एमालेको विश्लेषण किन मिलेन ?- स्थानीय तह निर्वाचन २०७९ - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

एमालेको विश्लेषण किन मिलेन ?

धाँधली भयो भनेर विज्ञप्ति निकाल्न पार्टीले हतार गरेको पदाधिकारीकै टिप्पणी
बबिता शर्मा

काठमाडौँ — चुनावी रणनीति र उम्मेदवारका मापदण्ड तय गर्न गत चैत ९ मा बसेको केन्द्रीय कमिटी बैठकमा एमाले अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीले स्थानीय तहको निर्वाचनमा पार्टी पहिलो शक्ति बन्ने विश्लेषणसहितको राजनीतिक प्रतिवेदन पेस गरेका थिए । ओलीको प्रतिवेदनमा एमालेले स्थानीय निर्वाचन जित्ने १८ वटा आधार पेस गरिएको थियो ।

यसैका आधारमा एमालेले केन्द्रीय तहमा गठबन्धन नगरी एक्लै प्रतिस्पर्धा गर्ने निर्णय लिएको थियो । तर स्थानीय तहको निर्वाचनको प्रारम्भिक मत परिणामले एमाले पहिलो पार्टी नबन्ने देखाएको छ ।

२०७४ को स्थानीय चुनावमा २ सय ९४ पालिका जितेर पहिलो दल एमाले यसपटक दोस्रो शक्ति बन्ने देखिएको छ । एमालेले जित्ने अपेक्षा गरेका काठमाडौं, पोखरा, वीरगन्ज महानगर र बुटवल, घोराही, धरान, इटहरीलगायत उपमहानगरको मतगणनामा गठबन्धनकै दलले अग्रता लिइरहेको छ । एमालेले भने मत परिणाम आइनसक्दै गठबन्धनले ‘धाँधलीको सहारा’ लिएका कारण हार बेहोर्नुपरेको टिप्पणी गरेको छ । एमाले महासचिव शंकर पोखरेलले तीन चरणमा सत्ता गठबन्धनले धाँधली गरेको आरोप लगाएका छन् । उनले आइतबार विज्ञप्ति जारी गर्दै मतदानपूर्व, मतदानका बेला र मतगणनामा धाँधली भएको जनाएका छन् । ‘सत्ता गठबन्धनले लोकतन्त्र र लोकतान्त्रिक अभ्यासको खिल्ली उडाएको छ,’ विज्ञप्तिमा भनिएको छ ।

एमालेले निर्वाचनलाई प्रभावित गर्न सत्ता गठबन्धनलाई सहयोग पुग्ने गरी गृह प्रशासनद्वारा प्रहरी र कर्मचारी खटाइएको, आफ्ना मतदातालाई हतोत्साहित गर्न अघिल्लो दिन गिरफ्तार गरेको र मतदानपछि छाडेको आरोप लगाएको छ ।

परिणाम सत्ता गठबन्धनको पक्षमा पार्नका लागि विभिन्न जिल्लामा बुथ कब्जा गरेको, मतगणना स्थलमा मतपेटिका पुर्‍याउन जाने क्रममा उम्मेदवारका प्रतिनिधिलाई मतपेटिका राखिएको सवारीसाधनमा साथै जान रोक लगाएको, कतिपय स्थानमा सुरक्षित राखिएको बाकसको सिल तोडिएको पाइएको दाबी एमालेले गरेको छ । एमालेले सत्ता गठबन्धनलाई योजनाबद्ध धाँधली तुरुन्त रोक्न पनि माग गरेको छ ।

एमालेकै एक पदाधिकारीले भने निर्वाचनमा अपेक्षाकृत नतिजा नआउनु ‘धाँधली’ मात्रै कारण नभएको बताए । ‘पाँचदलीय गठबन्धनसँग एक्लै चुनाव लड्नु सहज होइन । पहिलो कारण त यही नै हो । यसबाहेक पार्टीभित्रको शक्ति सन्तुलनलाई मिलाएर लैजान नसक्नु, टिकट वितरणमा नवप्रवेशीलाई प्राथमिकता दिनु तथा नेतृत्वबाट वस्तुसंगत विश्लेषण हुन नसक्नु नै अपेक्षाकृत नतिजा नआउनुको कारण हो,’ उनले भने । उनका अनुसार निर्वाचन अगाडि एकीकृत समाजवादीको शक्तिलाई अवमूल्यन गर्नु पनि एमालेका लागि धक्का खाने विषय भएको छ ।

मत परिणाम नआइसक्दै ‘सत्ता गठबन्धनले धाँधली गर्‍यो’ भनेर विज्ञप्ति निकाल्दा एमाले हतासमा देखिएको सन्देश गएको ती पदाधिकारीले बताए । ‘कम्तीमा चुनाव सकिन त दिनुपर्छ । चुनाव सकिएपछि गम्भीर रूपले समीक्षा गरेपछि पो विज्ञप्ति निकाल्ने हो । देशभरि चुनाव हुँदा आफूले भनेजस्तो कहाँ हुन्छ ? कतै धाँधली पनि भए होला रे । मत परिणाम नआउँदै हतपत धाँधली भयो भन्नु गलत हो,’ उनले भने, ‘हामीले महत्त्वाकांक्षा बढी भयो भनेका हौं । त्यो पूरा नहुने देखेपछि विज्ञप्ति निकालेर धाँधली भयो भनिदिए । पहिला माओवादीले यसै भयो भन्थ्यो ।’

हुन त अध्यक्ष ओलीले स्थानीय निर्वाचनलाई प्रतिष्ठाको विषय बनाएका थिए । ‘यो निर्वाचन सामान्य, नियमित र सहज अवस्थामा हुँदै छैन । यो त जनादेश र परमादेशबीचको जनमत संग्रहका रूपमा हुँदै छ । राष्ट्रिय स्वाभिमानका पक्षधर र बाह्य शक्तिहरूका लागि कम्फर्टेबलहरूका बीचमा हुँदै छ । राजनीतिक स्थायित्वका पक्षधर र अस्थिरताका संवाहकहरूबीच हुँदै छ । समृद्धि कि बर्बादी, लोकतान्त्रिक संस्थाहरूको रक्षा कि मानमर्दनबीचको छनोटका रूपमा हुँदै छ,’ ओलीले प्रतिवेदनमा लेखेका थिए ।

ओलीको प्रतिवेदनमा एमालेको सही सिद्धान्त र नीति, राष्ट्रिय स्वाधीनता, भौगोलिक अखण्डता, स्वाभिमान र राष्ट्रिय हितको पक्षमा खेलेको प्रभावकारी भूमिका तथा सरकारमा रहँदा समृद्धिका लागि गरेको कामका आधारमा जितिने उल्लेख छ । योगदानमा आधारित सामाजिक सुरक्षाको थालनी, विपत्ति र भूकम्पपछिको पुनर्निर्माणमा खेलेको भूमिका, सीके राउत समूह र नेत्रविक्रम चन्द समूहलाई वार्तामार्फत शान्तिपूर्ण राजनीतिमा ल्याउन गरेको अगुवाइलाई पनि एमालेले जित्ने आधार ठानेको थियो । ‘हामीसँग जितका पर्याप्त आधार छन् । यावत् घेराबन्दी, आक्रमण र दुष्प्रचारका बीचमा पनि हाम्रो पार्टीप्रतिको जनविश्वास अखण्डित र अक्षुण्ण रहनु एवं यस्तो जनविश्वास दिन प्रतिदिन बढ्दै जानु नै त्यो मुख्य आधार हो, जसले एमालेको जितलाई सुनिश्चित गर्नेछ,’ ओलीको प्रतिवेदनमा थियो, ‘गठबन्धन या मोर्चा सामर्थ्यको प्रतीक होइन, कमजोरीको द्योतक हो । बैसाखीको सहारा त्यसलाई मात्र चाहिन्छ, जसका खुट्टा कमजोर छन् । त्यसैले गठबन्धनको यो मनोवैज्ञानिक भ्रम या भयबाट मुक्त हुनु जरुरी छ ।’


एमालेको केन्द्रीय कमिटी बैठकमा मधेसबाहेक अन्य प्रदेशमा पार्टी पहिलो हुने नेताहरूको रिपोर्टिङ थियो । एमालेले मधेसमा अभूतपूर्व लहर देखिएको भन्दै त्यसले त्यहाँको राजनीतिक शक्ति सन्तुलनमा परिवर्तन गर्ने दाबी गरेको थियो । निर्वाचन हुनु ठीक अघि भने सत्ता गठबन्धन र एमाले विभाजनका कारण अपेक्षा गरेअनुसार पार्टीको परिणाम आउन नसक्ने रिपोर्ट ओलीलाई आएको स्रोतको भनाइ छ । ‘अनुमानसँग नतिजा मेल खाने देखिएन । अहिलेको नतिजाले संघीय चुनावमा असर गर्न सक्छ । त्यसकारण कार्यकर्ताको मनोबल गिर्न नदिन धाँधली भयो भनिएको होला । विज्ञप्ति निकाल्ने विषयमा हामीसँग सल्लाह गरिएन । हामी सबैजसो जिल्लामा छौं,’ एमालेका अर्का एक पदाधिकारीले कान्तिपुरसँग भने ।

एमालेले महानगर र उपमहानगरलाई प्रतिष्ठा बनाएको थियो । त्यसका लागि रणनीतिक रूपमा केशव स्थापितदेखि विजय सरावगीसम्मका व्यक्तिलाई उम्मेदवारका रूपमा अघि सारिएको थियो । एमालेले महानगरमा राप्रपा र लोसपासँग समेत तालमेल गरेको थियो । प्रारम्भिक नतिजाअनुसार महानगर र उपमहानगरमा एमालेका लागि सन्तोषजनक स्थिति देखिएको छैन । महानगर र उपमहानगर जित्न नसके राष्ट्रिय राजनीतिमा राम्रो सन्देश नजाने एमालेको बुझाइ छ ।

एमाले उपमहासचिव पृथ्वीसुब्बा गुरुङको विश्लेषणमा मुख्यतः चार कारणले एमाले दोस्रो शक्ति बन्ने देखिएको हो । ‘पहिला त गठबन्धन दलले सत्ताको अधिकतम दुरुपयोग गरे, त्यसका धेरै उदाहरण छन् । दोस्रो, चार–पाँच पार्टी मिलेर पनि करोडौं पैसाको चलखेल गरे, त्यसले पनि प्रभावित गर्‍यो,’ उनले कान्तिपुरसँग भने, ‘तेस्रो, पाँच दल मिले भन्दा मनोवैज्ञानिक प्रभाव मतदातामा देखियो । चौथौ, हाम्रोतर्फबाट कतिपय पालिकामा प्रमुख/अध्यक्ष दोहोर्‍यायौं तर मान्छेले परिवर्तन चाहँदा रहेछन् भन्ने पनि देखियो ।’

प्रकाशित : जेष्ठ २, २०७९ ०७:२७
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

कांग्रेससँग माओवादी–एकीकृत समाजवादी सशंकित

कांग्रेसका स्थानीय नेता–कार्यकर्ताले बागी उम्मेदवारी दिएर अन्य दललाई सहयोग गरिरहेको गुनासो
बबिता शर्मा

काठमाडौँ — सत्ता गठबन्धनले विभिन्न पालिकामा तालमेल गर्दै साझा उम्मेदवारी दिए पनि कांग्रेसको पूरै मत आफ्ना उम्मेदवारलाई आउनेमा सहयात्री दल माओवादी र एकीकृत समाजवादी ढुक्क देखिएका छैनन् । प्रमुख प्रतिपक्षी एमालेका अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीले स्थानीय निर्वाचनपछि गठबन्धन टुट्ने दाबी गरिरहेकाले पनि सत्तारूढ दलहरू आपसमा सशंकित देखिएका छन् । 


माओवादी केन्द्रका अध्यक्ष पुष्पकमल दाहालले सोमबार कैलालीको कैलारी गाउँपालिकामा आयोजित चुनावी सभामा स्थानीय प्रसंग उठाएर कांग्रेसका तर्फबाट अपेक्षाकृत सहयोग नभएको संकेत गरेका छन् । ‘गठबन्धन अझै प्रस्ट भएको देखिनँ । यहाँ (कैलारी गाउँपालिका) का हाम्रो पार्टीका उम्मेदवारलाई जुनसुकै रूपमा भए पनि जिताउन अपिल गर्न चाहन्छु,’ दाहालले भनेका छन्, ‘यहाँ कांग्रेसको कसैले उम्मेदवारी दिएको छ, यो खारेज नहुने हो भने हामी एक्लै चुनाव लड्नुपर्छ । हाम्राविरुद्ध कुनै खालका धोका, बेइमानी र षड्यन्त्र स्वीकार्य छैन ।’ गठबन्धनबीच भागबन्डा हुँदा उक्त गाउँपालिका अध्यक्ष माओवादी र उपाध्यक्ष कांग्रेसको भागमा परेको थियो । सहमतिविपरीत कांग्रेसबाट अध्यक्षमा उम्मेदवारी परेपछि माओवादीले उपाध्यक्षमा पनि उम्मेदवारी दिएको छ ।

संविधान र लोकतन्त्रको रक्षा तथा मुलुकमा विकास र सुशासनका लागि पाँच दलीय गठबन्धन बनेको नेताहरूले दाबी गर्दै आएका छन् । तर स्थानीय निर्वाचनमा देशभर तालमेल गर्ने उनीहरूको प्रयास सफल भएन । तालमेल गरिएका कतिपय पालिकामा पनि माओवादी, एकीकृत समाजवादी र जसपाको भागमा परेको सिटमा कांग्रेसबाटै बागी उम्मेदवारी परेको छ । यसले सहयात्री दलका नेता असन्तुष्ट छन् । खास गरी कांग्रेसको संस्थापन पक्षले तालमेलको भावनाअनुसार आपसी सहयोगका लागि कोसिस गरे पनि शेखर कोइराला पक्षले असहयोग रहेको गठबन्धनका अन्य दलका शीर्ष नेताहरूको बुझाइ छ । ‘कांग्रेसमा संस्थापनको कुरा मानेर हिँड्ने र नमान्ने पनि हुन्छ । यो पुरानै चरित्र हो,’ माओवादी नेता गणेश साहले भने, ‘अहिले म मधेस प्रदेशमा छु । यहाँ शेखरजीहरूको विरोध त छैन तर असहयोग देखिन्छ । त्यसले केही ठाउँमा भोटको मात्रा कम होला तर समग्रमा कांग्रेसकै मत तल झार्दिन सक्छ ।’

कांग्रेसका स्थानीय नेता–कार्यकर्ताले तालमेलको मर्मविपरीत बागी उम्मेदवारी दिएर अन्य दलका उम्मेदवारलाई सहयोग गरिरहेको पनि गठबन्धन दलका नेताहरूको गुनासो छ । पाँच दलीय गठबन्धनको आइतबार पोखरामा आयोजित चुनावी सभामा एकीकृत समाजवादीका अध्यक्ष माधवकुमार नेपालले कांग्रेसको भूमिकामाथि प्रश्न उठाए । ओलीले प्रधानमन्त्री पद गुमाएको उदाहरण दिँदै उनले दम्भ राख्ने दल र नेताको भविष्य नहुने भएकाले कांग्रेसलाई इमानदारी देखाउन आग्रह गरेका थिए । ‘धेरै दम्भी हुँदा ओलीले प्रधानमन्त्री गुमाए । हामीले पनि दम्भ पाले त्यस्तै नियति भोग्नुपर्ने हुन्छ,’ नेपालको भनाइ थियो, ‘कहिलेकाहीं कांग्रेसमा दम्भ देखिन्छ । दम्भ पाले केपीकै हालत हुन्छ । ठूलो सानो नभनौं र सबैको अस्तित्व स्विकारौं ।’ सभामा माओवादी अध्यक्ष दाहालले ओलीको अभिव्यक्ति र कांग्रेसको असन्तुष्ट समूहतर्फ लक्ष्य गर्दै भनेका थिए, ‘गठबन्धन टुटाउने प्रयास र षड्यन्त्र चलिरहेको छ ।’

कांग्रेसका संस्थापन पक्षका एक केन्द्रीय सदस्यका अनुसार प्रधानमन्त्री एवं कांग्रेस सभापति देउवालाई असफल पार्न नेता कोइराला र महामन्त्री गगन थापा गठबन्धनबीच भएको तालमेलअनुसार चुनावी अभियानमा जोडिएका छैनन् । ‘शेखर र गगनजीलाई अहिलेको गठबन्धन मन परेको छैन । शेखरजीलाई पार्टी सभापतिमा हारेको बदला लिन मन छ । गगनजीले पार्टी हित होइन आफ्नो हित हेरिरहनुभएको छ,’ ती नेताले भने, ‘यसले सहयात्री दलहरूमा आंशका हुनु स्वभाविक हो । तर सभापतिले आफ्नोतर्फबाट पुरै कोसिस गर्नुभएको छ । गठबन्धनका उम्मेदवारले नै जित्छन् ।’

भरतपुर, काठमाडौं, पोखरा र धनगढीमा भएका पाँच दलीय गठबन्धनका संयुक्त चुनावी सभामा कोइराला पक्ष सहभागी भएको छैन । भरतपुरमा बिहीबार भएको सभामा कांग्रेस नेता कोइराला, महामन्त्री थापा र विश्वप्रकाश शर्मा सहभागी हुने भनिए पनि अन्तिम समयमा उनीहरू गएनन् । शुक्रबार काठमाडौंमा भएको सभामा पनि थापा सहभागी थिएनन् । महामन्त्री थापा काठमाडौं महानगरको चुनावमा केन्द्रित छन् ।

आफूनिकट नागेश कोइराला विराटनगर महानगरमा मेयरका उम्मेदवार रहेको भन्दै शेखर कोइराला उहीं बसेर सक्रिय छन् । नेता कोइराला र थापाले माओवादीले मेयर पाएको भरतपुर र एकीकृत समाजवादीले मेयर पाएको पोखरा महानगरपालिकामा असहयोग गरे त्यसले प्रभाव विराटनगरमा पर्न सक्ने गठबन्धनमा रहेका नेता बताउँछन् । ‘उहाँहरू (कोइराला पक्ष) ले अन्यत्र असहयोग गर्नुभयो भने विराटनगरका उम्मेदवारलाई असहयोग हुन सक्छ,’ एकीकृत समाजवादीका महासचिव बेदुराम भुसालले कान्तिपुरसँग भने, ‘तर त्यस्तो नहोला, सबैतिर सहयोग आदानप्रदान हुन्छ होला ।’

कांग्रेसमा कोइराला पक्ष सुरुदेखि गठबन्धनको विपक्षमा थियो । उक्त पक्षको भूमिकाबारे कांग्रेस संस्थापन पक्षीय एक नेताले भने, ‘उहाँहरू एमसीसीमा गठबन्धन तोड्न लाग्नुभयो, नसकेपछि चुनावमा दाउ खेल्दै हुनुहुन्छ । बालकोट र उहाँहरूको चासो मिलेको छ, यो संयोग हो वा योजना, पछि खुल्ला ।’

सहमति भएका ठाउँमा कांग्रेसबाट बागी उम्मेदवारी दिएका नेतामाथि पार्टीले कारबाही नगर्दा शंका उत्पन्न भएको एक नेताले बताए । ‘गठबन्धनको निर्वाचन तयारी तथा अनुगमन समिति बैठकले बागीलाई सम्बन्धित पार्टीले कारबाही गर्ने निर्णय गरेको थियो । कांग्रेसले कारबाही गरेको छैन । त्यसले पनि आशंका थपिएको हो,’ उनले भने । जनमोर्चाका अध्यक्ष चित्रबहादुर केसी निर्वाचनमा गठबन्धनमा रहेका दलहरूको इमानदारी र नैतिकता परीक्षण हुने बताउँछन् । ‘हामीले इमानदारीपूर्वक एक–अर्कालाई सहयोग गरेर निर्वाचन जित्नुपर्छ । जनमोर्चा इमानदार छ, अरूबाट पनि त्यस्तै अपेक्षा गर्छ,’ उनले भने ।

आफ्नो पार्टीका मतदाताप्रति अविश्वास उत्पन्न भएका बेला सोमबार धनगढीमा कांग्रेस सभापति शेरबहादुर देउवाले बागी उम्मेदवारले अपिलमार्फत उम्मेदवारी नत्यागे पार्टीले कारबाही गर्ने बताएका छन् ।

कांग्रेसको केन्द्रीय कार्यसमितिले चैत १५ मा आवश्यकताका आधारमा तालमेल गर्ने निर्णय गरेको थियो । कांग्रेसको सोही निर्णयअनुसार ६ महानगर र ११ उपमहानगरको केन्द्रबाट तालमेल गरिएको थियो । अन्यमा जिल्ला तहबाट देशव्यापी प्रयास भए पनि २ सय ९ पालिकामा मात्रै ‘सेट’ मा तालमेल भएको छ । एकतिहाइभन्दा पनि कम अर्थात् २८ प्रतिशतमा मात्रै तालमेल सम्भव भएको हो । सेट तालमेल भएकामध्ये कांग्रेसले १ सय ३४, माओवादीले ४९, एकीकृत समाजवादीले १८, जसपाले ४ र राष्ट्रिय जनमोर्चाले ४ पालिकामा प्रमुख/अध्यक्षमा उम्मेदवारी दिएका छन् । तिनैमध्ये केहीमा बागी उम्मेदवारी परेकामा न्यून मात्रै पछि हटेका छन् ।

प्रकाशित : वैशाख २७, २०७९ ०७:१५
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×