किन लुकाउँछन् जन्ममिति ?

लक्ष्मी लम्साल

गत जुन १५ मा पन्ध्रौं एसियाली आत्मविश्वास निर्माण मापदण्ड एवं अर्न्तक्रिया (सीआईसीए)को सम्मेलनका लागि चीनका राष्ट्रपति सी चिनफिङ ताजकिस्तानको राजधानी दुशान्बे पुगेका थिए  । त्यस दिन बिहान अचानक रूसका राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिन सी बसेको होटलमै आइपुगे र चीन–रसिया सम्बन्ध विकासमा गरेको योगदानको प्रशंसा गर्दै जन्मदिनको शुभकामना दिए  ।

उनी जन्मदिनको उपहार, चिनियाँ विशेषतायुक्त केक र आइसक्रिमको बाकस बोकेर गएका थिए । सीले जवाफमा चिनियाँ चिया दिँदै भने, ‘भ्लादिमिर पुटिन चिनियाँ जनतामाझ निकै लोकप्रिय हुनुहुन्छ ।’

यसअघि सन् २०१५ को जुलाई १ तारिखका दिन भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले चिनियाँ ट्वीटर मानिने ‘सिना वैपो’मा चिनियाँ प्रधानमन्त्री ली ख छ्याङलाई शुभकामना सन्देश लेखे । त्यतिखेर ली युरोपको भ्रमणमा थिए । मोदीले चीन भ्रमणका क्रममा टेम्पल अफ हेभनमा प्रधानमन्त्री लीसँग लिएको सेल्फी पनि राखेर बिहान ६ बजेतिर वैपोमा लेखे, ‘प्रधानमन्त्री ली खछ्याङ, जन्मदिनको शुभकामना र दीर्घजीवनको शुभेच्छा । गत मेमा भएको हाम्रो भेटवार्ता मैले सम्झिरहेको छु ।’

यो सन्देश सार्वजनिक भएपछि धेरै विदेशीहरूले पनि चिनियाँ प्रधानमन्त्री लीको जन्ममितिबारे थाहा पाए । चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्टीको समाचार अनलाइनले धरी ‘ली ख छ्याङ, जन्मः सन् १९५५ जुलाई’ मात्रै लेख्ने गरेका बेला मोदीले पूरा मितिको खुलासा गरिदिए ।

प्रधानमन्त्री बनेपछि मोदीले आफ्नो ६४औं जन्मोत्सव मनाउन प्रथमपटक भारतको राजकीय भ्रमणमा निस्किएका चिनियाँ राष्ट्रपति सी चिनफिङलाई २०१४ सेप्टेम्बर १७ तारिख गुजरातमै निम्त्याएका थिए । गुजरातमा जन्मदिन मनाउँदै उनले भने, ‘सीसँग जन्मदिन मनाउनु निकै अर्थपूर्ण छ जुन अविस्मरणीय हुनेछ ।’

उपराष्ट्रपति छँदा सन् २०१० को जुन १४ तारिखदेखि सी चिनफिङ बंगलादेश, लाओस, न्युजिल्यान्ड र अस्ट्रेलियाको भ्रमणमा थिए । बंगलादेशको भ्रमण सकेर लाओस पुगेका बेला त्यहाँका नेताहरूले एउटा लञ्च कार्यक्रमलाई सी चिनफिङको जन्मोत्सव पार्टीका रूपमा रूपान्तरण गरिदिए । जन्मदिन मनाउनका लागि लाओस सरकार र नेताहरूले एउटा ठूलो ‘बर्थडे केक’ नै व्यवस्थापन गरेका रहेछन् । वरिपरि थुप्रै मानिसहरू भेला भएर ‘हृयाप्पी बर्थ डे’ गीत गुञ्जायमान गरिदिए । त्यतिखेर चकित हुँदै सीले भने, ‘यो निकै चलाखीपूर्ण काम होजस्तो लाग्छ । म चीनको ड्रागन बोट फेस्टिभलका दिन जन्मिएको थिएँ र आज त्यही दिन परेको छ ।’

चिनियाँ नेताहरूले आफ्नो बायोडाटामा जन्म वर्ष र महिना मात्रै लेख्ने तर पूरा मिति लेख्ने गरेका छैनन् । सी चिनफिङ १९५३ जुन, ली ख छ्याङ १९५५ जुलाई, हु चिन्थाउ १९४२ डिसेम्बर, वन च्या पाओ १९४२ सेप्टेम्बर, चु रोङचि १९२८ अक्टोबर भनेर लेख्ने गरिएको छ । पूर्व राष्ट्रपति च्याङ च मिनको मात्रै पूरा जन्ममिति भेटिएको थियो, १७ अगस्ट १९२६ ।

थाहा भएअनुसार चिनियाँ नेताहरू आफ्नो जन्मदिनको बारेमा खुलासा गर्दैनन् । चिनियाँ विदेश मन्त्रालयअन्तर्गत अनुवाद कक्षका पूर्व निर्देशक एवं स्विडेनका लागि पूर्व चिनियाँ राजदूत छन मिङमिङका अनुसार च्याङ च मिनको जन्ममिति राष्ट्रिय नेता हुनुअगावै सार्वजनिक भइसकेको थियो ।

जब राष्ट्रिय नेता भए, त्यसपछि सर्वसाधारणले नै जन्मदिन मनाइदिन थालेपछि लुकाउन सकिएन । मृत्यु भएका नेताको मात्रै पूरा मिति देखाउने प्रचलन चिनियाँमा देखिन्छ । जस्तै माओको जन्ममित १८९३ डिसेम्बर २६ र मृत्यु १९७६ सेप्टेम्बर ९ तारिख । तङ स्याओ फिङ जन्मः १९०४ अगस्ट २२ र मृत्यु १९९७ फेब्रुअरी १९ तारिख ।

चिनियाँ नेताहरू आफ्नो पूरा जन्ममिति किन खुलाउँदैनन् भन्नेबारेमा ठोस कारण छैन । छन मिङमिङ भन्छन्, ‘माओ र तङले उनीहरूको जीवनकालभरि पूरा जन्ममिति खुलाएनन् । यो व्यक्तिपूजा रोक्नका लागि हुनुपर्छ ।’

चिनियाँ नेताहरूले जन्मदिन मनाउन कडाइका साथ निषेध गरिएको छ । यो राजनीतिक अनुशासनका रूपमा प्रस्ताव गरिएको छ । यो प्रचलन माओकालदेखि नै चल्दै आएकाले पनि हुन सक्छ । त्यसयता राष्ट्रिय नेताहरूको राष्ट्रव्यापी जन्मदिन मनाउने प्रचलन छैन । केही मानिसहरू नेताहरूका जन्मदिन प्रयोग गर्दै व्यक्तिगत स्टाटस देखाउन खोज्छन्, चन्दा उठाउन सक्छन्, नकारात्मक गतिविधि गर्न सक्छन् । त्यस्ता कुरालाई रोक्न पनि यस्तो गरिएको हुनुपर्छ ।

चीन नेताप्रधान मुलुक हो । अगुवाले जे जस्तो गरेको छ, त्यसका अनुयायी धेरै हुन्छन् । जसरी अहिले अन्तरदेशीय वा घरेलु सानातिना कार्यक्रमलाई पनि बेल्ट एण्ड रोड इनिसियटिभ भन्ने शब्दावली थप्ने फेशन नै बनेको छ । ‘जन्मदिन मनाउनु व्यक्तिगत गतिविधि हो, यसलाई राजनीतिक बनाइनुहुँदैन,’ छन मिङमिङ भन्छन्, ‘स्टालिनले जन्मदिन मनाउँथे, माओले कूटनीतिक शिष्टाचारका लागि शुभकामना सन्देश त पठाउँथे तर आफैं भने कहिल्यै मनाउँदैन थिए ।’

पहिलेदेखि चल्दै आएको चलनबमोजिम चिनियाँ नेताहरूले जन्मदिन मनाएको सुनिएको छैन । उतिखेर सामन्ती राजतन्त्रकालमा जन्मोत्सव मनाउन उर्दी नै जारी गरिन्थ्यो । त्यस्तो नेपालमा पनि थियो । अहिले नेपालका सत्तासीन नेताहरूले पनि बेलाबेलामा केक काटेको फोटोहरू देख्न सकिन्छ । तर चिनियाँ नेताहरू यस्ता मामिलामा गुपचुप रहन खोज्छन्, बरू बाहृय नेताहरूका कारण उनीहरूको जन्ममितिबारे सर्वसाधारणले थाहा पाउँदै गएका छन् ।

केही समयअघि पिपुल्स डेलीको वीच्याट अकाउन्ट मिररले एसिया–युरोपको डिसेम्बर संस्करणमा प्रधानमन्त्री ली ख छ्याङको जुलाई १ तारिखका दिन पर्ने जन्म दिनमा कजाखस्तानका प्रधानमन्त्री मासिमोभले शुभकामना दिएको समाचार प्रकाशित गर्‍यो । सन् २०१३ को जुन १५ मा पनि कोरियन नेता किम जोङ उनले सीको ६० औं जन्मदिवसको उपलक्ष्यमा शुभकामना पठाएको कुरा त्यहाँका मिडियाहरूले सार्वजनिक गरे । अन्ततः चिनियाँ राष्ट्रपतिको जन्मदिन पनि सार्वजनिक भयो, तर त्यो बाहृय नेताहरूका कारण ।

गत वर्ष अप्रिल पहिलो साता चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्टी, केन्द्रिय अनुशासन अनुगमन आयोगले आफ्ना पार्टी कार्यकर्ताहरूलाई वर्षमा दुई वटा जन्मदिन मनाउन सूचित गर्‍यो । एउटा उनीहरू भौतिक रूपमा जन्मेको दिन र अर्को पार्टीमा प्रवेश गरेको दिन । यो निर्देशानुसार ‘राजनीतिक जन्मदिन’ ले कम्युनिष्ट पार्टीका सिद्धान्त र प्रतिबद्धता पुनःस्मरण गर्न सहयोग पुग्नेछ । तर यो दुईथरी जन्मदिन सर्वसाधारणका लागि भने होइन । आयोगले यस कदमबाट राजनीतिक जीवनमा सकारात्मक ऊर्जा थपिने विश्वास लिएको बताएको छ ।

चीनमा कम्युनिस्ट पार्टी प्रवेश पनि चानचुने परीक्षा होइन । पार्टीको महत्त्व दर्साउन पनि जन्मदिनको विशेषण लगाएर सानो काम गरिएको होइन भन्ने दृष्टान्त दिन खोजिएको हुन सक्छ । राष्ट्रपति सी चिनफिङले पनि त्यति सजिलै पार्टी सदस्यता पाएका थिएनन् । कुनै पनि सदस्यले कडा मेहनतपछि मात्रै पार्टी प्रवेश गर्न सक्छ । त्यसको लागि पारिवारिक पृष्ठभूमि, शैक्षिक योग्यता, एक वर्षसम्म पार्टी विधानको अध्ययन र परीक्षा पास भएपछि मात्रै सदस्य बन्न योग्य वा अयोग्य भनेर फैसला गरिन्छ ।

माओ वा अन्य पूर्व नामी नेताहरूको जन्म वा मृत्युका बेलामा नेपालका वामपन्थी नेताहरूले पनि सन्देश पठाइरहेका हुन्छन् । विश्वका अन्य देशबाट पनि यस्ता सन्देशहरू प्राप्त हुन्छन् । अलिअलि गर्दागर्दै चिनियाँ शीर्ष नेताहरूको जन्ममितिबारे खुल्दै गएको छ ।

तैपनि जन्ममिति आएको गएकोबारे न त नेताहरूले वास्ता गर्छन् न त चिनियाँ सर्वसाधारणले नै चाल पाउँछन् । यस्तो बेलामा कुनै विदेशी नेताले यी नेताप्रति जन्मदिनको शुभकामना सन्देश पठाएर आत्मीयता देखाउन खोज्यो भने पनि ‘हाँसको बथानमा बकुल्ला’ हुने सम्भावना हुन्छ ।
shree3laxmi@yahoo.com

प्रकाशित : कार्तिक १६, २०७६ १०:३३
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

इन्टरनेटले जो कोहीलाई जोड्न सक्ने

छैठौं विश्व इन्टरनेट कन्फ्रेन्स
लक्ष्मी लम्साल

बेइजिङ — चीनमा भएको छैठौं विश्व इन्टरनेट सम्मेलनका केही सहभागीहरुले निरक्षर बाहुल्य दुर्गम क्षेत्रमा इन्टरनेटको आवश्यकतालाई कम आँकेका छन् । विकसित देशबाट सहभागी हुन आएका प्रतिनिधिहरूले नै भने, ‘दुर्गममा किन चाहियो इन्टरनेट ?

धेरैजसो निरक्षर हुने ठाउँमा यसबाट के फाइदा हुन्छ र?’ सहभागीहरूले पिछडिएका मुलुकप्रति लक्षित गर्दै जहाँका मान्छेहरुलाई कम्प्युटर र इन्टरनेटको जानकारी नै छैन, त्यहाँ इन्टरनेट लगेर फाइदा नहुने तर्क गरेका थिए।

सम्मेलनमा एक प्रमुख वक्ताका रुपमा आमन्त्रित नेपालको राष्ट्रिय आविष्कार केन्द्रका संस्थापक महावीर पुनले पढेलेखेकै र प्रविधिले उन्नत मुलुकका प्रतिनिधिहरुबाट यस्तो प्रतिप्रश्न सुनेर आफू छक्क परेको बताए।

उनले कन्फ्रेन्सको प्यानल बहसमा भाग लिँदै दुर्गममा शिक्षा, स्वास्थ्य, बैंकिङ, तालिम इत्यादि सञ्चालन गर्न सकिने भएकाले इन्टनेटका धेरै फाइदाहरु प्रस्तुत गरेको बताए। उनले भने, ‘टेलिमेडिसिनबाट स्वास्थ्य सेवा दिन, रेमिट्यान्स खोलेर ई-बैंकिङ सेवा लिन, शहरबाट ग्रामीण भेगका वासिन्दासमक्ष तालिम उपलब्ध गराउन इन्टरनेटले ठूलो काम गर्छ।’ उनले सहरमा बस्ने वा गाउँमा बस्ने जो कोहीलाई इन्टरनेटले जोड्नसक्ने र विकासमा तीव्र फड्को मार्न सकिने सुनाए।

अक्टोबर २० देखि तीन दिनसम्म चलेको सम्मेलनमा विभिन्न ८० वटा मुलुक तथा क्षेत्रबाट १५ सय भन्दा बढी सहभागिहरु जम्मा भएका थिए। सम्मेलनमा आफ्नो भाषण राख्दै पुनले नेपालजस्ता कम विकसित मुलुकमा साइबर सुरक्षाको अवस्थाबारे बताए। उनले गाउँघरमा मात्रै नभएर सहरी क्षेत्रका इन्टरनेट प्रयोगकर्ताहरूमा पनि भाइरस, स्पाम लगायत इन्टरनेटका अन्य विविध तरीकाबाट के कस्तो सुरक्षा खतरा हुन्छ भन्नेबारेमा सतर्कता कम रहेकोतर्फ ध्यानाकर्षण गराए।

महावीरको अन्तर्क्रिया
ताररहित इन्टरनेटमार्फत् जनचेतना फैलाएर अन्तर्राष्ट्रिय ख्याति कमाएका वैज्ञानिक महावीर पुन चीनमा इन्टरनेट सम्बन्धी अतिरिक्त अन्तर्क्रियाहरूमा पनि सक्रिय भएका छन्। विश्वमा इन्टरनेट स्थापनाको आधा शतक पुगेको उपलक्ष्यमा चच्याङ प्रान्तमा आयोजित विश्व इन्टरनेट सम्मेलनमा सहभागी भैसकेपछि उनी शाङ्हाई नगर र क्वाङ्तोङ् प्रान्तका दुई शहरमा पुगेर त्यहाँस्थित नेपालीहरू र चिनियाँ कम्पनीहरूसँगको अन्तर्क्रियामा जुटेका हुन्।

सम्मेलन सकिएलगत्तै उनी २३ र २४ तारिख शाङ्हाईस्थित नेपालीहरूसँगको अन्तर्क्रियामा जुटेका थिए। उनले कान्तिपुरसँग भने, ‘कतिले आविष्कार केन्द्रको बारेमा सुनेका पनि रहेनछन्, यसबारेमा जानकारी दिइरहेको छु।’

केन्द्रले अहिले गरिरहेका कामहरू र भविष्यका योजनाबारे अपडेट गराएको उनले बताए। चीनमा धेरै प्राविधिक विकास देखेका नेपाली युवाहरूले नेपालमा पनि यस्तै किसिमको ‘इनोभेसन’ गर्नुपर्ने सुझाव दिएका छन्।

क्वाङतोङ प्रान्तका शनचन र क्वाङ्चौ सहर शाङ्हाइजस्तै प्राविधिक रूपमा सम्पन्न व्यापारिक क्षेत्र मानिन्छन्। २५ तारिखदेखि क्वाङतोङमा रहेका उनले शनचनमा केही चिनियाँ निजी कम्पनीहरूसँग पनि अन्तर्क्रिया गरेको त्यहाँ कार्यरत लक्ष्मी तामाङले जानकारी दिइन्।

चिनियाँहरूसँगको छलफलमा प्रविधिको प्रयोग गरेर कसरी उद्यमशीलता विकास गर्ने भन्नेबारे धारणा लिइरहेको पुनले सुनाए। उनले भने, ‘चिनियाँहरू उद्यमी बन्ने कुरामा निकै सक्रिय छन्। नेपालीहरू उद्यमी नबनेसम्म आर्थिक फड्को मार्न सकिँदैन। चिनियाँ कम्पनीसँग कसरी सहकार्य गर्न सकिन्छ भनेर बुझिरहेको छु।’

पुनले सोमबार नेपाल फर्किनुअघि क्वाङ्चौमा गैरआवासीय नेपाली संघ, चीनका साथै केही विश्वविद्यालयका नेपाली विद्यार्थीहरूसँग अन्तर्किया कार्यक्रम गर्ने योजना रहेको पनि सुनाए।

प्रकाशित : कार्तिक ९, २०७६ १४:५२
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT