठमाडौंमा अक्टोबर भ्रमणका क्रममा भएका सम्झौता र दुई मुलुकबीचले सम्बन्धलाई नयाँ ढंगले परिभाषित गर्दै जारी गरिएको संयुक्त वक्तव्यका आधारमा यी भ्रमणलाई ऐतिहासिक भनिएको हो ।

अक्टोबर भ्रमणमा नेपाल–चीन सम्बन्धलाई विकास र समृद्धिका लागि चिरस्थायी मित्रताको विशेषता भएको सहयोगात्मक रणनीतिक साझेदारीका रूपमा परिभाषित गरिएको छ । उपर्युक्त समझदारीले समयको मागलाई सम्बोधन गर्ने र नेपाली जनताको विकास तथा समृद्धिको चाहनालाई उदाउँदो विश्व आर्थिक शक्ति चीनबाट भरपर्दो सहयोग पुग्ने विश्वास गर्न सकिन्छ ।

चीनले सात दशकयता गरेको सामाजिक–आर्थिक रूपान्तरण र गरिबी निवारणमा हासिल गरेको अभूतपूर्व सफलतामा नेपाली जनता खुसी व्यक्त गर्छन् । सन् २०४९ सम्म चीन गौरवपूर्ण सभ्यताको पुनर्जागरण र समृद्धि हासिल गर्दै शताब्दीका दुई लक्ष्य पूरा गर्न सफल होस् भन्ने कामना पनि गर्छन् । समृद्ध चीन हाम्रा लागि एक अवसर हो । नेपाल र चीन सबैजसो क्षेत्रीय तथा अन्तर्राष्ट्रिय मामिलामा समान धारणा राख्छन् र विश्वशान्ति तथा क्षेत्रीय स्थिरताका लागि सहकार्य गरिरहेका छन् । विकसित हुँदै आएका सम्बन्ध र विश्वासका कारण नेपाल र चीन कसैले तोड्न नसक्ने साझेदार तथा भरपर्दा र असल छिमेकी मित्र भएका छन् ।

सन् २०१९ को अन्त्यमा चीनको वुहानमा पहिलोपटक पत्ता लागेको कोरोना भाइरसको महामारीले विश्व अहिले आक्रान्त छ । संक्रमणका सुरुका दिनहरूमा एक्लै बढी आक्रान्त देखिएको चीन सबै राज्यसंयन्त्र परिचालन गरी छोटो अवधिमै कोभिड–१९ लाई आधारभूत रूपमा नियन्त्रण गर्न सफल भयो । विश्वव्यापी महामारीको रूप लिएको यो भाइरसको संक्रमण नेपाललगायत दक्षिण एसियामा हाल तीव्र विस्तार भैरहेको छ ।

कोभिड–१९ का कारण नेपाललगायत विश्वभरिको अर्थतन्त्र चौपट भएको छ । पर्यटन व्यवसाय सात महिनादेखि ठप्पप्रायः छ । विकास सहायता र लगानी खुम्चिएका छन्, विश्वभर लाखौं नयाँ व्यवसाय बन्द भएका छन् र करोडौंले रोजगारी गुमाएका छन् । विश्वका ठूला अर्थतन्त्रमध्ये चीन मात्र तुलनात्मक रूपले कोभिड–१९ नियन्त्रण गरी अर्थतन्त्रलाई लयमा फर्काउन सफल भएको छ । यस अवस्थामा विश्व अर्थतन्त्रलाई पुनः गतिशील बनाउन चीनसँगको सहकार्य जरुरी छ ।

नेपालमा संक्रमण विस्तार भइरहेको र चीनले नेपाललाई कुनै पनि सहयोग दिन तत्पर रहेको बताइरहेको परिप्रेक्ष्यमा कोभिड–१९ नियन्त्रणमा चीनको सहयोग एकदमै मूल्यवान् हुनेछ । सन् २०१५ मा नेपालमा गएको महाविनाशकारी भूकम्पपश्चात् खोजी, उद्धार, राहत र पछि पुनर्निर्माणमा पुर्‍याएको अमूल्य सहयोगका लागि नेपाली जनताले चीनलाई दुःखको साथीका रूपमा दीर्घकालपर्यन्त सम्झिरहनेछन् । साथै, स्रोतसाधनको खाँचो भएको तर द्रुत विकासको आकांक्षी नेपाललाई वैदेशिक सहयोग, लगानी, पर्यटन र व्यापारमा निर्णायक हिस्सा भएको र सहयोगका लागि तत्पर छिमेकी मित्रराष्ट्र चीनसँगको सहकार्य अपरिहार्य छ ।

दौत्य सम्बन्धका सुखद ६५ वसन्त पार गर्दैगर्दा नेपाल–चीन सम्बन्ध सुविस्तारित, सुदृढ र समयका चुनौती खेप्न सक्ने गरी परिपक्व भएको छ । यो सम्बन्धलाई दुवै मुलुकका जनताको हितमा निरन्तर विकसित गर्न आगामी दिनमा देहायबमोजिमका पहल गर्नु समीचीन हुनेछ :

  • २०१९ अक्टोबरमा दुई मुलुकबीचको सम्बन्धलाई विकास र समृद्धिका लागि रणनीतिक साझेदारी गर्ने गरी परिभाषित गरिएको पृष्ठभूमिमा अहिलेको आवश्यकतालाई सम्बोधन र आगामी चुनौतीहरूलाई सामना गर्ने गरी सन् १९६० मा हस्ताक्षरित शान्ति र मैत्री सन्धिको सट्टा नयाँ शान्ति र मैत्री सन्धि गर्ने ।
  • दौत्य सम्बन्ध स्थापनाको ६५ औं वार्षिकोत्सव उच्चस्तरीय भ्रमण आदानप्रदान गरी विशेष कार्यक्रमसहित मनाउने ।
  • सम्बन्धलाई अझ फराकिलो र जनस्तरमा सुदृढ गर्न सांस्कृतिक कार्यक्रमहरू, चित्रकला/तस्बिर/पुस्तक प्रदर्शनी, विचार गोष्ठी, खेलकुद, हाजिरीजवाफ तथा निबन्ध प्रतियोगिता, खाना महोत्सव, व्यापार मेलाजस्ता कार्यक्रम दुवैतर्फ आयोजना गरी, राजनीतिक दलहरू, संघीय, प्रान्तीय तथा स्थानीय सरकार, युवा, महिला र मैत्री संगठनका उच्च पदाधिकारीहरूले भाग लिने । साथै, विश्वविद्यालय, शैक्षिक तथा बौद्धिक संस्था, कलाकार, पेसागत संघसंस्था, उद्यमी–व्यवसायी र मिडियाकर्मीहरूलाई सहभागी गराई जनस्तरको सम्बन्धलाई थप सुदृढ बनाउने ।
  • शाक्यमुनि गौतमबुद्धका उस्तै र उत्रै मूर्तिहरू दुवै मुलुकमा स्थापना गर्ने । साथै, नेपाल–चीन सम्बन्धमा अद्भुत योगदान गर्ने बुद्धभद्र, फा सियान, भृकुटी, ह्वेन शाङ र अरनिकोका उस्तै र उत्रै मूर्तिहरू दुवै मुलुकमा स्थापना गर्ने ।
  • सम्बद्ध मन्त्रालयहरूले सन् २०२२ सम्म २०१९ का तुलनामा द्विपक्षीय लगानी, पर्यटन र व्यापारलाई दुई गुणा बनाउने लक्ष्य राखी सो हासिल गर्न आवश्यक रणनीति र योजना सार्वजनिक गर्ने ।
  • द्विपक्षीय सबै संयन्त्रको बैठक यो वर्ष कम्तीमा एकपटक बस्ने । हालसम्म भएका सन्धि–सम्झौता, समझदारी र परियोजनाको कार्यान्वयनलाई तीव्रता दिने र सम्बन्ध विस्तारका क्षेत्र पहिल्याई उपयुक्त प्रस्ताव गर्ने । परियोजना कार्यान्वयनका सम्बन्धमा समयसीमासहितको कार्ययोजना सार्वजनिक गर्ने ।
  • कोभिड–१९ बाट थलिएको अर्थतन्त्रलाई शीघ्र पुनर्जीवन दिन सहकार्य गर्ने । विपत् व्यवस्थापनमा द्विपक्षीय सहयोगलाई सुदृढ बनाउने । साथै, महामारी र जलवायु परिवर्तनजस्ता साझा मानवीय चुनौती सामना गर्न तथा विश्वभरका द्वन्द्वको वार्ताद्वारा शान्तिपूर्ण समाधान, क्षेत्रीय स्थायित्व, दिगो, न्यायपूर्ण र समतामूलक विकास एवं साझा समृद्धिका लागि अन्तर्राष्ट्रिय तथा क्षेत्रीय मञ्चहरूमा सहकार्य गर्ने ।

दुवै मुलुकमा विगत ६५ वर्षका उपलब्धि, भावी सम्भावना, चुनौती र समाधानका उपायसहित दुवैतिरका सांस्कृतिक वैभव, प्राकृतिक सुन्दरता तथा मानव प्रयत्नका उच्चतम उपलब्धि समेटी नेपाली र चिनियाँ दुवै भाषामा नेपाल र चीनमा मुद्रण तथा श्रव्यदृश्य सामग्रीहरू तयार गराई प्रकाशन र प्रसारण गर्ने । यी सबै कार्यक्रम कोभिड–१९ का कारण सन् २०२१ अगस्त १ सम्म सम्पन्न गर्नु व्यावहारिक हुनेछ ।

नेपाल र चीन सुख–दुःखका साथी हुन् । यस अवसरमा दुवै देशका जनताको हित हुने गरी हिमालपार बहुआयामिक सम्पर्क सञ्जालको विकास गरी उज्यालो भविष्य निर्माण गर्न दुवै मुलुकका नेतृत्व र जनताले साझा संकल्प र साझा प्रयत्न गरौं । हाम्रो भविष्य हाम्रै हातमा छ । प्रकाशित : श्रावण १६, २०७७ ०८:२१

प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

पशुपतिको प्राचीन स्वरूप जोगाऊँ

सम्पादकीय

सम्पदै सम्पदाको सहर काठमाडौंमा केही प्राचीन धरोहर यस्ता छन्, जसको ख्याति नेपालबाहिर पनि उत्तिकै छ । तीमध्ये एउटा प्रमुख सम्पदा हो— पशुपतिनाथ मन्दिर । भारतीय हिन्दु हुन् या भुटानी बौद्ध, काठमाडौं आउँदा पशुपति छिर्ने धोको धेरैलाई हुन्छ ।

कति त पशुपतिनाथको दर्शनकै लागि नेपाल आएका हुन्छन् । दर्शनार्थी मात्र होइन, सम्पदाप्रेमीका लागि पनि यो क्षेत्र दर्शनीय छ । तर, विश्व सम्पदामा सूचीकृत पशुपतिको प्राचीनतामाथि यसैगरी दखल पुर्‍याउँदै जाने हो भने यही अवस्था सधैं नरहन सक्छ ।

पशुपति क्षेत्र विकास कोष आफैंले तयार पारेको गुरुयोजनाले स्विकारेको छ, ‘आधुनिकताको मोहले पशुपतिनाथको प्राचीन स्वरूप ध्वस्त भएको छ । आधुनिक स्वरूप पशुपति क्षेत्रको पुरातात्त्विक मर्यादाप्रतिकूल देखिन्छ । यसको पुरातात्त्विक, प्राचीन वास्तुकलात्मक गरिमाको पुनःस्थापना गर्न प्राविधिक सहयोग र मापदण्ड पालनाको कडा व्यवस्था गर्न आवश्यक छ ।’ विडम्बना, कोष आफैंले गर्न लागेका कामको सूची हेर्दा भने प्राचीनता झन् नामेट पार्न लागेजस्तो देखिन्छ । तसर्थ, गुरुयोजनाप्रतिकूल हुने र सम्पदाको साख नरहने योजनालाई कोषले सच्याउनुपर्छ ।

पश्चिम ढोका भत्काएर प्रांगण विस्तार गर्ने, आर्यघाट हटाउने, ब्रह्मनाल सार्नेजस्ता योजनाले पशुपतिनाथको प्राचीनता अझ मासिने निश्चित छ । मन्दिरको वैभव आधुनिकतासित होइन, प्राचीनतासित जोडिएको यथार्थ कोषका निर्णयाधिकारीले मनन गर्नुपर्छ । त्यस्तै, पशुपतिनाथसँग त्यहाँका बस्तीको सम्बन्ध छ । त्यस क्षेत्रमा नौटोल छन् । पशुपतिमा हुने पर्व पूजा र संस्कृतिको संरक्षण गर्दै आएका तिनै बस्तीको पनि प्राचीनता मासिँदै गएको छ । कोषले नै ती बस्ती हटाइदिएर त्यहाँको संस्कृति धान्दै आएका बासिन्दालाई तितरबितर पारिदिएको छ । यसबाट कतिपय संस्कृति लोप हुने अवस्थामा पुगेका छन् । प्राचीनता मासिएको र बस्ती हटाइदिन खोजेको भन्दै घरघरमा कालो झन्डा गाडेर स्थानीयवासी आन्दोलित छन् । पशुपतिनाथकै संस्कृतिसित जोडिएका स्थानीयवासीको आवाज कोषले सुन्नैपर्छ, उनीहरूको विश्वासमा र मन्दिरको मौलिकतामा कुनै असर नपर्ने गरी मात्र थप कदम चाल्नुपर्छ ।

पशुपतिनाथ प्राचीनकालदेखि नै वैदिक सनातन धर्मावलम्बीका लागि दर्शनीय स्थल हो । पशुपति क्षेत्र इतिहास, धर्म, संस्कृति, कला, वास्तुकला, प्रकृति, प्रथा र परम्पराहरूको एकीकृत रूप हो । कर्मयोगीका लागि कर्मभूमि, दानवीरका लागि दानभूमि, साधकका लागि साधनाभूमि र मोक्षार्थीका लागि मोक्षभूमिका रूपमा चिनिँदै आएको यो क्षेत्रलाई सनातन धर्मावलम्बीहरू कर्म, भक्ति र ज्ञानको त्रिवेणी मान्छन् । धार्मिक, सांस्कृतिक, पुरातात्त्विक र प्राकृतिक दृष्टिले महत्त्वपूर्ण स्थल भएकैले यो क्षेत्र युनेस्कोले विश्व सम्पदा सूचीमा पारेको हो, जहाँ पशुपतिनाथ, गुहेश्वरीलगायत थुप्रै मठमन्दिर, आश्रम, विहार चैत्य, विहारजस्ता सम्पदा छन् । नदी, घाट, पोखरी, कुण्ड, वनजंगल पनि यहाँका सौन्दर्य हुन् । वर्षैभरि हुने जात्रा र पर्वले यो क्षेत्रलाई जीवन्त बनाएको छ । यस्तो क्षेत्रलाई पुरानै शैलीमा संरक्षण गर्न सकियो भने मात्रै यसको आकर्षण बाँकी रहिरहन्छ । आधुनिकताका दृष्टिले भव्य संरचना त संसारमा जति पनि निर्माण भइरहेकै छन् । हामीले संवर्द्धन र प्रवर्द्धन गर्नुपर्ने नै हाम्रो प्राचीनता र मौलिकता हो ।

पाशुपत क्षेत्रको विकास गर्न भनेरै पशुपति क्षेत्र विकास कोषको परिकल्पना गरिएको हो । विकास भनेकै आधुनिकता हो भन्ने सोचबाट कोष मुक्त हुनुपर्छ । कोषको उद्देश्य यस क्षेत्रको योजनाबद्ध विकास गर्नु हो, जुन मौलिकता मासेर सम्भव हुँदैन । र, मानव बस्तीले भरिएको क्षेत्र भएकाले यहाँ बन्ने योजनामा तिनको पनि कल्पना हुनुपर्छ । यो क्षेत्र नौ ढोका, नौ ईश्वर, नौ ईश्वरी, नौ धारा, नौ पोखरी, नौ डवली, नौ इनार, नौ मार्ग र नौ चउरहरू मिलेर बनेको एकीकृत स्थल हो । त्यसैले यसलाई ९ गुणा ९ अर्थात् ८१ ग्रह संयोजन भएको स्थान भनिन्थ्यो । तर, बस्ती उठाएपछि नौ बस्ती र नौ जातिको संयोजन बिग्रिएको छ । अब बन्ने गुरुयोजनाले यो संयोजन पुनःस्थापित गर्नुपर्छ । रैथानेको विश्वास र सहभागितामा अघि बढ्दा मात्र यहाँको प्राचीनता, संस्कार–संस्कृति जोगिन्छ । सम्पदाको ऐतिहासिकता, प्राचीनता, पुरातात्त्विकतालाई ध्यान नदिएर अन्धाधुन्द विकास गर्दा कति प्राचीनता नष्ट भैसकेका छन् । थप क्षति हुन नदिन कोष सचेत हुनुपर्छ । सम्पदा क्षेत्रमा संरक्षण नै विकास हो भन्ने सोच राखिनुपर्छ । यस ऐतिहासिक सम्पदालाई पुरानै स्वरूप, शैलीमा संरक्षण गरेर विश्वभरिका दर्शनार्थी र सम्पदाप्रेमीहरूको गन्तव्य स्थान बनाउनुपर्छ ।

प्रकाशित : श्रावण १६, २०७७ ०८:१२
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×