पुरुष पनि पीडित छन् दोहोरी र डान्सबारमा

मनोञ्जन क्षेत्रमा काम गर्नेलाई श्रमिकका रूपमा व्यवहार नगरिएको भनेर गुनासो
माया श्रेष्ठ

काठमाडौँ — सिन्धुलीका १२ वर्षीय इमान तामाङले सात वर्षअघि काठमाडौंको एक होटलमा काम गर्न सुरु गरे । चार वर्ष अरू विभिन्न होटलमा चहार्दै अन्ततः उनी एउटा डान्सबारमा आइपुगेका छन्, जहाँ आफू आर्थिक र शारीरिक दुवै शोषणमा पर्ने गरेको गुनासो उनको छ । 


रातिसम्म हरेक दिन १० घण्टा वेटरका रूपमा काम गर्ने उनले पारिश्रमिक महिला सहकर्मीको भन्दा कम पाउने गरेका छन् । ‘होटलमा भन्दा काम गर्न सजिलो हुन्छ भनेर डान्सबारमा काम सुरु गरेँ,’ भन्छन्, ‘तर, यहाँ व्यवहार र पारिश्रमिक महिला र पुरुषबीच असमान रहेछ ।’

कामअनुसारको तलब नपाउँदा काठमाडौं बस्न नै धौधौ भएको उनले बताए । तामाङका अनुसार मनोरञ्जन क्षेत्रमा काम गर्ने महिला मात्रै नभएर पुरुष पनि हिंसामा पर्ने गरेका छन् । ‘भिन्न सोच भएका मानिस मनोरञ्जन लिन यहाँ आउँछन्,’ उनले भने, ‘समलिंगीहरूबाट प्रत्यक्ष अप्रत्यक्ष रूपमा पुरुष पनि यौन हिसांमा र श्रम शोषणमा परेका छन् ।’

मनोञ्जन क्षेत्रमा काम गर्नेलाई श्रमिकका रूपमा व्यवहार नगरिएको भनेर गुनासो गर्नेमा पर्छन् बाग्लुङका रेशम बुढाथोकी मगर । दोहोरी साँझमा काम गर्न सुरु गरेको उनले ३ वर्ष भयो । तीन वर्ष अवधिमा धेरै पटक काम परिर्वतन गरे । मनोरञ्जन क्षेत्रमा काम गर्ने युवालाई सजिलो नभएको उनले बताए । ‘स्टेजमा बसेर महिलासँगै गाउने, नाच्ने गरे पनि महिलालाई साहुले प्राथमिकता दिन्छ,’ उनले भने, ‘पुरुषलाई विभिन्न बहानामा कामबाट निकालिदिन्छन् ।’

मगरका अनुसार महिला पुरुषले सँगसँगै ४ घण्टा गाउने काम गरे पनि पारिश्रमिक महिलाको धेरै हुन्छ । गाउँबाट सहर पढाइ सँगसँगै गायनमा प्रवेश गर्ने उद्देश्यले काठमाडौं आएका मगरले आर्थिक अभावका कारण पढाइलाई निरन्तरता दिन नपाएको गुनासो गरे । लोकसंगीतलाई मन पराउनेभन्दा पनि प्रत्यक्ष अप्रत्यक्ष रूपमा यौन स्वार्थ पूरा गर्ने उद्देश्य लिएर दर्शक आउँदा मनोञ्जन क्षेत्रमाकाम गर्ने युवा निराश बनेको उनले बताए ।

श्रमशोषण र असमान व्यवहार भोग्ने रोल्पाका खबप्र चन्चल मगरको व्यथा पनि उस्तै छ । उनले मनोञ्जन क्षेत्रमा काम गर्न सुरु गरेका साढे ३ वर्ष भयो । प्रत्येक रात ६ घण्टा स्टेजमा नाच्ने गाउने गर्छन् । ‘मेलै स्टेजमा बसेर नाच्ने गाउने गरे पनि वेटरको काम गर्ने महिलाले कामको श्रेय र पैसा बढी कमाउँछन्,’ उनले भने, ‘साहुले पुरुषलाई बेवास्ता गर्छन् ।’
मनोरञ्जन क्षेत्रमा काम गर्ने पुरुषलाई पनि हेय भावनाले समाजले हेर्ने गरेको उनको भनाइ छ ।

डान्सबार, क्लब र दोहोरी साँझमा काम गरेर यौनशोषण र श्रमशोषणमा पर्ने थुप्रै घटनामध्ये प्रतिनिधि पात्र हुन् उनी ।
श्रम ऐनअनुसार न्यूनतम पारिश्रमिक १३ हजार ४ सय ५० रुयैयाँ हरेक कामदारले पाउनुपर्ने हो तर मनोञ्जन क्षेत्रमा काम गर्ने युवायुवतीले सरकारले निर्धारण गरेको न्यूनतम पारिश्रमिक नपाएको गुनासो गर्छन् ।

रेस्टुरेन्ट, डान्सबार, क्लब र दोहोरी साँझमा काम गर्ने महिलाले मात्रै होइन, पुरुषले पनि काठमाडौंमा कोठा नपाउने अवस्था छ । समाजले मनोरञ्जन क्षेत्रमा काम गर्नेलाई नस्विकारे पनि मनोरञ्जन लिन डान्सबार र दोहोरी साँझमा जानेको संख्या कमी भने छैन ।

नेपाल ट्रेड युनियनका महासचिव जनक चौधरीका अनुसार डान्सबार, रेस्टुरेन्टहरूमा काम गर्ने पुरुषको संख्या कम भए पनि महिलाजस्तै उनीहरू पनि पीडित छन् ।

‘पुरुषले ती क्षेत्रमा दोहोरो काम गर्छन्,’ उनले भने, ‘श्रमशोषण र असमान व्यवहारमा उनीहरू पर्छन् ।’ डान्सबार, रेस्टुरेन्ट र दोहोरी साँझ सञ्चालकलाई संगठित बनाउन प्रयास गरिरहेको उनले बताए । ‘यी क्षेत्रमा अनुगमन गर्ने निकाय नहुँदा समस्या भयो,’ उनले भने, ‘काम गर्नेले श्रम ऐनअनुसार पारिश्रमिक पाएका छैनन् ।’

प्रकाशित : जेष्ठ १४, २०७६ ०९:३६
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

यौन हिंसाको जोखिममा छन् कलिला बालिका

माया श्रेष्ठ

काठमाडौँ — गत साता राजधानीमा चार बालिका बलात्कृत भएका घटना सार्वजनिक भए । भक्तपुरको मध्यपुर ठिमी बस्ने सिन्धुपाल्चोककी १० वर्षीया बालिकालाई डरधम्की देखाई बलात्कार गरेको अभियोगमा सोलुखुम्बुका ३२ वर्षीय प्रेम राईलाई पक्राउ गरी प्रहरीले मुद्दा चलाएको छ । भक्तपुरमै धम्क्याएर १५ वर्षीया बालिकालाई बलात्कार गर्ने सिरहाका १८ वर्षीय विजय भुजेल पनि अहिले हिरासतमा छन् । 

यस्तै बर्दिया घर भई हाल भक्तपुरको दुवाकोटमा बस्ने २० वर्षीय आशिष चौधरी १५ वर्षीया बालिकालाई बलात्कार गरेको अभियोगमा पक्राउ परे । यता काठमाडौंको शान्तिनगरस्थित एक घरमा काम गर्ने महिलाले सात वर्षीया छोरीलाई बलात्कार गरेको किटानी जाहेरी दिएपछि ५० वर्षीय राजु खरेललाई महानगरीय प्रहरी वृत्त बानेश्वरले पक्राउ गर्‍यो ।

थुप्रैमध्ये यी प्रकाशमा आएका केही घटना हुन् । प्रत्येक दिन बालिकाहरू यौन हिंसाको सिकार भइरहेको घटनाक्रमले देखाइरहेका छन् । प्रहरीका अनुसार घटनाका तथ्यांकले बालिका बलात्कृत हुने क्रम बर्सेनि बढिरहेको देखाएको छ । काठमाडौं उपत्यकामा मात्रै गत वर्ष यस्ता १ सय १ वटा घटना भएका छन् ।

गत वर्ष प्रदेश नम्बर ३ मा ८८ बालिका बलात्कृत भएको प्रहरी प्रधान कार्यालयले जनाएको छ । प्रदेश नम्बर १ मा २ सय ३७, प्रदेश २ मा १ सय ३०, गण्डकीमा ७४ र प्रदेश ५ मा १ सय ५५ बालिका बलात्कारको सिकार भएका छन् । कर्णालीमा ५२ र सुदूरपश्चिम प्रदेशमा १ सय १ जना बालिका बलात्कृत भएको प्रहरी प्रधान कार्यालयको तथ्यांकमा छ । कानुनअनुसार १८ वर्ष मुनिका सबै बालबालिका हुन् ।

कुन उमेर समूहका बढी पीडित रहेको हेर्न तथ्यांक केलाउने हो भने समाजमा छोरीहरू सानैदेखि असुरक्षित छन् भन्ने देखाउँछ । जबर्जस्ती करणीमा परेका बालिकाका आफन्तले समाजको डर र लाजले उजुरी दिन ढुक्क भएर आउने नसक्ने भएकाले धेरै घटना गुपचुपमै रहने गर्छ भन्छिन् राष्ट्रिय महिला आयोगका मुद्दा व्यवस्थापक विमलाखड्का । घरपरिवारभन्दा टाढा भएका अन्य परिवारसँग आश्रित बालिकाहरू त्यस्ता घटना बढी परेको पाइने उनले बताइन् ।

‘अपांग, सुस्तमनस्थितिका बालिका पनि बलात्कृत भएका घटना छन्,’ उनले भनिन्, ‘घाँसदाउरा गर्न वन गएको र छाउपडी बसेको समयमा पनि बालिका जबर्जस्ती करणीमा पर्ने गरेका छन् ।’

बालिकाहरूलाई प्रभावमा परेर वृद्धदेखि युवा र आफन्तबाट नै बलात्कृत भएका उजुरी आयोगमा पनि आउने गरेको उनले बताइन् । आयोगले जबर्जस्ती करणीका उजुरी प्रहरीकहाँ पठाउने गरेको छ । उजुरीकर्ता कठिन अवस्थामा रहेका बेलामा आयोगले मुद्दा चल्ने अवधिभर सहयोग गर्ने उनले बताइन् ।

बाल्यकाल वा किशोरावस्था कतिपयलाई त आफूमाथि भएको व्यवहार यौन हिंसा हो भन्नेसम्म पनि थाहा हुँदैन । काठमाडौंमा बस्दै आएकी २४ वर्षीय गुल्मीकी एक महिलाले बाल्यकालमा आफू यौन हिंसामा परेको अहिले थाहा पाएको बताइन् ।

‘मीठो चकलेटको लोभ देखाएर घर नजिकको पसले काका पर्नेले मेरो छाती, सु गर्ने ठाउँ चलाउने गथ्र्याे,’ उनले भनिन्, ‘म कक्षा ४ पढ्ने बेलासम्म मौका छोपेर यस्तो काम गथ्र्याे उसले ।’ एकजना साथीलाई पनि त्यस्तै व्यवहार गर्ने गरेको अहिले सम्झना आउँदा अहिले भए मुद्दा चलाउन सकिन्थ्यो भन्ने लाग्ने गरेको उनले बताइन् । ‘हामी दुवै जना बाल यौन हिंसाका सिकार भएका थियौं ।

त्यो अपराध हो भन्ने पनि थाहा थिएन,’ उनले भनिन्, ‘अहिले थाहा भयो तर, प्रमाण नहुनाले कानुनी कारबाही गर्न असमर्थ छौं ।’ बितेका कुराले बेलाबेलामा गाह्रो हुने उनले बताइन् ।

मुलुकी अपराध संहिता २०७४ मा १० वर्षभन्दा कम उमेरकी बालिका, पूर्ण अशक्त, अपांगता भएका वा ७० वर्षभन्दा बढी उमेरका महिलालाई जबर्जस्ती करणी गरेकामा जन्म कैद सजाय तोकिएको छ ।

यस्तै १० वर्ष वा त्यसभन्दा बढी १४ भन्दा कम उमेरकी बालिका भए १८ वर्षदखि २० वर्षसम्म कैद सजाय तोकिएको छ । १४ वर्ष वा त्यसभन्दा बढी १६ भन्दा कम उमेरकी बालिका भए १२ वर्षदेखि १४ वर्षसम्म कैद सजाय तोकिएको छ । १६ भन्दा बढी १८ वर्षभन्दा कम उमेरकी बालिकालाई जबर्जस्ती करणी गर्नेलाई १० वर्षदेखि १२ वर्षसम्म कैद सजाय तोकिएको छ ।
मनोविज्ञका अनुसार बालिकालाई जबर्जस्ती करणी गर्ने व्यक्ति सामाजिक रूपमा सामान्य देखिए पनि मानसिक रूपम्ँँ असामान्य रहने गर्छ । मानसिक अवस्था असन्तुलित भएका मानिसले जबर्जस्ती करणी गर्नेे मनोविज्ञ सनम पौडेलले बताइन् । ‘त्यस्ताले अरूलाई दु:ख दिएर आनन्द लिने गर्छन्,’ उनले भनिन्, ‘अनि आक्रामक खालको बानी व्यवहँर देखाएर जबर्जस्ती करणी गर्न सक्छन् ।’

यस्तो स्वभाव हुनेहरूले अक्सर साना नानीहरूलाई खानेकुराको लोभ देखाएर पैसा दिई अनैतिक कार्य गर्ने गरेको उनले बताइन् । यौनजन्य दुव्र्यवहारमा परेका बालिकालाई मानसिक तथा शारीरिक रूपमा सक्षम बनाउन मनोसामाजिक परामर्श दिन आवश्यक हुने उनको भनाइ छ । त्यस्ता दुर्घटना हुन नदिन अभिभावकहरू बालबालिकाको साथी बन्नुपर्ने उनी बताउँछिन् ।

उनका अनुसार घरपरिवारमा झगडा भइरहने, अभिभावकको माया ममताको कमी र सौतेनी आमा बाबा भएका छोराछोरी प्राय: यौन हिंसाको सिकार भएका घटना पाइएका छन् ।

प्रकाशित : जेष्ठ ८, २०७६ १०:१९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्