काठमाडौँ — सत्तारूढ माओवादी केन्द्रभित्र त्रिभुवन विश्वविद्यालयको उपकुलपति चयनमा दुई धार देखिँदा नियुक्तिमा ढिलाइ भएको छ । प्रधानमन्त्री तथा कुलपति पुष्पकमल दाहालले पोखरा विश्वविद्यालयका पूर्वउपकुलपति केशरजंग बराल र माओवादी केन्द्रका दोस्रो तहका केही नेताले त्रिवि शिक्षाशास्त्र संकायका डिन चित्रबहादुर बुढाथोकीलाई नियुक्त गर्न चाहेकाले नियुक्तिमा ढिलाइ भएको स्रोतले जनाएको छ ।

मेरिटअनुसार क्रमशः बुढाथोकी, बराल र गणित विभागका पूर्वप्रमुख टंकनाथ धमलाको नाम छनोट तथा सिफारिस समितिले सिफारिस गरेको छ । बुढाथोकी र बराल माओवादीनिकट हुन भने धमला एमालेनिकट मानिए पनि उनी स्वतन्त्र रहेको दाबी गर्छन् । माओवादी कोटाबाटै नियुक्त गर्न खोजिएकाले सत्ता गठबन्धनमा त्रिवि उपकुलपति उसको भागमा परेको र छनोट प्रक्रिया शंकास्पद रहेको आशंका शिक्षाविद्हरूले गर्दै आएका छन् । प्राध्यापकलगायत सरोकारवालाहरूले उपकुलपति छनोट र सिफारिससम्बन्धी प्रक्रियाका विषयमा प्रश्न उठाइराख्दा सिफारिस समितिले पहिलो नम्बरमा पार्न बुढाथोकीलाई अस्वाभाविक रूपमा सबैभन्दा बढी अंक दिएको आरोपसमेत लागेको छ । स्रोतका अनुसार २० पूर्णाङ्कको प्रस्तुतीकरणमा उनले १८ (९० प्रतिशत) नम्बर पाएका छन् । व्यक्तिगत विवरण, कार्ययोजना र सोचपत्रको मूल्यांकनमा उनीभन्दा बढी अंक पाएका केही प्रतिस्पर्धीलाई भने ७ अंक (३५ प्रतिशत) मात्र दिएर बुढाथोकीलाई ३ जनामध्ये उत्कृष्टमा पारिएको स्रोतले जनायो ।

कुल ३५ पूर्णाङ्कको प्रस्तुतीकरण र अन्तर्वार्तामा तजबिजका आधारमा अंक दिने व्यवस्था गरिएको थियो । ‘कमजोर बुढाथोकीलाई सिफारिसमा पार्न अन्तर्वार्तामा न्यूनतम अंक दिए पनि पुग्ने गरी प्रस्तुतीकरणमा अंक दिइयो,’ उपकुलपति छनोट तथा सिफारिस समितिनिकट स्रोतले भन्यो, ‘अन्तर्वार्तामा ३५ प्रतिशतभन्दा कम र ७० प्रतिशतभन्दा बढी अंक दिँदा कारण खुलाउनुपर्ने व्यवस्था थियो । तर प्रस्तुतीकरणमा जति पनि अंक दिन सकिने व्यवस्था राखेर कार्यविधि बनाउँदै त्रुटि गरिएको थियो । त्यहीँ चलखेल भयो ।’

दरखास्त दिएका ४३ मध्ये प्रस्तुतीकरण र अन्तर्वार्ताका लागि १४ जना छानिएका थिए । सिफारिस समितिका सदस्य तथा शिक्षासचिव सुरेश अधिकारीले विज्ञ नियुक्त गरेर पारदर्शी र निष्पक्ष रूपमा समितिले ३ जनाको नाम सिफारिस गरेको बताए । १४ जनामध्ये स्मार्ट, उत्कृष्ट प्रस्तुतीकरण र अन्तरवार्ता दिनेहरू मध्येबाट नियुक्तिका लागि सिफारिस गरिएको उनको भनाइ छ । कार्यविधिअनुसार छनोट प्रक्रियामा कुनै आशंका नगर्नसमेत उनले आग्रह गरे । तर, पूर्वविद्यार्थी नेतासमेत रहेका कांग्रेस सांसद प्रदीप पौडेलले छनोट विधिमाथि प्रश्न गर्दै प्रक्रिया सार्वजनिक गर्न आग्रह गरेका छन् । खुला र पारदर्शी प्रतिस्पर्धामा नियुक्त गरिने भने पनि छनोट कर्मकाण्डी मात्रै भएको उनको भनाइ छ ।

शिक्षा मन्त्रालय स्रोतका अनुसार बुढाथोकीलाई पहिलो नम्बरमा सिफारिस गरेर उपकुलपति नियुक्ति गराउन शिक्षामन्त्री अशोककुमार राई र पूर्वशिक्षामन्त्री देवेन्द्र पौडेलले विज्ञ नियुक्तिदेखि नै दबाब दिँदै आएका थिए । माओवादी नेता पौडेललाई प्रधानमन्त्री तथा कुलपति पुष्पकमल दाहालले उपकुलपति नियुक्तिका विषयमा सहजीकरण गर्न जिम्मा दिएका थिए । राई उपकुलपति छनोट तथा सिफारिस समितिका संयोजक हुन् । बुढाथोकी र माओवादी नेता पौडेल बागलुङ जिल्लावासी हुन् । बुढाथोकीकी श्रीमती धना थापा र शिक्षामन्त्री राईले नेकपा माले पार्टीमा ३० वर्षअघि सँगै राजनीति गरेका थिए ।

माओवादी केन्द्रका नेता वर्षमान पुनले समेत बुढाथोकीलाई पहिलो नम्बरमा पार्न दबाब दिएको स्रोतले जनायो । पुन, पौडेल र शिक्षामन्त्री राईले पहिलो नम्बरमा सिफारिस गरेका व्यक्तिलाई नियुक्ति गर्न दबाव दिएपछि प्रधानमन्त्री अप्ठ्यारोमा परेको उनको सचिवालयका एक सदस्यले बताए । ‘पूर्व अनुभव, क्षमताका आधारमा प्रधानमन्त्री दोस्रो नम्बरमा सिफारिस परेका प्राध्यापक केशरजंग बराललाई उपकुलपति बनाउन चाहनुहुन्छ,’ उनले भने, ‘तर पार्टी भित्रकै नेताहरुले आफूअनुकूल व्यक्ति रोज्दै बुढाथोकीलाई छानेपछि नियुक्तिमा व्यावधान आएको छ ।’

माओवादी नेता तथा पूर्वशिक्षामन्त्री पौडेलले ३ जनामध्ये १ जना छान्न र नियुक्ति गर्न प्रधानमन्त्री स्वतन्त्र रहेको बताए । तर खुला प्रतिस्पर्धा गरिसकेपछि एक नम्बरमा जो पर्छ, उसैलाई चयन गर्दा उपयुक्त हुने उनको भनाइ छ । ‘खेलकुद प्रतियोगिताको दौडमा जो पहिले पुग्छ उही पहिलो हुन्छ, अन्तर्राष्ट्रिय अभ्यास पनि त्यही हो, हामीले पहिलोलाई उपकुलपति बनाउँदा राम्रो सन्देश जान्छ भनेर सुझाव मात्र दिएका हौं । स्वनिर्णय गर्न प्रधानमन्त्री स्वतन्त्र हुनुहुन्छ,’ उनले भने । त्यसबाहेक उपकुलपति छनोट र नियुक्तिमा आफ्नो कुनै भूमिका नभएको उनले बताए । खुला प्रतिस्पर्धा भनेपछि सिफारिस समितिले नै १ जनाको मात्र नाम सिफारिस गरेको भए उपयुक्त हुने समेत उनले औंल्याए ।

सोमबार बुढाथोकी पहिलो नम्बरमा सिफारिसमा परेपछि उपकुलपतिमा नियुक्ति भएको भन्दै उनी निकटले सामाजिक सञ्जालमा प्रचारबाजी गरेका थिए । त्यसपछि प्रधानमन्त्री दाहालले मंगलबार उपकुलपति नियुक्ति प्रक्रियामै रहेको प्रष्टीकरण सञ्चारकर्मीहरुलाई दिए । बुढाथोकीलाई उपकुलपति बनाउने विषयमा भने त्रिविभित्रै माओवादी निकट प्राध्यापक, विद्यार्थी र कर्मचारीमा पनि असन्तुष्टि छ । बराल र बुढाथोकी दुवै जनजाति (मगर) समुदायका हुन् । माओवादीको जनजाति संगठनले बुढाथोकीलाई नियुक्त गर्न लबिइङ गर्दै आएको एक नेताले बताए । त्रिविका माओवादी निकट प्राध्यापकहरुको एक समूहले भने प्रधानमन्त्रीलाई भेटेर बुढाथोकीलाई उपकुलपति नियुक्त नगर्न आग्रह गरेको छ । उनी माओवादीभित्र जुनियर प्राध्यापक रहेको र उनीभन्दा सिनियरलाई पन्छाएर नियुक्त दिन नमिल्ने तर्क गरिएको छ ।

बुढाथोकी यसअघि पनि माओवादी कोटाबाट शिक्षा संकायको डिन चुनिएका थिए । गत साउनमा नियमविपरीत काम गरेकोमा प्राज्ञिक परिषद्बाट कारबाहीमा परेका व्यक्तिसमेत हुन् । उनलाई त्यतिबेला सचेत गराइएको थियो भने त्यही कारण परिषद्को सदस्यबाटै हटाउने निर्णय गरेको थियो । उनले पाठ्यक्रम स्वीकृति नै नगराई एमएड कार्यक्रममा विद्यार्थी भर्ना लिएर पठनपाठन सुरु गरेकोमा कारबाही गरिएको परिषद्ले जनाएको छ । स्वीकृति बिनैविशेष आवश्यकता शिक्षा विषयको नाम परिवर्तन गरी समावेशी शिक्षा विषय कायम गरेकोमा यस्ता काम पुनः नगर्न सचेत गराउने निर्णय भएको थियो ।