गोकर्णेश्वरमा सुनको छाना

माया श्रेष्ठ

काठमाडौँ — लिच्छविकालीन गोकर्णेश्वर महादेव मन्दिरको छाना सुनले छाउने काम धमाधम भइरहेको छ । स्थानीयवासीको सक्रियतामा घरघरबाट तामाका भाडा संकलन गरेर मन्दिरको छानामा तामाको पातामा २३ किलो सुनको लेपन लगाएर छाउन सुरु गरिएको गोकर्णेश्वर नगरपालिका वार्ड नम्बर ४ का अध्यक्ष कुमार श्रेष्ठले जानकारी दिए । 

श्रेष्ठका अनुसार पशुपतिनाथ, मनकामना मन्दिरको जस्तो पानी नचुहिने छाना छाउन १७ करोड रुपैयाँ बराबरको लागत लाग्ने अनुमान छ । ०७२ सालको भूकम्पले मन्दिरलाई जीर्ण भएपछि झिँगटीको सट्टामा सुनको जलप भएको छानाले प्रतिस्थापन गर्न लागिएको हो । मन्दिर गोकर्णेश्वर–४ मा अवस्थित छ । ‘पुरातात्त्विक महत्त्वका काठ अनि दुई तलाको झिँगटीको छाना जीर्ण बन्यो,’ उनले भने, मन्दिरको दुरावस्था हेरेर हामी बस्न सकेनौँ अनि जीर्णोद्धार अभियान सुरु गर्‍यौँ ।’

गोकर्णेश्वरको स्थापना सत्ययुगमा ब्रह्माले गरेका हुँदा यस स्थानमा आई पितृलाई तर्पण, दान र पिण्ड दिनाले अगति परेका पितृ तर्छन् भन्ने धार्मिक विश्वास छ । गोकर्णेश्वर नगरपालिकाको धार्मिक तथा पर्यटकीय विकासका लागि गोकर्णेश्वर महादेव मन्दिरले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्ने विश्वास अध्यक्ष श्रेष्ठको छ ।

सुनको जलपसहितको छाना फेर्न स्थानीयको सहयोगमा महायज्ञ सञ्चालन गरिएको जानकारी श्री गोकर्णेश्वर महादेव मन्दिर छाना निर्माण तथा सर्वाङ्गीण विकास समन्वय समितिका अध्यक्ष कोमलबहादुर विष्टले दिए । उनका अनुसार महायज्ञबाट तीन करोड रकम संकलन गरिएको थियो । ‘स्थानीयवासीले घरघरबाट तामाका अम्खरा मन्दिरका लागि सहयोग गरे,’ उनले भने, ‘तामाका भाँडावाट मात्रै ४६ लाख उठ्यो ।’ यस्तै नगरपालिकाले १ करोड रुपैयाँ सहयोग गरेको छ ।

‘सुनको लेपनसहितको २ तलामा छाना लगाउन १६ करोड लाग्छ ’ उनले भने, ‘४ करोड ५० लाख त उठ्यो अन्य खर्च जुटाउन सहयोगी हातको आवश्यकता छ ।’ धार्मिक तथा पर्यटकीय क्षेत्र राज्यको मात्रै नभएर सबैको साझा सम्पत्ति भएकाले संरक्षण र दायित्व नागरिकको पनि भएको उनले बताए । तीनतले प्यागोडा शैलीको मन्दिरमा दुई तला छानामा सुनले छाउने काम ०७७ असारसम्ममा सकिने समितिका सचिव इर्श्वर पाण्डे बताउँछन् ।

‘पहिलो र दोस्रो तलामा झल्लर, कुपा र म्हुठल तलामा राख्ने काम सकियो,’ उनले भने, ‘दोस्रो तलामा २४ सय स्क्वायर फिटमध्ये १७ सय २८स्क्वायर फिटमा सुनको लेपनको छाना राखिएको छ ।’

गोकर्णेश्वर महादेवको मन्दिरको जीर्णोद्धार पुरातत्त्व विभागले पनि गरीरहेको छ । मन्दिरको छानामा तामाको पातामा सुनको लेपन लगाउने कामबाहेक अन्य मर्मत सम्भार कार्य पुरातत्त्व विभागले गर्ने भएको छ ।

विभागले मन्दिरको जोर्णोद्धार गर्नका लागि ४ करोड ७३ लाख ९५ हजार सहयोग गर्ने श्री गोकर्णेश्वर महादेव मन्दिर छाना निर्माण तथा सर्वाङ्गीण विकास समन्वय समितिका अध्यक्ष कोमलबहादुर विष्टले बताए । पुरातत्त्व विभागले आर्थिक वर्ष २०७५ र ०७६ मा १ करोड बजेट विनियोजन गरेको छ ।

प्रकाशित : जेष्ठ २८, २०७६ ०८:०७
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

दक्ष हुँदा पनि महिला मारमा

माया श्रेष्ठ

काठमाडौँ — कास्कीकी २३ वर्षीया मीना थापा (नाम परिर्वतन) राजधानीको एउटा अस्पतालमा प्रशिक्षार्थी नर्सका रूपमा कार्यरत छिन् । उनले २ वर्षसम्म अस्पतालमा प्रशिक्षार्थी नर्स भएर तालिम गरिन । ‘तालिम सकिइसकेपछि जागिरको लागि अर्को अस्पतालमा गएँ,’ उनले भनिन्, ‘सो अस्पतालमा पनि डेढ वर्षसम्म तालिम गरे मात्रै जागिर पाउने आश्वासन पाएँ ।’

जागिर लगाइदिने आफ्नो मान्छे नहुँदा समस्यामा परेको उनले गुनासो गरिन् । ‘सकिनसकी परिवारले लगानी गरेर पढाएँ,’ उनले भनिन्, ‘जागिर खान जाँदा तालिम गरेर मात्र पाइन्छ भन्छन् ।’ तालिम गरे पनि जागिरको समस्या भएको उनले बताइन् ।

यस्तै, नवलपरासीकी २७ वर्षीया उषा भुसाल काडमाडौंको एक गैरसरकारी संस्थामा कार्यरत थिइन् । गर्भवती भएपछि कार्यालयमा छुट्टी माग्दा बिनाकारण कामबाट निकालिएको उनले बताइन् । ‘उक्त संस्थामा ४ वर्षसम्म काम गरेँ,’ उनले भनिन्, ‘४५ दिन बिदा माग्दा कामबाट निकालिएँ ।’

काम गर्ने क्षमता भए पनि महिला दक्ष जनशक्ति विभिन्न बहानामा कार्यस्थलमा अपहेलित हुने गरेको उल्लिखित घटना उदाहरण मात्रै हुन् ।

राष्ट्रिय महिला आयोगका अधिवक्ता तथा मुद्दा व्यवस्थापक विमला खड्काका अनुसार पुरुषको तुलनामा महिलालाई सामाजिक, आर्थिक, धार्मिक, शैक्षिक र राजनीतिक कारणले गर्दा महिलाको अवस्था तुलनात्मक रूपमा कमजोर बनेको हो । महिला राज्यको मूलप्रवाहमा अझै पनि आउन नसकेको उनले बताइन् । दक्ष जनशक्ति प्रयोग भएका निजी क्षेत्रहरूमा समान कामको समान ज्याला महिलाले पाउँदैनन् ।

उनले भनिन्, ‘समान काम भए पनि महिलालाई अक्षम देखाउने परिपाटी छ ।’ बोर्डिङ स्कुल, बैंक, गैरसरकारी संघसंस्था, मिडिया र औद्योगिक क्षेत्रमा काम गर्ने दक्ष महिला जनशक्तिहरूको समस्याका गम्भीर खालका उजुरी आयोगमा आउने गरेको उनले बताइन् । गर्भ अवस्थापछि कामको स्थायित्व नहुँदा महिलाहरू समस्यामा छन् । कार्यस्थलमा महिला प्रत्यक्षपरोक्ष रूपमा यौनहिंसाको सिकार बन्ने गरेको पनि उनले बताइन् । ‘काम गर्ने ठाउँमा असुरक्षित भएको भन्दै आउँछन्,’ उनले भनिन्, ‘एचआईभी/एड्सजस्ता रोगबाट पीडित महिलाहरू कार्यस्थल र बाहिर पनि अपहेलित हुन्छन् ।’

काम गर्ने स्थानमा शिशु स्याहार केन्द्र नहुँदा महिलाहरू झन् समस्यामा फस्ने गरेको उनले बताइन् । जागिरबाट अन्यायपूर्ण तरिकाबाट निकालिएका दक्ष श्रमिक महिलालाई काममा पुनर्बहाली गर्नेसँगै क्षतिपूर्तिको व्यवस्थामा आयोग पनि सहयोग गर्दै आएको उनले बताइन् । ‘काम गर्ने क्षेत्रमा महिलाले क्षमता अभिवृद्धि गर्न आवश्यक छ,’ उनी भन्छिन्, ‘समयको मागसँगै आफ्नो नेतृत्व विकासका लागि अग्रसर आफैँ हुनुपर्छ ।’ काम गर्ने विषय विज्ञता हासिल गरेको खण्डमा अपहेलित हुन नपर्ने जानकारहरू बताउँछन् ।

केन्द्रीय तथ्यांक विभागका अनुसार नेपालमा महिला दक्ष जनशक्ति शिक्षण संस्था, बैंक तथा वित्तीय, औद्योगिक, यातयात, स्वास्थ्य संस्था, उडान, कृषि वन पशुपालन क्षेत्र, फार्म, सामाजिक परिचालक, प्राविधिक आदि क्षेत्रमा काम गर्ने २६ लाख ४० लाख श्रम बजारमा दक्ष जनशक्ति बजारमा छन् ।

तर, यी क्षेत्रमा काम गर्ने महिला विभिन्न समस्यामा पर्ने गरेका छन् । रोजगार सम्झौता नगरी काम गर्ने अनि सम्झौता नगरी काम लगाउने प्रवृत्तिले गर्दा महिला झन् समस्यमा परेको नेपाल ट्रेड युनियनका महासचिव जनक चौधरीले बताए । स्वास्थ्य क्षेत्रमा काम गर्ने महिलाको श्रमशोषण अरू क्षेत्रको तुलनामा बढी हुने गरेको छ । अस्पतालमा नर्सका रूपमा काम गर्ने महिलाहरूको पछिल्लो समय मारमा परेको महासचिव चौधरीले बताए ।

‘तालिमका नाम अस्पतालले श्रम शोषण गरेको छ,’ उनले भने, ‘वर्षौंसम्म तालिमका नाममा न्यूनतम पारिश्रमिकबाट वञ्चित भएका छन् ।’ सरकारले तलबका विषयमा मापडण्ड नबनाउँदा अपवादमा बाहेकका नर्सहरूसमस्या परेको उनले बताए ।

प्रकाशित : जेष्ठ २६, २०७६ ०७:३३
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्