छोडेर जानुको रहस्य !- कोसेली - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

छोडेर जानुको रहस्य !

जनक कार्की

जसरी
पवनको प्रत्येक झोंकाले फूल स्पर्शमा
सुवासहरु छोडेर जान्छन्
सल्किएर सुर्तीहरुले धूवााको सडकमार्गबाट
फिल्टरहरु छोडेर जान्छन्

रुखका हाँगाहरुमा झुलिरहेका पातहरुले

उझाड बनाएर छोडेर जान्छन्

बाँसुरीका प्वाँलहरुलाई सरगमका नादहरुले छोडेर जान्छन्

पहाडको अस्तित्वलाई पहिरोमा ढुंगामाटोले छोडेर जान्छन्

निधारका टीकाहरुलाई अक्षताले छोडेर जान्छन्

यसरी भेटिनु, छुटिनु र परिवर्तन हुनु

जीवन हुन सक्छ

कति चक्रझैं घुम्लान

कति समानान्तर रेखा होलान् ।

तर, याद गोडाको बुढीऔंलामा दायाँबायाँ पलाएको नङजस्तै गढेर चसक्क झस्काउँछ ।

कहिले साथ नछोडेका घाम, आकाश, जल, पवन

र, यो माटोलाई

सोध्ने मन थियो, के हो राज ?

तर, मौन छन्

मौनतामै प्रश्न खोज्ने अभ्यास गर्दैगर्दा

भेटिन थालेका छन्

केही जवाफ ।

छोडेर जानेहरु केही न केही दिएर जान्छन्

छोडेर जानेहरु केही न केही लिएर आउँछन्

जसरी,

सूर्यास्तले सिंगो आध्यारो छोडेर जाँदा

शीतल जूनताराको आकाश बाटिका दिएर जान्छ

रातभरि प्यासी धर्तीलाई तिर्खा मेटाउन छोडेर गएका शीतहरुले बिहानभरि कुहिरोको मसी बनेर आकाशको क्यानभासमा चित्र कोर्छन् ।

जवानहरुले छोडेर गएको नुनबिनाको तरकारीजस्तो जीवन

पसिना र रगतले किनेर ल्याउँछ स्वादिलो

प्रीति भोजमय जीवन ।

मुर्झाएर छाडेर गएका फूलहरुले

नयाँ बीज बनेर पुनः वाटिका सजाउँछ ।

जीवित रहन पनि त

छोडेर गएको कार्बनडाइक्साइडको

रित्तो स्थान पाएपछि मात्र

प्राणवायुले प्राण भर्दो रैछ ।

प्रकाशित : भाद्र २५, २०७९ १०:००
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

ढिँडो–गुन्द्रुकको स्वाद

यी नियात्रामा गुन्द्रुकदेखि पिज्जा, म्याकडोनल्डसम्मको स्वाद छ । तर, फास्टफुड स्वादको भाषाशैली र प्रस्तुतीकरणको निजत्वले पाठकीय भोक तृप्त गराउँछ ।
प्रकाश थाम्सुहाङ

बेलायतमा रहेर साहित्य लेखनमा सक्रिय जानु काम्बाङ लिम्बूको पछिल्लो किताब प्रकाशनमा आएको छ । पूर्वी नेपालको ताप्लेजुङबाट सुरुवात भएको नियात्राकारको पाइलाले विश्वको नयाँ/नवीन भूगोल टेकेपछि उत्पन्न अनुभूतिको कलात्मक अभिव्यक्ति हो– ‘फ्लान्डर्स फिल्डमा तमोरका सुसेली’, जहाँ नेपाल, हङकङ र युरोप यात्राका अठार थान स्मृति संगृहीत छन् । लामो अवधि थातथलोबाट टाढा रहे पनि लेखनमा रैथाने अर्गानिक सौन्दर्य भेटिनु यो किताबको सबल पक्ष हो । देशविदेशका भौगौलिक विवरण, वेगल सांस्कृतिक धरातलमा निसृत रोमाञ्चकता, सरल चमत्कारी भाषाशैलीले किताबलाई पठनीय बनाएको छ ।

श्रद्धेय लेखक ताना शर्माको ‘घनघस्याको उकालो’ पढेर नियात्रा लेखनको स्वाद चाखिसकेको नेपाली पाठकलाई भारी पुग्ने गरी अब्बल नियात्रा कर्म गर्नु चुनौतीको विषय हो । नेपाली नियात्रा विधाको विडम्बना भनूँ या दुर्भाग्य, यो चुनौती आत्मसात् गर्ने थोरै मात्र नियात्राकार छन् । अधिकांश नियात्रा विदेश घुमघामका बायोडाटा मात्र लाग्छन् । तर, जानु काम्बाङ लिम्बूले आफ्नो नियात्रा लेखनीमा मिहिनेत र साधना गरेकी छन्, पढ्दा लाग्छ । लेखकीय अनुभूति, मानसिक आरोहअवरोह, यात्रामा सृजित घटनाक्रमसँगै पाठकलाई जोडेर राख्न सक्नु अर्थात् समयात्री, समदर्शी बनाउन सक्नु लेखकीय सफलता हो । यसो हुँदा लेखनी जीवन्त, अजम्बरी बन्दो रहेछ । जस्तो पुस्तकमा पहिलो नियात्रा छ— तीस वर्षमा माइत गाउँ । नियात्राकार लामो बिदामा देश आउँदा माइत गाउँ गएको यात्रा वृत्तान्त । सुरुवातमा गाडीका कठिनाइहरूको वर्णनले पाठकलाई झिंझो लागे पनि जब यात्रा झापाबाट उकालो लाग्छ मौसमझैं पाठकलाई शीतल अनुभूत हुँदै जान्छ । घुम्ती, पहाडको साँघुरो बाटो रात्रिकालीन यात्राको अभिव्यक्ति कौशल ताप्लेजुङमा पुगेर उत्कर्षमा पुग्छ । ताप्लेजुङ नियात्राकारको माइती जिल्ला जब तीस वर्षपछि पुग्छिन् उनलाई स्मृतिदंशले छोपेर ल्याउँछ । ताप्लेजुङमा आएको परिवर्तन, सदरमुकामदेखि सुदूर गाउँसम्म कल्पनै नगरेको गाडीको यात्रा, रैथाने संस्कृति, लवज, खानपान र स्थानीय ऐतिहासिक भूगोलको मुन्धुमकृत व्यख्याले पहिलो नियात्रा नै किताबको सुन्दर प्रवेशद्वार बनेको छ ।

आफ्नो जरा, थातथलोबाट अलग्गिएका लेखकहरूमा अतीतमोह ज्यादा हुँदोरहेछ । विश्व साहित्यका उम्दा नामहरूले पनि आफ्नो थातथलो छाडेर अन्य देशहरूमा विचरण गरेका दृष्टान्त छन् । उनीहरूले प्रायः आफ्नोपुरानो थातथलोको स्मृति लेखिरहेछन् । कर्मले, जीवन भोगाइको क्रममा जानु काम्बाङ लिम्बू पनि आफ्नो थातथलोबाट अलग्गिएका छन् । तर्सथ, विकासको चरम विन्दुमा पुगेको देशबाट आफ्नो बालापन सम्झना गर्छिन् । पुस्तकमा दोस्रो नियात्रा छ– तमोरका सुसेली सुसेल्दै । पुस्तकको उम्दा नियात्रा । नियात्राकार एघार/बाह्र वर्षकी हुँदा सक्ने भारी बोकेर ताप्लेजुङको सबैभन्दा उपल्लो भेग ओलाङचुगोला चेने गएको कथा । यो यात्रा कुनै साहसिक, चमत्कारी कथाझैं लाग्छ । अहिलेका डिजिटल पुस्ताहरूका लागि साहसिक राजकुमारीको यात्रा । जो निडर छिन्, निर्धक्क छिन् र गन्तव्यमा अडिग आँटिली सानी राजकुमारी । यो नियात्राले तात्कालिक समयको बन्दव्यापारलाई पनि परिचित गराएको छ । अन्न साटफेर गर्ने प्राचीन व्यापार । कठिन बाटो, ढाकर बोकाइ, ओडारको बास, उमेर छिप्पिएकाहरूको तालमा ताल मिलाएर हिँड्नु, त्यो पनि दस–बाह्र दिनको यात्रा कुनै साहसिक सिनेमाको दृश्यचित्रणभन्दा कम छैन । उहिले पूर्वको पहाडी गाउँहरूमा यस्तै चलन थियो । हाम्रो पाँचथरको गाउँमा भने लेकबाट आलु बोकेर आउँथे र धान साटेर लैजान्थे । यो नियात्रा पढ्दा लाग्छ, हामीसँग कठिन दिनहरू हिजो पनि थियो र आज पनि छ । यद्यपि हाम्रो संस्कृतिले सदैव खुसी हुन सिकाइरहेछ । आलुको बीउ आफ्नो गाउँ ल्याइपुर्‍याउँदाको असीम खुसी त्यसको दृष्टान्त हो । यो नियात्रा पढेर लाग्यो, जानुले नियात्राकारहरूको भीडमा सार्थक उपस्थिति दाबी गरेकी छन् ।

किताबमा सात थान देशको र अन्य विदेशका नियात्रा छन् । स्वदेशको नियात्रा पढ्दा ढिँडो गुन्द्रुकको स्वाद आउँछ । विदेशका नियात्राहरू स्वाभाविक रूपमा पिज्जा, म्याकडोनल्डको स्वाद आउँछ । तर, यी फास्टफुड स्वादमा भाषाशैली र प्रस्तुतीकरणको निजत्वले पाठकीय भोकलाई तृप्त गराउँछ । विदेशका चरम विकाश, आर्थिक मोडल, सांस्कृतिक चेतसँग साक्षात्कार गराउनु नियात्राकारको ध्येय देखिन्छ । नियात्राकारको रेल छुट्दा पाठक बेचैन हुनु, उनको खुसीमा खुसी हुनु, कतैकतै उद्वेलित हुनु समग्रमा लेखकीय कौशलको करामत हो । जस्तो पुस्तकमा अन्तिम नियात्रा छ— फ्लान्डर्स फिल्डमा गोर्खाली । यो नियात्रा बेल्जियमको इपर सहरकेन्द्रित यात्रा वृत्तान्त हो । इपर सहरमा रहेछ फ्लान्डर्स फिल्ड अर्थात् पहिलो विश्वयुद्धमा ज्यान गुमाउने सैनिकहरूको स्मृतिमा बनेको स्मारक । यो स्मारकमा नेपालीहरूको नाम पनि कुँदिएको रहेछ । पहिलो विश्वयुद्धताका बेलायतले पच्चीसभन्दा बढी देशमा उपनिवेश कायम गरेको थिएछ । तीमध्ये भारत पनि एक थियो । बेलायतको तर्फबाट लड्न भारतबाट मात्रै तेह्र लाख सेनाहरू युरोप आएका थिए रे । ती तेह्र लाख सेनामा कति नेपाली थिए ? नियात्राकारको प्रश्न छ । यो प्रश्नले पाठकलाई उद्वेलित बनाउँछ । अझै पनि नेपालीहरू अरूका लागि लडिरहेछन् । निरन्तरता जारी छ । युद्ध स्मारकमा सहिद सैनिकहरूको रगतबाट पप्पी फूल उम्रिएको किस्सा, मर्ने र घाइतेको आँकडा र देशको नाम पढ्दा युद्ध त्रासदीले मस्तिष्क रन्थन्याउँछ । पहिलो र दोस्रो विश्वयुद्धपछि युरोप विशेषगरी बेलायतको सत्ता संरचनामा आएको फेरबदल, उपनिवेशवादमा अल्झिरहँदा अन्य राष्ट्रको प्रगतिमाथि विश्लेषण नियात्राकारले चित्तबुझ्दो ढङ्गले गरेकी छन् ।

नेपाली डायास्पोरा भनूँ या प्रवासी नेपालीहरू विदेश रहँदा आफ्नो जरासँग सदैव जोडिएका हुन्छन् भन्ने उदाहरण हो— बेलायतमा मेरा शनिबार, आइतबार । त्यहाँ नेपालीहरूले विभिन्न साहित्यिक, सांस्कृतिक संस्थाहरू खोलेका हुँदारहेछन् । ती संस्थाहरूले बिदा पारेर सृजनात्मक कार्यक्रमको आयोजना गर्दारहेछन् । यो नियात्रा नेपाली प्रतिभा प्रतिष्ठान बेलायतको वार्षिक कार्यक्रममा सरिक हुन जाँदाको इतिवृत्तान्त हो । रेल चढ्दै गर्दा नियात्राकारलाई पुरानो घटना याद आउँछ । थकानले नियात्राकार निदाएपछि गलत रेल स्टेसनमा पुग्नु, सुनसान मध्यरातमा एक्लै हुनुको भय, धेरै कोसिसपछि श्रीमान्को उद्धार याद भएर आउँछ । पुरानो घटना सम्झना गर्दै कार्यक्रममा सरिक भएको यात्रालाई रोचक ढङ्गले प्रस्तुत गरिएको छ । खोक्लिङको लङ्के पिँडालु अर्को पठनीय नियात्रा हो । तमोरपार खोक्लिङ ताप्लेजुङको एक गाउँ जहाँ नियात्राकारकी फुपू बस्छिन् । उनलाई भेट्न जाँदा झापादेखि खोक्लिङसम्मको यात्रा वृत्तान्त यो नियात्रामा समेटिएको छ । यो नियात्राले फगत यात्रा विवरण मात्र नभनी गाउँमा मोटरबाटो पुगेपछिको आर्थिक गतिविधि, नदी किनार, दोभानतिर विस्तारित बस्तीको सौन्दर्य चिन्तन पनि बताउँछ । अर्को पक्ष निख्खुर लिम्बू गाउँको जीवन पद्धति, सांस्कृतिक रीतिरिवाजलाई पनि अनुभूत गर्न पाइन्छ । यो नियात्रा पढ्दा छनुवा जाँड र लङ्के पिँडालु एकसाथ खाँदा उत्पन्न हुने स्वाद याद दिलाउँछ । नियात्रा विधाका जानकारहरूको एउटा धारणा रहेछ कि नियात्रा विदेश भ्रमणको हुनुपर्छ । यो धारणामाथि गतिलो जवाफ हो— खोक्लिङको लङ्के पिँडालु । नियात्राको प्रमुख सर्त यात्रा हो, तर यात्रा विदेशकै हुनुपर्छ भन्ने लेँडेढिपी अब रहेन । आमाको पेन्सनपट्टा बनाउँदाको दुःख नियात्रामा बुबाको मृत्युपछि उनको नामको पेन्सन आमाको नाममा सार्न काठमाडौं जाँदा भोग्नुपरेको कष्ट, कर्मचारीतन्त्रको ढिलासुस्ती रोचक ढंगले प्रस्तुत गरिएको छ ।

किताबभित्र पस्नुअघि भनेर नियात्राकारले पुस्तकमा आफ्नो भनाइ राखेकी छन् । उक्त भनाइको सुरुवातमै क्रिस्टोफर कोलम्बस र भास्को डी गामालाई महान् यात्रीको विम्बमा चित्रण गरिएको छ । यो मानक निरन्तरता हो । तर, अहिले मानकहरू भत्किरहेको समय हो ।

अहिलेको नवइतिहासले कोलम्बस र भास्को डी गामाका त्यो बेलाका काला कर्तुतहरूलाई उजागर गर्दै छ । ती कथित साहसिक यात्रीहरूले रैथाने आवादी, स्थानीय संस्कृतिलाई गरेको क्रूर शोषण र बर्बरता अहिले सतहमा आइरहेछ ।

नयाँ जमिन खोज्दै स्थानीय स्रोतसाधनको बर्बर लुट गर्नु तिनीहरूको ध्येय थियो, नवइतिहासले भन्छ । तसर्थ, आफ्नो भनाइमा यी नामहरू उल्लेख नगरेकै भए जाती हुन्थ्यो ।

प्रकाशित : भाद्र २५, २०७९ ०९:५९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×