पार्किङ न फुटपाथ

माया श्रेष्ठ

अनामनगरदेखि हनुमानस्थान जाने सडक खण्डमा हिँडै थिइन् बच्चा बोकेर गुल्मीकी सुष्मा ढकाल । बबर महलमा काम गर्ने भएकाले दैनिक यही बाटो हिँड्ने गर्छिन उनी । ‘पैदलयात्रु हिँड्ने बाटो भरि पार्किङ गर्छन्’ उनी भन्छिन्, ‘हामी सडकछेउ डराइडराई हिँड्नुपर्छ ।’

फुटफाथमा पार्किङ गरेका सवारीसाधनको बिचबाट बच्चा लिएर हिँडदा धेरै पटक ठोकिएको अनुभवसमेत उनले सुनाइन् । महानगरले यहाँ फुटफाथ र पार्किङ भनेर नछुटाउँदा पैदलयात्रुलाई समस्या भएको उनको भनाइ छ । सिंहदरबार पूर्वी गेटमा फुटफाथ साँघुरो छ भने वारिपट्टि अनामनगरको बाटो भएर हिँड्ने पैदलयात्रु सडकबाट हिँड्न बाध्य छन् ।


त्यही बाटो प्रयोग गरिरहेका भेटिए डिल्लीबजार जाँदै गरेका दोलखाका मिलन परियार । हनुमानस्थान बस्ने उनी भन्छन्, ‘पैदल यात्रु हिँड्ने बाटो पार्किङजस्तो भयो । मूल सडकको बाटो भएर हिँडदा डराउँदै हिँड्नुपर्छ, त्यसमाथि सवारी चालकले नानाथरी गाली गर्छन् ।’ घरधनीले घर अगाडि पिच गरे पनि करिब साढे २ मिटरबिचमा सडकबाट यता बिचमा कतै रूख छन भने कतै कच्ची फुटफाथ छ । अपांगमैत्री फुटफाथ नहुँदा अपांग पैदलयात्रु ओहोदोहोर गर्ने अवस्था छैन ।


पार्किङ क्षेत्रमा झैँ पसलदेखि सडकसम्म गरिएको पार्किङले स्थानीय दरबार आयुर्वेद औषधालयका चन्द्रकिशोर झा आजित परेका छन् । ‘एक लाइन पसल अगाडि पार्किङ गरे हिँड्न मिल्थ्यो,’ झा भन्छन्, ‘फेरि अर्को लाइनमा जता पायो त्यतै कार भ्यान ल्याएर तेर्साउँदा पैदलयात्रुलाई समस्या भयो ।’


मन लाग्दी तरिकाले सवारीसाधन पार्किङ गर्दा ट्राफिक प्रहरीले कारबाही गर्न नसकेको स्थानीय होटल व्यवसायी सुवास पौडेल बताउँछन् । ‘पैदल यात्रुलाई सास्ती हुने गरेर पार्किङ गर्दा घरबेटी चुप लाग्छन्,’ उनी भन्छन्, ‘अगाडिको पार्किङले गर्दा होटलमा आउने ग्राहक पनि भडकन्छन् ।’ महानगरीय ट्राफिक प्रहरी महाशाखाका प्रवक्ता रविकुमार पौडेलका अनुसार, अनामनगर क्षेत्रमा पैदल यात्रुलाई खासै समस्या छैन । ‘पैदल यात्रीलाई सास्ती दिएर पार्किङ पाइँदैन,’ उनी भन्छन्, ‘पैदल यात्रीलाई समस्या हुने गरी पार्किङ गर्नेलाई कारबाहीको दायरामा ल्याउँछौँ ।’


सडकको बाटो भएर समूहमा ४/५ जना हिँडदा सवारी आवागमनमा समेत समस्या हुँने ललितपुर बालकुमारीदेखि चाबहिल, गोपीकृष्ण हलसम्म नेपाल यातयात बस चालक सिहंबहादुर श्रेष्ठले बताए । ‘यस क्षेत्रमा सडकभन्दा फुटफाथ देख्दा ठूलो देखिन्छ,’ उनले भने, ‘सडक छेउ भए बसमा ठोकिएलाझैं गरी पैदलयात्रु हिँड्छन् ।’ सडक मापदण्डअनुसार, व्यस्त ठाउँमा १.५ मिटर फुटपाथ हुनुपर्छ ।


प्रकाशित : असार २०, २०७६ ०९:०४
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

निःसन्तान महिलामाथि हिंसा बढ्दो

माया श्रेष्ठ

काठमाडौँ — हुम्लाकी ३२ वर्षीया सुनीता कार्कीको विवाह भएको १३ वर्ष भयो । आठ वर्षसम्म पनि सन्तान नभएपछि श्रीमान्ले सौता भित्र्याए । सौताबाट पनि सन्तान भएन । ‘जाँच गर्दा श्रीमानको समस्या देखियो,’ काठमाडौंमा भेटिएकी उनले भनिन् । 

सुनिता अंशबाट समेत वञ्चित छिन् । घरमा सासूससुराले अंशबन्डा गर्दा सन्तान नभएको भन्दै दिन नमानेको उनले बताइन् ।
काठमाडौंकी अर्की महिला विवाहको १४ वर्षसम्म पनि सन्तान नभएपछि श्रीमान्सँग विभिन्न अस्पताल धाइन् । ‘दुई पटकसम्म उपचारमा डाक्टरले लापरबाही गर्‍यो,’ ती महिलाले भनिन्, ‘फेरि आसले उपचार गर्दै छौं । उपचारपछि पनि सन्तान भएन भने कानुनी प्रक्रियाअनुसार धर्मपुत्र वा पुत्री पाल्छौं ।’ विवाह गरेपछि २/३ वर्षसम्म बच्चा भएन भने घरपरिवार र समाजले महिलालाई हेर्ने दृष्टिकोण र गर्ने व्यवहारमा परिवर्तन हुने उनले सुनाइन् ।

निःसन्तान हुँदा श्रीमान्, घरपरिवार र समाजबाट हिंसा खेपिरहेका महिला थुप्रै छन् । स्त्री रोग तथा हार्मोन विशेषज्ञ डा. उमा श्रीवास्तवका अनुसार विवाह गरेको दुई वर्षसम्म श्रीमान्/श्रीमतीसँगै बसेर अस्थायी साधन प्रयोग नगर्दा पनि महिनावारी रोकिएन वा गर्भ बसेन भने त्यो अवस्थालाई निःसन्तान भनिन्छ । श्रीमान् र श्रीमती दुवैका कारण निःसन्तान हुन सक्ने उनले बताइन् ।

‘पुरुषको शुक्रकिट उत्पादन नहुनु, हार्मोनको गडबडीे, यौनरोगको संक्रमण वा शुक्रकिट उत्पादन भए पनि बाहिर नआउने समस्या भए बाँझोपन हुन सक्छ,’ उनले भनिन् । यस्तै महिला महिनावारी हुँदा परिपक्व डिम्ब उत्पादन हुनुपर्छ । डिम्बाशय विकास नभएको अवस्थामा महिनावारी अनियमित भएर समस्या आउने उनले बताइन् । ‘महिलाको डिम्बबाहिनी नली बन्द भएको अवस्थामा पनि गर्भ बस्दैन,’ उनी भन्छिन््, ‘पाठेघरको छेउछाउमा मासु पलाउने, फोका आए पनि गर्भ नअडिने हुन्छ ।’

बच्चा बस्ने पाठेघर र नलीमा ट्युमर भए पनि बच्चा गर्भमा नबस्ने उनले बताइन् । असुरक्षित गर्भपतन गराउँदा, यौनरोगको संक्रमण हुँदा र हार्मोनको गडबडी महिलामा देखिने समस्या हुन् । दुवैको प्रजनन अंग स्वस्थ भए मात्रै सन्तान जन्मने उनले बताइन् । ‘सन्तान भएन भनेर श्रीमतीलाई जाँच गराउन आउँछन्,’ उनी भन्छिन्, ‘श्रीमान्/श्रीमती दुवैको जाँच गर्दा श्रीमानको समस्या भएको पनि पाइन्छ ।’

पूर्वजन्ममा पाप गरेकाले बच्चा जन्माउन नसकेको भन्दै समाजमा महिलालाई लान्छना लगाउने गरिएको डा. अरुणा उप्रेती बताउँछिन् । ‘निःसन्तान हुँदा एकाध शिक्षित परिवारबाहेकमा महिलामाथि हिंसा भइरहेको छ,’ उनले भनिन्, ‘महिलाको सम्पूर्ण व्यक्तित्व नै पाठेघरमा सीमित भयो । निःसन्तान हुनुमा महिलाको मात्रै दोष हुँदैन ।’

डा. उप्रेतीका अनुसार छोरी–छोरी जन्माएपछि छोराकै लागि अपवादबाहेक दोस्रो विवाह गर्ने चलन कायमै रहेकाले निःसन्तान महिलामाथि हिंसा हुने गरेको छ । ‘निःसन्तान किन भइन् भनेर उपचार गराउनु साटो महिलालाई दोषी देखाएर बहुविवाह गर्ने मानसिक र शारीरिक पीडा दिएका घटना गाउँगाउँमा देखिन्छ,’ उनले भनिन् ।

डा. श्रीवास्तवका अनुसार, प्रायः निःसन्तान महिला बढी चिन्तित हुन्छन् । नजिकका आफन्तले नराम्रो व्यवहार गर्दा डिप्रेसनको सिकार हुने गरेका छन् । ‘शिक्षित परिवारका सदस्य नै बुहारीबाट बच्चा हुन्छ कि हुँदैन भनेर सोध्छन्,’ उनी भन्छिन््, ‘बच्चा नभए छोराको अर्को विवाह गरिदिने भन्दै सल्लाह लिन आउँछन् ।’

सरकारले निःसन्तान दम्पतीहरूको पहुँचमा टेस्टट्युब बेबी (अर्थात् आईभीएफ) प्रदेश तह र क्षेत्रीयस्तरसम्म पुर्‍याउन सके महिलामाथि हुने हिंसा कम हुने जानकारहरू बताउँछन् । उपत्यका बाहिर एकाध स्थानमा मात्रै ‘आईभीएफ’ छ । लगभग ३० प्रतिशत सफल हुने यो प्रविधि निःसन्तान दम्पतीको पहुँचमा भए महिलामाथि हुने हिंसामा न्यूनीकरण हुन सक्ने डा. श्रीवास्तवले बताइन् । उनले यस प्रविधिलाई सरकारले करमुक्त गराएर प्रदेशहरूमा स्थापना गर्नुपर्ने बताइन् । ‘यसले शिशु चोर्ने/हराउने जस्ता समस्या कम हुन्छ,’ उनी भन्छिन्, ‘आत्महत्या र डिप्रेसनको अवस्थासम्म महिला पुग्दैनन् ।’

क्यान्सर, मिर्गौला, मुटु रोगको उपचारका लागि सहुलियत जस्तै निःसन्तान उपचारका लागि मापदण्ड बनाए सहज हुने उनले बताइन् । मध्यम वर्गीय परिवारका लागि बाँझोपनको विशेषज्ञ उपचार खर्चिलो भएको उनको भनाइ छ । ‘बाँझोपनको सामान्य उपचारमा कम खर्च भए पुग्छ,’ उनी भन्छिन्, ‘विशेषज्ञ उपचारका क्रममा खर्च धान्न नसकेर बीचमै छाड्छन् ।’ निजी अस्पतालमा भने यो उपचारका लागि शुल्क फरक–फरक लाग्छ ।

प्रकाशित : असार ५, २०७६ ०८:०५
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×