पानीको भुटुन

कृष्ण धरावासी

हरेक भेटमा भन्थे– कृष्णजी ! बसौं न एक दिन मज्जाले । त्यो दिन फेरि उनैको फोन आयो— कृष्णजी ! अहिले म तपाईंकै छेउछाउतिर छु । आज तपाईंको फुर्सद कस्तो छ ! कतै बसेर कफी पिउन सकिन्छ कि ?

आकाश धुम्म थियो । मौसमको टुङ्गै हुँदैन अमेरिकामा । पानी परिहाल्लाजस्तो त थिएन तर बाहिर निकै चिसो हावा चलिरहेको थियो । बाहिर जान पनि उति जाँगर थिएन । एक छिन सोचें अनि मनलाई चङ्गा बनाउन खोज्दै बोलाएँ । केही बेरमै उनको गाडी बाहिर आएर रोकियो ।

गाडी, नजिकैको स्टारबक्सको पार्किङ लटमा रोकियो । उनले भने— यता आउँदा प्रायः म यहाँ पसेर कफी पिउने गर्छु । उनले दुई कप कफी लिएर आए । मलाई मन पर्ने, मेरा लागि कडा खाले ब्ल्याक कफी थियो । हामीले कुनाको टेबल छान्यौं । विभिन्न टेबलहरूमा बसेर गफ गर्ने जोडीहरू, ल्यापटपमा अफिसको काम गरिरहनेहरू, कोही त लेखक पनि पो थिए कि ! लेखिरहेका देखिन्थे । उनले धेरैपल्ट भेट्न चाहेर पनि नभेटिएकोलाई आज भेट्न पाएर होला निकै खुसी थिए । केहीपल्ट कफीको चुस्की लिइसकेपछि उनैले कुरा सुरु गरे— तपाईंको बारेमा धेरै पहिलेदेखि सुनेको हो । केहीपल्ट विभिन्न कार्यक्रमहरूमा परैबाट देखेको मात्र हो ।


भन्न थाले— वास्तवमा म तपाईंसँग मेरा जीवनका केही कुरा साट्न चाहन्छु । कति कुरा आफैंलाई पनि लेखौंजस्तो लाग्छ तर त्यस्तो कला आफूमा विकास गर्न सकिएन । भावना र अनुभूति नभएको मानिस त को होला र तर कति कुरा त यस्ता हुन्छन् आफैंले भन्न पनि सकिँदैन ।


कफी सुरुप्प पारे । मलाई पनि इसारा गरे । मैले पनि सुर्क्याएँ । एक छिन ऐनाबाट पारी सडकतिर हेरे । केही नदेखेजस्तो गरी आफैंतिर फर्किए । मलाई लाग्दै थियो उनी त्यस्तो खास कुरो भन्न कोसिस गरिरहेका छन् र त्यसलाई बाहिर निकाल्न सकिरहेका छैनन् । सजिलो बनाइदिन मैले नै कुरो सुरु गरें— सबैको जीवन आफैंमा एउटा आख्यान हो । भन्न मन लागेका, भन्न नसकिएका वा नभनिएका कुराहरूले भरिएको हुन्छ त्यो । भन्छु भनेरै पनि भनिँदैनन् कति कुरा ।


उनी बिस्तारै सजिलो हुँदै जाँदै थिए । तपाईंसँग कुरा गर्न मन लाग्नुका खास कारण छन् । खासमा तपाईंको पछिल्लो उपन्यास ग्रेटफल्स पढेपछि त्यहाँ कतै मैले आफ्नो कथा पनि पाएँ तर आंशिक कथा । तपाईंसँग अलिक पहिले नै भेटिएको भए सायद मेरा कुरा पनि विस्तारित भएर आउँदा हुन्जस्तो लाग्यो । त्यही भएर पनि मैले तपाईंलाई भेट्न मन गरेको हुँ ।


मेरो अघि करिब सत्तरी वर्षका एक पुरुष मतिर फर्किएर बसेका थिए । उनको अनुहारमा रोक्न खोज्दाखोज्दै पनि बुढ्यौलीका चाउरीहरू आक्रामक ढङ्गले विस्तारित भइरहेका थिए । मुखभित्रका दाँत त सुरक्षित थिए तर पाखुराको छाला झोल्लिँदै गएको थियो । कपालमा रङ लगाउन छोडेको हुनुपर्छ अनुमानमा । सजिलो पार्न भनें— मलाई पनि आज तपाईंसँगको यो भेट उपलब्धिपूर्ण होला भन्ने लागेको छ । निर्धक्क कुरा गरौं ।


बोल्न थाले— मलाई आफ्नै जीवन फिल्मजस्तो लागेको छ । मैले कति कुरा चाहेर गरें कति नचाहेर । आज फर्केर हेर्दा आफ्नै जिन्दगी निचोरिएको मौरीको चाकाजस्तो लागिरहेछ । यत्ति लामो जीवन मैले जुन बाँचे, के बाँचे ? केका लागि बाँचे ? किन बाँचें ? हुन त सबैलाई आफ्नै जीवन आफैंलाई अन्योल लाग्दो हो । यो संसारमा ममात्र त्यस्तो मान्छे होइन जसलाई आफ्नै जीवन प्रश्नहरूको क्याराभान लागोस् । फेरि पनि गुनासो त आफ्नै बढी हुँदो रहेछ ।


बाइस वर्षको उमेरमा अमेरिका पस्दा मसँग सपनाहरूको जङ्गल थियो । आमाबाबाको झन् कति हुँदो हो । यहाँ आएर मैले आफ्नै मिहिनेतले जेनेटिक इन्जिनियरिङमा पीएचडी गरें । विद्यार्थीले गर्नुपर्ने संघर्षलाई म दुःख भन्दिनँ । यहाँका अमेरिकी युवाहरूको पनि अवस्था उस्तै हो ।


एक छिन अडिएर बोले— यहाँको खुला वातावणमा कुनै पनि युवा, नेपाली आदर्शमा बाँधिएर बस्न सक्ने कुरै हुँदैन । म पनि यहाँको भासमा बिस्तारै पस्दै गएँ । मैले पनि उमेरले मागेको बाटोलाई राजमार्ग बनाउँदै गएँ । नेपालबाट आएको चार वर्षसम्म म आदर्श नेपाली युवक थिएँ । कामको सिलसिलामा नजिकिँदै जाँदा एउटी मेक्सिकन युवतीको संगतमा रमाउँदै जान थालें ।


पढाइ सकिएपछि कमाउनु, घुम्नु र खानु नै त थियो । त्यस्तो बेलामा कुनै केटीको संगत पाउनु के कम रमाइलो कुरा हो र ! हामी मजैले एकअर्कामा घुल्न लाग्यौं । मन र शरीरले राम्ररी नै एकअर्कालाई चिन्दै गयो । जागिर त उसको पनि थियो । कमाइ मेरो जति नभए पनि ऊ अभावमा थिइन । तर खर्चचाहिं मैले नै गरोस् भन्ने चाहन्थी । म पनि अनौठो भावुकतामा थिएँ । लोभ भन्ने कुरा यस्तो हुँदै गयो मानौं त्योसँग मेरो कहिल्यै परिचय नै थिएन । अनि यस्तो लाग्न थालेको थियो अब मेरो जिन्दगीको चारै चक्का ऊ नै हो । दुई वर्ष बितेको पत्तै भएन ।


एक दिन उसले एकदम नै भावुक भएर भनी— मेरी आमा निकै बिरामी छन् । तिमीलाई थाहा नै छ । उनको क्यान्सरको उपचारका लागि मैले निकै नै खर्च गर्नुपरेकाले तिमीसँग पनि भर पर्नुपर्‍यो । उनको अवस्था अब धेरै कमजोर भइसक्यो । म उनी मर्नुअघि एकपल्ट उनको अघि उभिन चाहन्छु । के तिमी मलाई केही पैसा सापटी दिन सक्छौ ?


मैले तत्कालै राम्रै रकमको चेक काटिदिएँ र ऊ लगत्तै मेक्सिको फर्की । ऊ गएको महिना दिन जति हाम्रो कुरा भइरहेको थियो । त्यसपछि बिस्तारै ऊ सम्पर्कबाट टाढिँदै गई र गएको गएकै भई । उसले पैसा लगी भनेर हैन कि उसको मायाको व्यथाले मलाई नराम्रो घायल बनायो । म अहिले पनि उसले धोका दिएकी होला भनेर विश्वास गर्न सक्दिनँ । मेरो जीवनको त्यो पहिलो प्रेम थियो । आज पनि ताजा छ ।


उसलाई भुल्न मलाई सजिलो भएन । मलाई खाँदै गरेको जागिरसँग पनि विरक्त लागेर आयो । सदाका लागि भनी नेपाल गएँ तर धेरै दिन बस्न सकिनँ । उतैबाट एउटा एनजीओमा अन्तर्वार्ता दिएँ र डेनमार्क पुगें । जाडो ठाउँ । भाषाको पनि समस्या । बिस्तारै बानी पर्दै गयो । रोजालाई भुल्न सजिलो थिएन त्यहाँ पनि । वास्तवमा म एउटै प्रेम जीवनभरिको संगत होस् भन्ने शास्त्रीय प्रेममा परेको रहेछु त्यस बेला ।


डेनमार्कमा म बिस्तारै फेरि मारियाको नजिकमा पुगें । रूपरङ, बानी सबैमा आकर्षक, मभन्दा दुई वर्ष जेठी थिई ऊ । पहिला त मैले उति वास्ता गरेको थिइनँ । मलाई मेरै पीडा काफी थियो । एक दिन उसैले कफी हाउसमा अलिक गम्भीर हुँदै सोधी— तिमी जहिले पनि किन यति गम्भीर छौ ? तिमीलाई केही समस्या छ कि ? सेयर गर्न मिल्ने भए मलाई भने हुन्छ ? म तिमीलाई केही सहयोग गर्न सकुँली पनि कि ! उसको कुराले कताकता मेरो निराश मनमा आशाजस्तो पलायो ।


अलिअलि गर्दै हामी नजिकिँयौं । यो निकटताले पनि सिमाना भत्काउँदै गयो । एक दिन लिभिङ टुगेदर बस्ने निर्णय गर्‍यौं । यस्तो सम्बन्ध मेरालागि नयाँ थियो । तर उसैले सम्झाई— यो चलन धेरै पुरानो हो । यसबाट दुवैलाई सबै कुरामा हुने खर्च पनि कम पर्छ । यस बसाइमा विश्वास वा प्रेम दुवै हुन पनि सक्छ । मानिसहरू जीवनभरि लिभिङ टुगेदरमा बसेका हुन्छन् । एकअर्कालाई चिन्न र माया गरिरहन बिहेभन्दा यस्तो सम्बन्ध धेरै व्यावहारिक र दिगो हुन्छ । यस्तो सम्बन्धमा प्रेमले कहिल्यै हार्नु पर्दैन । यहाँ कसैले कसैको मानसिक, आर्थिक, मनोवैज्ञानिक आदि भार वा दबाब बेर्होनु पर्दैन । तिमी वा म जुनै बेला पनि अलग हुन पाउने स्वतन्त्रताका साथी हुनेछौं ।


उसको कुराले मलाई अनौठो आकर्षण गर्‍यो । प्रेम परिसकेपछि नजिक बस्नै मन लाग्ने हो । त्यो प्रस्ताव मेरा लागि अनौठो भए पनि मनपर्दो थियो । अनि हामी सँगै बस्न लाग्यौं । म फेरि बिस्तारै मारियाको मायाको मझेरीमा लुटपुटिन लागें । दुई वर्ष सँगै बस्दा मारियाले मलाई कुनै प्रकारको आर्थिक दुरुपयोग गरिन । ऊ मलाई आर्थिक कारणले कुनै बेला पनि असजिलो भइन । सुरुमा हामीले अलगअलग बेडरुमको प्रयोग गरे पनि बिस्तारै हाम्रो एउटा बेडरुम बढार्दै पुगिने ठाउँ मात्र हुन थाल्यो । वास्तवमा मारिया एकदम नै मायालु थिई । ऊ लोभी पनि थिइन । रिसालु पनि थिइन । मलाई रोजाभन्दा मारिया कताकता असल लाग्न थाली ।


एक दिन मैले आफ्नो विगत उसलाई बताइदिएँ । सोचेको थिएँ त्यो सुनेर ऊ मसँगको सम्बन्धप्रति निराश होली तर त्यस्तो भएन । बरु उसले पनि आफ्नो विगतको कथासँग उसको ब्वाईफ्रेन्डलाई सम्झेर रोई । त्यो रात हामी दुवैले दुवैका प्रेमीहरूलाई सम्झँदै रुँदै एकअर्कालाई खुबै माया गर्‍यौं ।


दुई वर्ष पछि हामी दुवैको प्रोजेक्ट सकियो । अब नयाँ जागिर खोज्नु थियो । हामी दुवैले भिन्दाभिन्दै संस्थामा इन्टरभ्यु दियौं । मेरो जागिरको रिजल्ट पहिले भयो र मैले अमेरिका आउनुपर्ने भयो । अब हाम्रो छुट्टिने समय आएको थियो । मनमा अलिकति पनि एकअर्कामा वितृष्णा उत्पन्न हुनुभन्दा पहिल्यै छुट्टिनुपरेकाले पनि होला दुवै खुब भावुक भयौं । बानी भइसकेका हामीलाई छुट्टिनुपर्ने सम्भावनाबारे नै सोच हराएको रहेछ । मभन्दा बढी ऊ दुःखी भई । मेरो लागि त अमेरिका आफ्नै देश थियो, उसका लागि भने यो टाढाको सपना थियो ।


छुट्टिनुअघिको रात साँच्चै नै वियोगान्तक थियो । उसले त्यति धेरै दुःख मान्ली भन्ने लागेको थिएन किनकि ऊ सधैं एउटा सीमाको सम्बन्धमा मात्र उभिन खोजेकी अनुभव गर्थें । उसले भनी— मलाई तिमी यति प्रेमिल हौला भन्ने लागेको थिएन । तिम्रा लागि म यति धेरै भावुक बनौंली भन्ने पनि थिएन । आज अनुभव गर्दै छु, मैले भित्रभित्रै धेरै माया गर्न थालेकी रहिछु । हुन त हामी आफ्आफ्नै जरुरीले सँगै बसेका थियौं तर अब हाम्रो प्रेमको सम्बन्ध धेरै अघि पुगिसकेछ । मेरो तिमीमाथिजस्तै ममाथि भर हुन्छ भने म तिमीसँग बिहे गर्न पनि तयार छु ।


उसको पछिल्लो कुराले झन् धेरै भावुक बनायो । मलाई पनि ऊबाट टाढिन गारो भइरहेको थियो । उसको प्रस्ताव मन परे पनि म तुरुन्तै जवाफ दिन सक्ने अवस्थामा थिइनँ । अमेरिका सुनेजस्तो सजिलो थिएन । बिहे नै गर्नेबारेमा त मैले पनि सोच्न थालेको रहेनछु । मैले उसलाई आश्वासन दिंदै भनें— म उता पुगेर तिमीलाई बोलाउन् ेप्रोसेस गर्छु । मेरो कुरा सुनेर ऊ झन् धेरै खुसी र राम्री देखिई । भोलिपल्ट एयरपोर्टमा मलाई बिदाइ गर्दा पनि भावुक थिई ।


म अमेरिका उत्रेपछि फेरि एकपल्ट रोजाको खोजीमा लागें । तर ऊ भेटिइन् । यो बीचमा मारियासँगको संवाद पनि निरन्तर थियो । उसले मेरो कागजी प्रक्रियालाई निकै पर्खी । मैले यताबाट टारिरहेपछि बिस्तारै उसको पनि ममाथिको विश्वास पातलिँदै गयो होला । एक दिन इमेल लेखी— तिमीलाई प्रक्रिया पुर्‍याउन समय लाग्छ होला । त्यसबीचमा म यतै नयाँ काममा लाग्दै गर्छु । पछि प्रक्रिया पुगेपछि हामी आपसमा भेटिने नै छौं । आफ्नो ख्याल गर्नू । अनि त्यसको केही दिनपछि नै काममा लागेको कुरा लेखी ।


बिस्तारै संवाद पातलिँदै गयो । रोजालाई भेट्ने आशा पूरै मरेपछि मारियाका लागि प्रक्रिया अघि बढाउने विचार गरेर इमेल लेखें । ढिलो गरी आएको इमेलको जवाफ त्यति उत्साहजनक थिएन । उसले भनेकी थिई— मैले नयाँ काम थालिसकें । अब तत्कालै यो छाड्न मिल्दैन । अहिले तिम्रो प्रोसेस पछि सार । त्यसपछि ऊ सदाका लागि सम्पर्कबाट बाहिर पुगी ।


एक छिन घोरिएर फेरि सडकतिर हेरें । मतिर फर्किंदा आँखा रसिला देखिए । भनें— मैले मारियालाई गुमाएर जीवनमा सबैभन्दा ठूलो दुर्भाग्य बोकें भन्ने लाग्छ । त्यो वास्तवमै असल महिला थिई ।


निराशाका दिनहरू निकै लम्बिए । एउटा वियोगबाट निस्किन फेरि अर्को सम्पर्कमा पुग्नैपर्ने रहेछ । नयाँ सम्बन्धहरूले नै पुरानाहरूलाई विस्थापन गर्ने रहेछन् । लामो अन्तरालपछि म फेरि अर्की एक सुन्दरी अमेरिकी युवतीको संगतमा पुगें । यो पनि जागिरकै क्रममा भेटिएकी थिई । उसका दुई पूर्वप्रेमीहरूसँग पहिल्यै परिचय गराई । फेरि पनि म उसको संगतमा पुगें र बिस्तारै उसका बानीहरू मन पर्दै गए । सम्बन्ध विकसित हुँदै जाँदा किन उसका अघिल्ला दुई प्रेमीहरूसँग सम्बन्ध टिकेन होला भन्ने लागिरह्यो । मन पर्नु आफैंमा एउटा अनौठो अवस्था हो । बुद्धिले नमान्दा नमान्दै पनि कति बेला अघि नै मन परिसक्छ । तर यो मन पर्ने कुरा कसरी सँगसँगैजस्तो हुन सकेको होला । मलाई सोफिया मन पर्दै गर्दा उसले पनि फराकिलो पार्दै लगेकी रैछे आफ्नो मन । एक दिन हामी खुल्यौं र पोखियौं ।


कथा दोहोरियो लिभिङ टुगेदरकै । मलाई यसको पूर्वअनुभव थियो । एक्लोपनबाट बाहिर आउन र कम खर्चिलो हुन पनि यो बसाइले ठूलो मद्दत गर्छ । मारिया र सोफियामा उति फरक लागेन । प्रेम गर्ने शैली सबै महिलाको उस्तै हो कि जस्तो पनि लाग्छ । यो नै अन्तिम प्रेम होजस्तो लाग्ने गरी सम्बन्धहरू व्यक्ति नै पिच्छे समानजस्तै भएर अगाडि आइरहेका थिए ।


सोफियासँगको सम्बन्ध सबैभन्दा लामो चल्यो । एकपल्ट त मैले उसलाई भने पनि— के हामी बिहे गरेर सधैं सँगै बस्न सक्दैनौं ! उसले सजिलै भनेकी थिई— मैले तिमीलाई अझै बिचार्न बाँकी छ । बिहे गर्न हतारिनु पर्दैन । बरु तिमीलाई सन्तानको रहर भए म जन्माइदिन सक्छु तर बिहेको बारेमा आजै निर्णय गर्न सक्दिनँ ।


आश्चर्य हुँदै मैले सोचेको थिएँ— बच्चा जन्माउन सक्ने बिहे गर्न नसक्ने किन ? उसले भनी— बच्चा म तिम्री प्रेमिका भएरै पनि जन्माउन सक्छु तर बिहे गरिसकेपछि अरू पनि धेरै कर्तव्य जोडिन आउँछन् । पहिलो कुरा त आफ्नो स्वतन्त्रता गुम्छ । स्वतन्त्र बाँच्न चाहने नारीका लागि विवाह बन्धन हो ।


उसका कुरा मलाई अनौठा तर मन पर्दा लागे । मलाई पनि बिहेभन्दा यस्तै जीवन ठीक होजस्तो लाग्न थाल्यो । अनि मैले पनि विवाहको सम्बन्धलाई दिमागबाटै हटाइदिएँ । एक छिन रोकिएँ र भनें— नदीजस्तै रहेछन् सम्बन्धहरू । बग्दै जाने र गइरहने । मन पर्दापर्दै पनि पच्छ्याउन नसकिने ।


उनी आज आफ्नो वर्षौदेंखिको मनको बह पोख्न खोजिरहेका थिए । मलाई पनि उनको कथाले तानिरहेको थियो । हतार गरिनँ । उनले सोधे— कफी थपौं ? मैले हुन्छमा टाउको हल्लाउँदै भनें— यसपालि दूधको ।


एकएक सुर्को कफी निलेपछि फेरि बोल्न थालें— तर एक दिन सोफियाले पनि आफ्नो गुन्टा बाँधी । एक छिन टाउको निहुराएर केही सम्झेझैं गरे र मतिर हेर्दै बोले । तर उसको पनि दोष छैन । लिभिङ टुगेदर बस्नेले निस्केर जाने नै हो । रिसाउन वा कुनै आरोप लगाउन मिल्दैन । तैपनि जानुअघि उसले मलाई चित्त दुखाएर गई । उसले अरू नै कारण देखाएकी भए मलाई उस्तो नमीठो लाग्ने थिएन होला ।


त्यस बेला मेरो कम्पनी अर्को कुनै कम्पनीसँग मर्ज भएको थियो र म बेरोजगारजस्तै भएको थिएँ । निकै ठाउँमा कोसिस गरेर पनि काम पाउन सकेको थिइनँ । यसबीचको मेरो पनि खर्च उसैले बेहोरिरहेकी थिई ।


एक दिन म बाहिरबाट आउँदा उसले आफ्ना सबै सामान झोलामा कँसेर पर्खेर बसेकी रहिछे । म पुगेपछि सँगै बसेर कफी पियौं । केही बेर उसले हाम्रा सम्बन्धका पुराना कुरालाई सम्झेर वातावरण भावुक बनाई । बेरोजगारले चिन्तित मेरो मन पनि भावुक भएछ । जीवनमा पहिलोपल्ट निकै पग्लिएर रोएँ । निकै बेरपछि दुवै जना शान्त भयौं । उसले मेरो हात समातेर म्वाई खाँदै भनी— कृश ! आइ एम सरी । आजदेखि म तिमीबाट छट्टिँदै छु । तिमीबाट टाढिने मन नहुँदा नहुँदै पनि तिम्रो स्थितिले गर्दा मैले छुट्टिनुपरेको छ । म बसिरहें भने तिमी बेरोजगारीबाट बाहिर आउन नसक्ने देखें । मेरो खर्चमा पालिने बानी हुने भो तिम्रो । तिमीले आफूलाई पाल्न जान्नुपर्छ । तिम्रो जिन्दगी पनि लामो छ । यसरी कसरी अर्काको भरमा बाँच्न मिल्छ । अब तिमीले जस्तो काम भए पनि खोज्नुपर्छ । सानोतिनो जे भेट्छौ, काम खोज । म तिमीलाई धेरै माया गर्छु ।


ऊ कोठामा पसी र साँच्चै नै आफ्ना दुईवटा ब्यागहरू घिसार्दै बाहिर निस्की । म एकोहोरो हेरिरहेको थिएँ । उसले आएर एकपल्ट मलाई अँगालो हाली । ओठ, गाला, निधारमा चुम्मा गरी । अनि आँखा पुछ्दै बाहिर निस्की । मैले केही बोल्नै परेन । पछिपछि गाडीसम्म गएँ । सामान हाल्न सघाइदिएँ । ड्राइभिङ सिटमा बस्नुअघि फेरि एकपल्ट अङ्गाली र गई । जीवनमा सबैभन्दा धेरै आश्चर्यचकित भएको यो नै अन्तिम दिन थियो ।


त्यसपछि मेरा जीवनमा प्रेममय भएर अरू कुनै महिला आएनन् । सबैभन्दा पछिल्लो समय आजभन्दा पाँच वर्षअघि एउटी साठी वर्षकी महिलासँग सँगै बस्दै थिएँ । उसका दुई छोरा थिए । कहिलेकाहीं भेट्न आउँथे । बुढेसकालमा आमाले साथी पाएकोमा खुसी थिए । ऊ पनि एक महिनाअघि छोटो बिमारले मरी । यो सत्तरी वर्षको उमेरमा फेरि पनि म एक्लै छु । सम्पत्ति त कमाइयो होला तर जीवनमा अन्तिमसम्म साथ दिने साथी बनाउन सकिएन । अहिले पनि एउटी चालीस वर्षकी महिला रिलेसनमा छ । यो यात्रा पनि कहाँसम्मको हो थाहा छैन ।


उनको कथा सुन्दासुन्दै म त अलमल्ल परेछु । उनले अन्तिममा बोले— यहाँसम्म आइपुगेपछि थाहा भयो जीवन पानीको भुटुन रहेछ । दुवैले आँखा जुधायौं । फुस्रो हाँसो हाँस्यौ र उठ्यौं।

प्रकाशित : आश्विन ११, २०७६ १०:०८
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

कथा : छापामारको छोरो–२

महेशविक्रम शाह

भुइँमा खुट्टा बजारेर सलाम ठोक्दै मेरो बडिगार्डले भन्यो, ‘सर छापामारको छोरो भन्ने हजुरलाई भेट्न चाहन्छ  । ’‘हँ... को रे ?’ कता कता सुनेझैं, महसुस गरिरहेझैं लाग्यो मलाई यो नाम  ।

‘छापामारको छोरो सर ।’ मेरो बडिगार्डले नाम दोहो‌र्‍यायो ।


‘छापामारको छोरो !!’ मेरो स्वरमा किञ्चित आश्चर्य थियो ।


‘हो सर ! छापामारको छोरो ।’ आफ्नो बोलीमा मेरो गार्ड आश्वस्त देखिन्थ्यो ।


‘कहाँ छ त्यो ?’ मैले गार्डको अनुहारमा हेर्दै भने ।


‘जिल्ला प्रहरी कार्यालयको हिरासतमा छ सर ।’ छाती तनक्क तन्काउँदै गार्डले फेरि सलाम ठोक्दै भन्यो । ऊ आफ्नो अनुहारमा आत्मविश्वासको भाव ल्याउने प्रयास गरिरहेको थियो ।


’प्रहरीको हिरासतमा छ ऊ ?’ मैले अचम्म मान्दै गार्डको अनुहारमा हेरें ।


‘हजुर सर । उसलाई प्रहरीले पक्रेर ल्याएको तीन दिन भयो । ऊ विप्लव माओवादी हो सर । तर खोइ किन हो आफूलाई छापामारको छोरो भन्दोरैछ हजुर ।’


आफ्नो अनुहार खुम्च्याउँदै मेरो गार्ड बोल्यो ।


उसको अनुहारको भावले बताउँथ्यो उसलाई यसभन्दा बढी केही थाहा छैन । तर मैले सोध्न सक्ने सम्भावित प्रश्नको अनुमान गरेर ऊ तनावग्रस्त बनिरहेको थियो ।


छापामारको छोरो नामले मेरो दिमागमा हलचल मच्चाइसकेको थियो । को होला त्यो ? मेरो मस्तिष्कमा अनेक विचार आइरहेका थिए । मैले जीवनमा पहिलोपटक छापामारको छोरोलाई अठाह्र वर्षअघि रोल्पामा भेटेको थिएँ । त्यस बेला म जिल्ला प्रहरी कार्यालय, रोल्पाको प्रमुख थिएँ ।

माओवादीहरूको सन्देशबाहकका रूपमा काम गरेको अभियोगमा छापामारकी स्वास्नीलाई प्रहरीले समातेको थियो । साथमा छोरो पनि भएकाले उसलाई पनि प्रहरीले आमासँगै ल्याएर हिरासतमा राखेको थियो । विद्रोही माओवादी छापामारको छोरो भएकाले उसलाई प्रहरीहरू छापामारको छोरो भनेर बोलाउने गर्थे । फुच्चे छापामारको छोरो बालक भए पनि निडर र निर्भीक थियो ।

ऊ निसंकोच प्रहरीहरूको जमात अगाडि छापामार युद्धकलाका करतबहरू प्रदर्शित गरिरहेको थियो । उसको यस कलाकारिताले प्रहरी कार्यालयमा हलचल मच्चाएको थियो । हामीले केही दिनपछि कानुनी प्रक्रिया पूरा गरेर मानवीयताको आधारमा आमा–छोरा दुवै जनालाई हिरासतमुक्त गरी घर फर्काइदिएका थियौं । घर फिर्ता पठाएको दोस्रो दिन नै छापामार आएर आफ्नी स्वास्नी र छोरोलाई जंगलमा लिएर गएको खबर हामीछेउ आइपुगेको थियो ।


मैले स्मृतिको पर्दा उघारेर अतीतमा चियाएँ । द्वन्द्वकालीन दिनको सम्झनाले मलाई भावुक बनाएको थियो ।


‘त्यो फुच्चे छापामारको छोरो अहिले कहाँ होला ? उसको बाबु र आमा के गर्दै होलान् ? सशस्त्र द्वन्द्वको चपेटामा परेर जीवन गुमाएका रहेनछन् भने सायद जीवितै होलान् । दसवर्षे माओवादी सशस्त्र द्वन्द्वको समाप्तिपश्चात् देशमा शान्ति बहाल भयो ।नागरिकले नयाँ संविधान पाए । देशमा संघीय लोकतान्त्रिक गणतान्त्रिक व्यवस्था लागू भयो । सायद उसका बाबुआमाले पनि माओवादी जनयुद्धमा गरेको योगदानस्वरूप पक्कै उपल्लो पद र पहुँच भेट्टाए होलान् । छापामारको छोरोको बाबु केन्द्र अथवा प्रदेश सरकारको मन्त्री नै पो बनिसक्यो कि ! छापामारको त्यो फुच्चे छोरो पनि पच्चीस छब्बीस वर्षको लक्का जवान भइसक्यो होला । ऊ पनि आफ्नो बाबुको पीएसीए बनेर जनयुद्धको बेला देखेका सपनाहरू साकार पारिरहेको पो छ कि !' मेरो दिमागमा यिनै कुराहरू खेलिरहे । मेरो मन छापामारको छोरोको स्मृतिमा द्रवित बनिरहेको थियो ।


‘सर म के खबर पठाऊँ ? त्यो छापामारको छोरोलाई यहाँ लिएर आइज भनौं हजुर ?’ मेरो गार्ड मेरा सम्मुख हलचल नगरी उभिइरहेको थियो ।


‘म उसलाई भेट्न आफैं त्यहाँ जान्छु । यही खबर पठाइदेऊ,’ मैले गार्डलाई आदेश दिएँ ।


ऊ मेरा सामुन्ने खडा थियो । फरक यत्ति थियो ऊ हिरासत कक्षको बारभित्र थियो । म बाहिर ।


पच्चीस–छब्बीस वर्षको हट्टाकट्टा युवा थियो ऊ । दारी–जुँगाले छोपिएको अनुहार । लापरबाह तरिकाले छोडेको नमिलेको कपाल । मलाई देख्नेबित्तिकै ऊ भुइँबाट जुरुक्क उठेको थियो । मुस्कुराउँदै उसले दुई हात जोड्दै भन्यो, ‘नमस्कार सर ।’


‘नमस्ते ।’ मैले उसको शिरदेखि पैतालासम्म सर्सर्ती हेर्दै भनें । म उसलाई चिन्ने प्रयास गरिरहेको थिंए । तर ऊ मेरालागि अपरिचित व्यक्ति थियो ।


‘सर चिन्नुभएन मलाई ?’ ऊ मलाई हेर्दै मुस्कुराइरहेको थियो ।


‘अहँ ...!’ मैले सम्झेसम्म उसलाई न त कहिले देखेको थिएँ न त हाम्रो कहिले भेट नै भएको थियो ।


‘सर अठाह्र वर्षपहिले तपाईं जिल्ला प्रहरी कार्यालय, रोल्पाको इन्चार्ज हुनुहुन्थ्यो । त्यस बेला मेरी आमा र म तपाईंको हिरासतमा थियौं । तपाईं मलाई ए छापामारको छोरो भनेर बोलाउनुहुन्थ्यो । मैले तपाईंको अगाडि छापामार युद्धका करतबहरू देखाएको थिएँ ।

पछि तपाईंको छोरोसँग पनि मेरो दोस्ती भयो । जीवनमा पहिलोपल्ट मैले तपाईंको छोराको साइकल चढेको हुँ सर । म तपाईंहरूको दुश्मन छापामारको छोरो भए पनि तपाईंले मलाई घृणा होइन माया गर्नुभयो । मैले तपाईंको त्यो मायालाई कहिले भुल्न सकिनँ सर ।’ बोल्दाबोल्दै रोकियो ऊ । उसका आँखाहरू रसाउन थालेका थिए । आफ्नो भावुकतामाथि नियन्त्रण राख्ने प्रयास गर्दै ऊ बोल्यो—
‘अब त मलाई चिन्नुभयो होला नि सर ?’


‘मैले तिमीलाई चिनें बाबु । तिमी त्यही छापामारको छोरो हौ जसलाई मैले रोल्पाको प्रहरी हिरासत कक्षमा भेटेको थिएँ । त्यस बेला तिमी सानो फुच्चे बालक थियौ । तर तिमीलाई आज यो अवस्थामा देख्दा मलाई दुःख लाग्यो । आऊ भित्र बसेर कुरा गरौं ।’


‘उसलाई कार्यालयमा लिएर आऊ ।’ मैले हिरासत कक्ष व्यवस्थापन प्रहरी अधिकृतलाई आदेश दिएँ ।


म कार्यालयको कुर्सीमा बसिरहेको थिएँ । प्रहरीले उसलाई हातमा हतकडी लगाएर ढोकानिर ल्यायो ।


‘सरभित्र ल्याऊँ हजुर ?’ हिरासत कक्ष हेर्ने प्रहरी अधिकृत बोल्यो ।


‘ल्याऊ ।’ मैले भनें । छापामारको छोरोतिर हेर्दै मैले भनें, ‘कुर्सीमा बस ।’


‘धन्यवाद सर ।’ हात जोर्दै ऊ कुर्सीमा बस्यो ।


‘हतकडी खोलिदेऊ ।’ प्रहरीलाई आदेश दिएँ । प्रहरीले हतकडी खोलिदियो ।


उसले मतिर हेर्दै मुस्कुराउँदै भन्यो, ’धन्यवाद सर ।’


‘तिमीलाई अझै छापामारको छोरो भनेर बोलाउनु र !’ म मुस्कुराएँ । ‘अब त तिमी लक्का जवान भइसक्यौ । तिम्रो नाम के हो ?’ मैले उसका आँखामा हेंरे ।


उसले पनि मलाई हेरिरह्यो । केही बोलेन । निरपेक्ष भावमा आफ्ना दुवै हात एकआपसमा रगडिरह्यो ।


मैले उसको अनुहार नियालिरहें । मेरा आँखाहरूमा प्रश्नैप्रश्नका खात थिए ।


‘म विप्लव माओवादी हुँ सर । अर्को नामको केही अर्थ रहेन ।’ उसले आफूलाई सम्हाल्दै भन्यो । उसको अनुहारमा अघि देखिएका छापामारको छोरोका बालसुलभ भावहरू लुप्त भइसकेका थिए । उमेरभन्दा वयस्क र कठोर देखिएको थियो उसको अनुहार ।


उसलाई यस अवस्थामा पाएर म अचम्मित र विष्मित थिएँ । देशमा नयाँ शासन व्यवस्था आएपछि सशस्त्र द्वन्द्वमा माओवादी विद्रोहीको तर्फबाट जजसले योगदान दिएका थिए, बहुसंख्यकले राज्यबाट केही न केही पाएका थिए । मलाई लागिरहेको थियो छापामारको छोरोका बा आमाले पनि आफ्नो सारा जीवन होमेका छन् । तिनीहरूले पनि निश्चय नै कुनै राजनीतिक, प्रशासनिक वा सैनिक नियुक्ति पाए होलान् । तर छापामारको छोरोको अवस्थाले ठीक उल्टो संकेत गरिरहेको थियो ।


‘तिमी कसरी विप्लवको समूहमा लाग्यौ ? तिम्रा बा–आमा कहाँ हुनुहुन्छ ? के गर्दै हुनुहुन्छ ?’ अधैर्य हुँदै सोधें मेले ।


उसले लामो सास तान्यो । सायद मेरा प्रश्नहरूले उसलाई विचलित बनाएको हुनुपर्छ । उसले आफ्नो टाउको निहुरायो । केही बेर मौन केही सोचिरह्यो । टाउको उठाएर झ्यालबाहिर हे‌र्‍यो । केही बेर टोलाइरह्यो । तत्पश्चात् मेरा आँखामा हेर्दै बोल्यो, ‘जिन्दगी सोचेजस्तो भएन सर ! न मेरा बाले सोचेजस्तो न त मैले सोचेजस्तो नै भयो जिन्दगी । तर हाम्रो जिन्दगी हामीहरूले चाहेजस्तो बनाउने आशा छोडेको छैन सर । म अझै लडिरहेको छु । यो सास रहुन्जेल लडिरहनेछु ।’ उसले मतिर हे‌र्‍यो । उसको अनुहारमा आत्मविश्वास र दृढता झल्किरहेको थियो ।


‘तपाईंले सोचेको जस्तो छैन मेरो वास्तविक कथा । मेरो कथा चुरे पहाडझैं कतै अग्लिएको छ त कतै भास्सिएको छ । धेरै ठाउँमा मेरो कथा क्रमभंग भएर टुट्दै विशृंखलित बनेको छ । रूखको हाँगामा फुल्न नपाई असमयमै झरेको फूलजस्तो मेरो कथा सुन्नुहुन्छ सर ?’ विषादपूर्ण आवाजमा छापामारको छोरो बोल्यो ।


मैले शिर हल्लाएर स्वीकृति दिएँ ।


ऊ आफ्नो कथा बताउन थाल्यो । म फुच्चे छापामारको छोरोलाई आफ्नो मनमा राख्दै युवा छापामारको छोरोको कथा सुन्न थालें ।
उसले सुनाएको कथा यस्तो थियो ...!


‘हाम्रो सानो परिवार थियो । बा, आमा र म । हामीसँग घरवरिपरिको एक टुक्रा जमिन मात्र थियो । त्यत्तिले खान पुग्दैन थियो । बा अर्काको खेत जोत्थे । आमा घरधन्दा गर्थिन् र बाको हात बटाउँथिन् । रोल्पाका गाउँबस्तीहरूमा माओवादीहरूको प्रभाव बढ्दै गइरहेको थियो । एक दिन बाले हामीलाई सुनाए उनी पनि माओवादीसँग जंगल पस्दै छन् ।

रोइरहेकी आमालाई थुमथुम्याउँदै बा बोलेका थिए— एक दिन हामीजस्ता गरिबहरूका दिन आउनेछन् । म त्यसैका लागि लडाइँ लड्न जाँदै छु । मेरा बा रक्तबीज मिहिनेती र इमानदार कार्यकर्ता थिए । माओवादी भएको छोटो समयमा नै उनी सामान्य कार्यकर्ताबाट सिंढी उक्लिँदै स्क्वाड कमान्डर बने । स्क्वाड कमान्डरका रूपमा उनले पार्टीको काम बखुबी निभाए ।

उनी लडाकु छापामारको रूपमा युद्धमा होमिए र कैयौं लडाइँहरू लडे । बाको कामप्रतिको निष्ठा र लगनशीलता देखेर पार्टीले उनलाई स्क्वाडबाट प्लाटुनमा लग्यो । केही समयपछि मेरा बा प्लाटुन कमान्डर बन्न सफल भए । प्लाटुन कमान्डर हुँदा मेरा बाले राज्य पक्षका प्रहरी र सेनाविरुद्ध ठूलठूला युद्धमा भाग लिए र सफलता प्राप्त गरे ।

मेरा बा जहिले भन्थे कि ‘यो युद्ध हामीले जनताको मुक्तिका लागि लडेका हौं । हामीले युद्ध जितेपछि मात्र हाम्रा नागरिकहरूले सुख र शान्तिको अनुभव गर्नेछन् ।’ युद्ध सिद्धेर जनआन्दोलनमार्फत गणतन्त्र बहाल भएपछि मेरा बा सेना समायोजनमा अयोग्य ठहरिए ।

पार्टीले अन्य कुनै राजनीतिक जिम्मेवारी पनि दिएन । उनले यसको विरोध गरे । त्यसपछि पार्टीले बाको वास्ता गर्न छोड्यो । पार्टीले मेरा बालाई कुनै पनि भूमिका दिन चाहेन । अन्ततः निराश भएर मेरा बा गुन्टा बोकेर काठमाडौंबाट गाउँ फर्किए । उनका केही वर्ष पागलपनमा बिते । रातदिन उनी बरबराइरहन्थे । एक दिन बाले भने, ‘म यहाँ बसेर के गर्न सक्छु र ! खेती गरौं भने जमिन छैन, व्यापार गरौं भने नगद छैन । लडाइँमा लागेर आफू त अनपढ भएँ, भएँ, छोरोलाई पनि अनपढ बनाएँ ।


छोरोको भविष्य बर्बाद पारें मैले । अब भएको यो पाखो जमिन बेचेर भए नि म अरब जान्छु । मेरो जीवन बनाए नि बिगारे नि जे गर्छ अब अरबले नै गर्छ ।’ केही दिनपछि जमिन बेचेर पाएको रकम खर्च गरेर बा अरब भास्सिए । तर अरब गएको छ महिनामा नै मेरा बा सदाका लागि बन्द काठको बाकसमा चिरनिद्रामा सुतेको अवस्थामा फर्किए । त्यसपछि हामी दुई आमा छोरा बेसहारा भयौं ।

हामीसँग न जमिन थियो न अन्न । हामीले भोकभोकै काठमाडौंका गल्ली र बाटाहरू चहा‌र्‍यौं । बाका कमान्डरहरू जो सरकारका ठूला मन्त्री थिए, हात जोड्दै अनुनय–विनय गर्‍यौं । बाका समकालीन साथीहरू जो ठूलठूला ओहोदामा पुगेका थिए, तिनका खुट्टा समातेर डाँको छोड्यौं । बाले गरेको बलिदानको दुहाई दियौं । अहँ हाम्रा आँसुहरूले तिनका मन पगाल्न सकेन । बाको बलिदानको गाथाले तिनका ढुंगा बनेका हृदयमा करुणाको अंकुर टुँसाउन सकेन । पछिपछि त हामीलाई देखेर तिनीहरू मुख लुकाउन थाले ।

मेरा बाको बलिदानले सुकिला बनेका कामरेडहरूले हामीलाई प्रतिगमनकारी देख्न थाले । हामी आमाछोरा असहाय भएर गाउँ फर्कियौ । गाउँमा हाम्रो भन्ने न झोपडी थियो न एक मुठी माटो ! गाउँमा अर्काको नोकर भएर हामीले जेनतेन गुजारा चलाउन थाल्यौं ।

फर्किएको एक महिनामा नै बाको मृत्युको पीडा र सुकिला कामरेडहरूको तिरस्कार र अवहेलनाको सन्तापले पिरोलिँदै आमा मरिन् । म एक्लो र टुहुरो भएँ । केही समय गाउँको भेडी गोठालो बनेर गुजारा गरें । त्यसपछि गाउँ छोडेर म सहर पसें । सहरमा अनेकौं हन्डर खाएपछि मलाई चेतना भयो । मेरा बाले जुन दिन देख्नका लागि सशस्त्र युद्ध लडेका थिए, त्यो दिन त आएकै रहेनछ ।’


यति भनिसकेपछि शून्यमा हेर्दै ऊ टोलाइरह्यो । जीवन भोगाइले पाषाण बनेको उसको अनुहारलाई आँखाका डिलबाट झर्न नसकेका आँसुहरूले भित्रभित्रै थिलथिलो र द्रवित बनाइरहेको थियो ।


‘...त्यसपछि मलाई लाग्यो जुन सपना देखेर मेरा बा जनयुद्धमा होमिनुभएको थियो, त्यो सपना त तुरियो । त्यसभन्दा पनि पीडादायक दृश्यहरू देखेर म कहालिएँ । हामीलाई मुक्तिको सपना देखाउने आदरणीय कामरेडहरू दलाल, गल्लावाल र ठेक्कावालमा रूपान्तरण हुनुभयो । मेरा बाले देशमा ठेकेदारतन्त्र ल्याउन बन्दुक उठाएका थिएनन् ।

आम नागरिकको आत्मसम्मानपूर्ण जीवन बाँच्न पाउने हक स्थापित गर्न बन्दुक उठाएका थिए । हामीले भन्ने गरेको सामन्ती व्यवस्थामा हामीहरू जति उपेक्षित र पीडित थियौं त्योभन्दा बढी उपेक्षित र अपहेलित हामी आफूले सशस्त्र युद्ध लडेर ल्याएको व्यवस्थामा भयौं । हाम्रालागि यसभन्दा पीडादायक विषय अरू के हुन सक्छ ? यो पीडाबाट व्यक्तिगत रूपमा उन्मुक्ति पाउन बहुलाउनु र भीरबाट हाम फालेर मर्नुभन्दा जनताको उन्मुक्तिका लागि फेरि बन्दुक समातेर युद्धमा होमिनु र दुश्मनको गोली खाएर मर्नु श्रेयष्कर र गौरवपूर्ण हुन्छ भन्ने लागेर म विप्लव माओबादी बन्न विवश भएँ सर ।’


उसले मतिर हे‌र्‍यो । उसको अनुहारमा अहिले कोमल भावहरू थिएनन् । एकप्रकारको स्थूलता र जडता थियो ।


उसको जीवन भोगाइ सुनेर म भावशून्य बनेको थिएँ । ऊ र उसका बा–आमाले भोगेको दुःख र पीडालाई महसुस गरेर म विचलित बनिरहेको थिएँ । उसलाई भेट्नुभन्दा पहिले उसको बारेमा मैले गरेको कल्पना र उसले मलाई साक्षात्कार गराएको उसको विपनाबीच गहिरो खाडल थियो ।

उसले भोगेको वास्तविकतालाई आत्मसात् गरे तापनि म अझैं विश्वास गर्न सकिरहेको थिइनँ, विद्रोही छापामारहरूले सशस्त्र युद्ध लडेर ल्याएको शासन व्यवस्थामा पनि के छापामारको छोरोले त्यही नियति भोग्नुपर्ने जुन उसले युद्धकालमा भोगेको थियो ?


‘के तिमीलाई लाग्छ कि विप्लव माओबादीहरू वर्तमान व्यवस्थामा देखिएका त्रुटिहरू सुधारेर अघि बढ्छन् ? के तिनीहरूले पनि जनताकै मुक्तिका लागि बन्दुक उठाएका हुन् त ?’ विप्लव माओवादी बनेको छापामारको छोरोको अनुहारमा हेर्दै मैले भनें ।


उसले आफ्ना आँखाहरूमा गम्भीर भाव ल्याउँदै मतिर हे‌र्‍यो र भन्यो, ‘मलाई विश्वास छ, विप्लव माओवादीको उद्देश्य यही हो । तर कहिलेकाहीं म भयग्रस्त पनि हुन्छु यो सोचेर कि मेरा बाले लडेको आदर्शको लडाइँ त खेर गयो । दस वर्षसम्म लडाइँको नेतृत्व गरेका र हजारौं कार्यकर्ताको बलिदानी रगतले पोतिएका कामरेडहरूले त बाटो बिराए भने त्यो बटवृक्षको हाँगोका रूपमा रहेको यो विप्लवले पनि बाटो नबिराउला भन्न सकिन्न । जनताको मुक्तिको आडमा राजनीतिक शक्ति प्राप्तिका लागि यो संघर्ष गरिएको हो भने यसकै विरुद्धमा फेरि अर्को हिंसाको शृंखला सुरु नहोला भन्न सकिन्न ।’ ऊ गम्भीर देखियो ।


‘तिम्रो उद्देश्य परिपूर्तिका अन्य विकल्प पनि त छन् नि । तिमी त्यसमा किन प्रयास गर्दैनौ ? के बन्दुक समात्दैमा र हिंसा मच्चाउँदैमा देशमा परिवर्तन आउँछ ? राजनीतिक परिवर्तनको साथसाथै राजनीतिक स्थिरता महत्त्वपूर्ण हो भन्ने कुरा अहिलेको अवस्थाले देखाउँदैन र ?’ मैले आफ्नो तर्क प्रस्तुत गरें ।

मलाई सुनेर उसले एक छिन गम खायो । तत्पश्चात् लामो सास तानेर छोड्दै ऊ बोल्यो—
‘बन्दुक समातेर हिंसा मच्चाउँदैमा परिर्तन आउने भए अहिलेसम्म नेपाली नागरिकहरू संसारमा सबैभन्दा सुखी र समृद्ध बनिसक्नुपर्ने हो । हामीले सोचेको यो समृद्धि र सुख कहिले आएन । तर हिंसा अझैं जारी छ । तपाईंको यो मतसँग म सहमत छु तर मेरालागि वर्तमान समयमा अन्य कुनै विकल्प छैनन् । राज्यले हाम्रालागि कुनै उपयुक्त विकल्प दिएको छैन । कमसेकम भावनामा भए पनि मैले आफूलाई आश्वस्त पार्न सकेको छु कि म मेरा बाले अँगालेको सिद्धान्तबाट विचलित भएको छैन ।

म आफैंले आफैंलाई घृणा गर्ने गरी आफ्नो चरित्रबाट स्खलित भएको छैन । विप्लव माओवादी अँगाल्नुको तात्पर्य मेरो आत्मसन्तुष्टि पनि हो कि मेरा बाका समकालीन कामरेडहरूको दया र मायामा म बाँचिरहेको छैन । हामी युवाहरूलाई राज्यले गरेको चरम बेवास्तालाई टुलुटुलु हेरेर बाँच्न म अभिषप्त छैन । म स्वतन्त्र छु । म पृथक् छु । बरु तिनीहरूलाई चुनौती दिन सक्ने सामर्थ्य राख्छु । यस अनुभूतिले मात्र पनि मलाई बाँच्ने प्रेरणा दिएको छ सर ।’


उसले शिर ठाडो पारेर मलाई हे‌र्‍यो । आफूले समातेको मार्गप्रति पूर्णरूपमा आश्वस्त नभए पनि आफ्नो उद्देश्यप्रति भने ऊ विश्वस्त देखिन्थ्यो ।


‘त्यसो भए के जेलको छिंडीभित्र आफ्नो जीवन समाप्त पार्ने विचार हो तिम्रो ?’ मैले उसको अनुहारमा दृष्टिपात गरें ।


‘राजनीतिक सिद्धान्तका कारण जेल जानुपरे, त्यो मेरालागि अवसर हुनेछ सर । आफ्नो व्यक्तित्वलाई निखार्ने उपयुक्त समय हुनेछ ।’ उसले निर्विकार भावमा जवाफ दियो ।


‘तिमीमा यत्ति चेत त हुनुपर्ने हो कि तिमी राजनीतिक सिद्धान्तका कारण नभई बम विस्फोटन गरी मानवीय र भौतिक क्षति गरेको अभियोगमा जेल जाँदै छौ । यो राजनीतिक नभई आपराधिक कार्य हो । तिम्रो भाषामा यो क्रान्ति होला तर कानुनको भाषामा यो विशुद्ध अपराध हो ।’ म तिखो आवाजमा चिच्याएँ ।


‘बम विस्फोटन र मानवीय क्षतिको यो घटना नेपालको पहिलो घटना होइन डीआईजी साहेब । तपाईं रोल्पाको प्रहरी प्रमुख हुँदा जोसँग युद्ध लड्दै हुनुहुन्थ्यो ती मान्छेहरू अहिले सत्तामा छन् र तपाईं अहिले तिनीहरूकै आदेशको पालना गर्दै हुनुहुन्छ । के थाहा भोलि तपाईंले मेरो आदेश पो मान्नुपर्ने हो कि ? अपराध र क्रान्तिको परिभाषा समयसापेक्ष हुन्छ सर ।’


धक फुकाएर हाँस्यो ऊ । ऊ युद्ध जितेको विजयी योद्धाझैं प्रतीत भइरहेको थियो ।


मैले बिस्तारै उसको हात समातें । मेरो स्पर्शले प्रफुल्ल देखियो ऊ । मलाई त्यही फुच्चे छापामारको छोरोको हात स्पर्श गरेझैं लागिरहेको थियो । मैले मायालु भावले उसका आँखामा हेरें । उसका आँखामा मप्रति अगाध प्रेम र श्रद्धा थियो ।

मैले उसका गहिरा आँखामा नियाल्दै भनें—‘मैले रोल्पामा तिमी र तिम्री आमालाई हिरासतबाट मुक्त गरेर घर पठाउँदा सोचेको थिएँ पक्कै तिमी पनि आफ्नो छापामार बासँगै लागेर छापामार बन्नेछौ । त्यसबेला म तिमीलाई त्यो परिस्थितिबाट बचाउन नसकेकोमा दुःखी थिएँ । अहिले तिमीलाई विप्लव माओवादीको रूपमा पाउँदा मलाई दुःख लागेको छ । देश र जनतामा परिवर्तन ल्याउन हिंसा नै एक मात्र विकल्प होइन । यस आधुनिक युगमा थुप्रै विकल्प छन् जसलाई हामी आफ्नो आवश्यकता र उद्देश्यका आधारमा छनोट गर्न सक्छौं । आशा छ एक न एक दिन तिमी हिंसाको मार्ग त्यागेर अहिंसाको मार्गमा आउनेछौ र राष्ट्र निर्माणमा आफ्नो यागदान दिनेछौ ।’


उसले पुलुक्क मतिर हे‌र्‍यो । अनुहारको भावले भन्थ्यो, ऊ मसँग असंख्य प्रश्न सोध्न चाहन्छ । तर उसले मसँग कुनै प्रश्न सोधेन ।
‘सर उसकी स्वास्नी उसलाई भेट्न आएकी छे ।’ मेरो गार्ड सलाम ठोक्दै दैलोनिर उभियो ।


‘यहाँ बोलाऊ ।’ मैले आदेश दिएँ ।


एउटा सानो बच्चासहित एउटी महिला दैलोमा झुल्किन् । मैले कुर्सीमा बस्ने इसारा गरें । कुर्सीमा बस्नेबित्तिकै उनी लोग्नेतिर हेर्दै घ्वाँघ्वाँ रुन थालिन् । आमा रोएको देखेर सानो बच्चा पनि आमालाई अँगालो हाल्दै रुन थाल्यो ।


‘सर यो मेरी स्वास्नी हो । बिहे गरेको पाँच वर्ष मात्र भयो । मैले उसलाई पेटभरि खान दिन सकेको छैन । मेरो घरद्वार छैन । ऊ माइतमा बस्छे । यो मेरो छोरो मलाई चिन्दैन सर । म कहिल्यै उनीहरूसँग बस्न पाउँदिनँ । कसरी आफ्नो बालाई चिनोस् !’ छोरोतिर हेर्दै ऊ भावुक भयो । उसका आँखाबाट तुरुक्क दुई थोपा आँसु गालातिर झरे ।

बाहुलाले आँसु पुछ्दै उसले मतिर हेर्दै भन्यो—‘सर मैले देखेका सपनाहरू पनि मेरा बाका सपनाझैं तिरोहित भए भने मेरो पुस्ता पनि खेर जानेछ । तपाईंले चाहेजस्तो अहिंसाको मार्गमा हिँडेर भविष्य बनाउने युवाहरू कोही हुने छैनन् देशमा । धेरै युवा बिदेसिनेछन् भने ती थोरै युवा जो विदेश जान नपाएको सन्तापमा देशभित्रै हिंसा मच्चाउनेछन् । त्यसपछि के तपाईं मेरो छोरोलाई भविष्यको छापामार बन्नबाट बचाउन सक्नुहुन्छ सर ?’


म अवाक मुद्रामा कहिले उसलाई त कहिले उसको सानो छोरोलाई हेरिरहेको थिएँ ।

प्रकाशित : आश्विन ११, २०७६ १३:०४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्