कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

रिसमाथिको राजनीति

निबन्ध
कुमारी लामा

तपाईं धेरै रिसाउन थाल्नुभएको छ आजकल’ एक आत्मीय मित्रको गुनासो । साँच्चै ?’ अकस्मात् पाएको कमेन्टले अलिकति झस्कन्छु । ‘पहिला त यस्तो हुनुहुन्नथ्यो,’ उनको दाबी । उनीसँग छुट्टिएपछि भने असहजता बढेको छ । आफैंतिर हेर्छु, घोत्लिन्छु । उनको ‘पहिला त यस्तो हुनुहुन्नथ्यो’ ले नराम्ररी लखेट्दै छ । पहिला कस्तो थिएँ म ?

पहिला, प्रश्न गर्दिनथें । धेरै कुरा देख्दिन पनि थें । कति कुरा यस्तै हो भनी स्विकारिदिन्थें । तर आजकल प्रश्न गर्न थालेको छु । प्रस्ट देख्छु विभेद, विसंगति र बेथिति । सायद त्यसैले आजकल म बढी नै रिसाउन थालेकी छु ।


नचाहँदा पनि धेरै घटनाहरू ठोक्किन आइजान्छन् आजकल । त्यसैले चाहेर पनि म अलग बस्न सक्दिनँ । भर्खर एउटा घटना नजिक भएँ । दिक्कदारीसँगै भित्रभित्रै मुर्मुरिएँ । तर रिस देखाउन सक्ने अवस्था थिएन ।


साढे दुई दशकअगाडि उसले स्वास्नी र चिचिला छोराछोरी छाडी हिँड्यो । मन पराएर ल्याएकी दुलही थिई ऊ खासमा । गाउँको नामी परिवारकी छोरी । माया प्रेम भनेर हिँडिदिएकी थिई । केही वर्षमा त्यो प्रेमिल समय टुट्यो । हातमा लागे नानीहरू । लोग्ने फुक्काफाल भई अर्की टिपी हिँडिदियो । त्यस अर्कीपछि फेरि अर्की पनि टिप्न भ्यायो । उसले जतिवटी फेरबदल गरे पनि यी लालाबालासहितकी आमाले घर र नानीहरू छाडी हिँड्ने कता ? त्यही पनि निकै अघिको समय । स्वास्नीको त के नानीहरूको पनि त वास्ता गरेन उसले । अब ती आमाले कति हन्डर ठक्कर खाइन् होला आफैं विचार गर्नुस् ।


यी त भए ती संघर्ष गरेर अघि बढेकी आमाको विगतका कुरा । यस्ता घटना त छ्याप्छ्यापती छन् हामीछेउ । मेरो सरोकार खासमा यसैसँग जोडिएको एक अर्को पाटोतिरको हो । उनै आमाकी छोरीले मनमा ईख राखेर बेस्सरी दुःख गरेर पढिन् । उनको मिहिनेत र परिश्रमले गर्दा आज उनको राम्रो व्यवस्था छ । साथै आमाका लागि राम्रो चाँजोपाँजो पनि मिलाएकी छन् । केही समयअघि उनको बिहेको कुरो चल्यो । बिहेमा उही बेपत्तिएको बाउको खोजी भयो । आमाको पीडा देख्दै हुर्किएकी छोरीले त धेरै अघि नै त्यागेकी हो बाउ । तर फेरि आज आफ्नो कर्म चलाउन उही बिचल्ली पारी हिँडेको मानिस खोज्नुपर्ने भो । उनले नमान्दैमा नहुने । देखाउनका लागि भए पनि त्यही व्यक्तिलाई उनीहरूले बोलाई लोकको अघि उभ्याउनुपर्‍यो ।


बाउ त उभ्याउनैपर्ने रहेछ नचाहँदा पनि ! हामीले आत्मसात गरेको संस्कार र संस्कृति कति डरलाग्दो छ । त्याग्न चाहेर पनि त त्याग्न नमिल्ने रैछ त ! आमाबाट मात्र कर्म चलाउन आनाकानी गरिदिन्छ हाम्रो संस्कार । पुरुषको ठाउँ त जहिल्यै सुरक्षित र बलियो । बाफ रे ! जहिले पनि आफ्नो ठाउँ दाबी गर्न पाउने । संस्कार र संस्कृतिको नाममा महिलालाई दोस्रो तहमा राखिएको एक ज्वलन्त उदाहरण हो यो । त्यस नाटकको साक्षी भइरहँदा मेरो मन पोलिरह्यो । महिलाको अस्तित्वलाई फ्याट्टै नगन्ने यस्ता संस्कारहरूको साक्षी हुँदा रिस उठ्दैन त ? तर स्वास्नी मान्छेले रिसाउन मनाही छ भनी पाठ घोकाइरहन्छ यही समाज । त्यसैले अलिकति त घोत्लिनैपर्‍यो यो रिस राजनीतिबारे ।
.....
डेबिड एल. गिटोमोरको ‘रेसलिङ विद रौद्र इन संस्कृत पोएटिकस : जेन्डर, पोलुसन एन्ड शास्त्र’ नामक एक प्राज्ञिक लेखले टाउको रन्न पारिरहेको छ । त्यसमाथि मेरी साथीले औँल्याइदिएको मेरो बढेको रिसका कुराले टाउको रन्काइमा अझ थपथाप पारेको छ । खासमा गिटोमोरले रिसमाथि कसरी लिङ्गीय राजनीति भयो भनी हाम्रा शास्त्रहरूमा भएका केही उदाहरणसहित प्रस्ट्याएका छन् । रिस त अन्य धेरै स्वाभाविक मानवीय गुणजस्तै मानिसले आफूसँग लिई आएको एक गुण हो । तर ‘रिस’ पनि लैङ्गिक विभेदको मारमा परेको देख्दा भने निकै चकित हुन्छु ।


गजब के भने, मानवजन्य गुण त लिङ्गभन्दा परको कुरा हो तर पितृसत्तात्मक प्रवृत्तिको काइतेपना त्यहाँ देखिन्छ जब यस्ता स्वाभाविक गुण या दोषमा पनि महिला या पुरुष भनी कित्ताकाट गर्ने गरिदिन्छन् । हामी धेरैले सुने भोगेकै कुरा, छोरी अलि सन्किई, रिसाई या हाडाङहुडुङ गरी भने त्यस्तो अवस्थाका लागि एक हरफ प्रतिक्रिया तयार हुन्छ प्रत्येक अभिभावकको मुखमा, ‘छोरीमान्छे भएर यसरी रिसाउनु हुन्न ।’ रिसाउन पनि अर्को लिङ्गी भएर जन्मनुपर्नेजस्तो !


छोरीलाई सम्झाउने मुख्य जिम्मा पाएका आमाहरूले बोल्ने यो पूर्वतयार भाषा आमाहरू निर्मित भने पक्कै होइन । उनी त केवल पितृसत्तात्मक निर्देशनका पालक हुन् । उनीहरूलाई संस्कार र मूल्य मान्यताको नाममा त्यसैको भारी बोकाइएको छ । उनीहरू आफैं पनि चालै नपाई लामो समयदेखि त्यही संस्कार र मान्यताको फन्दामा जकडिइरहेका छन् । शास्त्रहरू नै फलाकिबस्छ विभेदकारी नियम कायदा । त्यही अनुसरण गर्ने समाज र मानिसहरू त्यस प्रवृत्तिबाट कसरी अछुत हुनु त ।


मेरी आत्मीय मित्रले ममा बढ्दै गरेको सन्काहापना र आक्रोश औँल्याइन् । किन कि उनलाई म रिसाएको हैन शान्त भएको मन पर्छ । उनी अर्थात् समाजलाई मेरो शालीनता मन पर्छ न कि मेरो रिस । समाजले महिला सधैँ शान्त, सहनशील र मौन बसेको मन पराउँछ । मन पराउने मात्र होइन असल महिलाका गुणहरू यी यी हुन् भनी लामो सूची पनि तयार गरिदिएको छ । र उनीहरूलाई रटाइरहन्छ ‘रिसाउन मनाही छ ।’ आजकलको भाषामा भन्नुपर्दा उनीहरू सधैँ कुल हुनुपर्छ ।


त्यही कुल हुनुपर्ने मान्यताको पेलानमा छन् आजका महिलाहरू । असल महिलामा हुनुपर्ने गुण बोक्दाबोक्दा उनीहरू सिद्रा भइसकेको कसले देख्ने । समाज, संस्कार, मान्यता र संस्कृतिको ठेक्का महिलाको मात्र ? यही प्रश्नले गाँज्दा रिस उठ्दैन भन्या ? फेरि पनि रिसाउन मनाही छ । रौद्रता ठीक होइन महिलाका लागि भन्ने कुरो यति जब्बर भएर सबैको मनमा बस्नुको जरा कति हो कति लामो रैछ । हाम्रा शास्त्रहरूले नै रिसलाई राक्षसी प्रवृत्तिसँग जोडिदिएपछि रिस उठे पनि रिस देखाउने कुरै भएन । किन कि राक्षस बन्नु कसलाई मन पर्छ र !

वास्तवमा मेरो साथीको धारणा त नितान्त रूपमा हाम्रो समाजको धारण हो । समाजको धारणा संस्कार र मान्यतामा अडिएको हुन्छ । अनि फेरि प्रश्न उठ्छ ती संस्कारलाई वैधता कसले दियो ? निश्चय नै जो शक्तिशाली थियो उसैले । फेरि अर्को प्रश्न । को थिए र अझै छन् त शक्तिशाली ? निसन्धेह पुरुष या पितृसत्ता । कुरो को चुरो यही त छ । महिलाको रिस, प्रेम, बोली–वचन, सुन्दरता, सबै सबैको निर्धारण त अरू कसैको इसारा या अनुकूलतामा चल्ने रहेछ । त्यसैले महिलाको रिसमाथिको बन्देज त स्वाभाविक भयो । यही लामो समयदेखि चलिआएको प्रचलनको पक्षधर हाम्रो समाजलाई महिलाले रिसाएको मन कसरी पर्नु ?


रिसको लिङ्गीय भागबन्डाभित्रको राजनीतिसँग पाइलापाइलामा ठोक्किन पुग्छौँ हामी । हालै एउटी मित्र घरेलु हिंसा सहँदासहँदा आजित भएर प्रहरीमा उजुर गर्न पुगिन् । उनको उजुरीमाथि खिल्ली उडाएझैँ उल्टै पीडक पक्षबाट अनेकन लाल्छनाहरू उनीमाथि नै थोपरिए । एउटा असाध्यै हास्यास्पद दाबी रह्यो पीडक पक्षको कि उनी ‘चोथाले’ छिन् । उनको त्यही चोथाले स्वभावले गर्दा नै घटना अघि बढेको हो रे ।


‘चोथाले’ शब्द मुख लाग्ने, झगडा गर्ने या रिसाउने महिलाहरूका लागि प्रयोग हुन्छ । यसको अर्थ महिला चुपचाप बस्नु भन्ने नै हुन्छ । ती मित्र जसले पीडकको हिंसालाई सहेर चुपचाप बसेको भए ऊ चोथाले हुन्न थिई । यो त केवल एक प्रतिनिधि घटना भयो । यस्ता घटनाहरू त हाम्रो समाजमा छ्याप्छ्याप्ती भइरहेका छन् । लोग्नेको चुटाइ खाने अधिकंश महिलालाई परिवारले भनेको सुनिन्छ, ‘त्यसरी मुख चलाउँछौ, अनि चुटिहाल्छ नि !’ कति विभेदी छ यो वाक्य । महिलाले गर्न पाउने एउटै कुरा हो, सहने । यही वाक्यले भन्दै छ महिलाले मुख खोलेको, प्रतिकार गरेको या आक्रोशित भएको पटक्कै राम्रो मान्दैन हाम्रो समाज । बोली र रिस त केवल पुरुषहरूका पेवाजस्ता । त्यसैले त होला हात, लात, गाली, सबै सहेर चुपचाप बस् भनी महिलामाथि अघोषित उर्दी जारी गरिदिन्छ समाज ।


रिसजस्तो स्वाभाविक मानवीय गुणमाथि पनि छेकथुन गरी महिलालाई कज्याउने भरपर्दो कायदा खिपेको छ समाजले । झगडा गर्ने, या अलि बढी रिसाउने महिलाहरूलाई चोथाले मात्र हैन चण्डाल्नी भनेको पनि हामी सबैले सुनेकै छौँ । चण्डालले फोहोरी, असोमती, क्रोधीलगायतका अनेकन नकारात्मक अर्थ दिन्छ । लामो समयदेखि यही पाठबाट दीक्षित आमा, छोरी, बुहारीहरू असोमती र चण्डाल्नी बन्न पक्कै मन पराउँदैनन् । खासमा असोमती नहुनका लागि भयंकर ठूलो कष्ट पनि त बेहोर्नु पर्दैन ।


रिस लुकाउनु र चुपचाप बसिदिनु त हो, बस् । त्यसैले होला धेरैजसो आमा, दिदीबहिनीहरू रिसलाई दबाउँदै चुपचाप बसिरहेकै देखिन्छन् । रिसजस्तो स्वाभाविक मानवीय गुणलाई पनि महिलाले देखाउनुहुन्न भन्नु संस्कार र मान्यताका नाममा समाजले गरेको उपद्रव मात्र हो । महिलाहरूलाई कज्याई सधैँ ठेगानमा राख्न पितृसत्तात्मक समाजले गरेको रिसमाथिको राजनीति मात्र हो । प्रकाशित : जेष्ठ २५, २०७६ ११:३८

प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

प्रतिरोधी पारिजात

पारिजात अस्तित्व चिन्तनको घेराबाट बिस्तारै खुकुलिँदै समाज चिन्तनमा तल्लीन हुँदै गइन् । २०३४ सालमा आएका उनका दुई कृतिहरू 'पर्खाल भित्र र बाहिर' र 'बैंसको मान्छे' उनका अघिल्ला कृतिहरूभन्दा पृथक् छन् ।
कुमारी लामा

काठमाडौँ — काँडेतारले घेरिएको अग्लो पर्खाल  । पर्खालभित्र छन् धेरै जोर आँखाहरू  ।

बाहिर के हुँदैछ उनीहरू लगभग बेखबर छन् । तर, प्रशस्तै छ समय आफूमाथिको आकाश नियाल्न, टोलाउन या केही कल्पना गर्न । मुसिकोट कारागारका कैदीहरूमाझ छु । झलक्क सम्झनामा आएका छन् रमेश । पारिजातको उपन्यास ‘पर्खालभित्र र बाहिर’ को रामबहादुर अर्थात् रमेश । ऊ सदर जेलको झ्यालबाट एकतमास चियाउँदै छ । र, सम्झँदै छ बाटुली ।
(२०३० साल भन्दाअघि फरक थियो पारिजातको लेखन चिन्तन । तीसको पूर्वार्द्धमै आएको उपन्यास ‘पर्खालभित्र र बाहिर’ ले समाजसँग बढी सरोकार देखायो ।)
निराशा बग्रेल्ती छ पर्खालभित्र । सकसको के कुरा । जीवन जो जाम परेको छ । एघार वर्ष भइसक्यो । चुरोट फुक्नु, आफैंसँग संवाद गर्नु, बाटुलीलाई सम्झनु । सम्झनुको कारण छ । उसैले थियो पहिलो प्रस्ताव राखेको, ‘तिमी मसँग बिहे गर है ।’ ऊ गरीब, एक्लो र पीडामा थिई । कसैको साथ किन नचाहनु र ? तर बिहे नाम मात्रको । एक अर्कालाई देख्दै नदेखेको पनि तीन वर्ष भैसक्यो । अनि सकस हुन्न त जेलखाना । पिरोलिनु, बस् पिरोलिनु । त्यही छ ऊसको दिनचर्या । साथी ज्वाला आक्रोश ओकल्छ, ‘त्रान्ति आदर्शको गाथा हैन ।’ तर ऊ मौन बस्छ । ज्वालाबारे सोच्छ, कति फरक छ यो मान्छे ।
कैदी हुनु सजिलो कहाँ छ ? त्यसमा पनि चेतना भरिएको टाउको बोकी चार पर्खालले घेरिनु । समाजमा भइरहेका शोषण र अन्यायका बारे जान्दाजान्दै केही गर्न नसक्नु ! त्यसरी जाकिनु । मनभरि पोखिएको छट्पटीमा आफू केवल एक्लै चिप्लिँदै ठोकिँदै घाइते हुनु । अनि हुन्न त ऊ निराश ? हो, रमेश निराश छ । पोखिन्छ उसको मनोदशा आफैंसँग– ‘यो जेल हो । यहाँ यस्ता अनगिन्ती असजिलापनहरू पचाउन सक्नुपर्छ नत्र मान्छे बौलाउँछ । एउटा यस्तो स्थिति, जसलाई कतैबाट पनि चलाउने ठाउँ छैन, गजबले जाम परेको छ र जहाँ विवेक भएर मौन उभिदिनुपरेको छ ।’
सायद रमेशका यी पीडादायी अनुभूतिमा मिसिएको छ पारिजातकै आफ्नो पीडा पनि । उनी बारम्बार घेरिइरहन्थिन् चार पर्खालभित्र । बिरामी बारम्बारको । कोठा, पर्खाल, झ्याल, अनि आफूभित्र सल्वलसल्वल गर्ने चिन्तन । ती थिए नितान्त निजी उनका । कसैलाई दिन नपर्ने । दिन नमिल्ने दुखाइ । केवल उनको । यसैबीच उपचारको क्रममा भारतमा रहँदा सुकन्यालाई चिठी लेखी बस्छिन् । चिठी त एक बहाना न हो । उनी आफैंलाई पोख्छिन् । आफ्नो बन्दीझैं जीवनका बारे खन्याउँछिन् पत्रमा । ‘...कोठाचाहिँ मलाई जेलजस्तो लाग्यो । पर्खालै पर्खाल बस् । बार्दलीबाट एक टुक्रा चौकोण आकाश देखिन्छ ।’ (अपराजिता ः पारिजातका चिठीहरू, पृष्ठ १०९) । पारिजातले जस्तै आकाश नियाल्छन् सदर जेलका कैदीहरू । त्यसै हूलमा छ रमेश ।
आशा भन्ने केही त्यान्द्रोमा अल्झिनु अनि जीवन अघि बढाइरहनु । यस्तै गर्दै छन् पर्खालभित्र रमेश र ज्वाला, पर्खालबाहिर बाटुली । घरेलुको जागिर खोसिएपछि बेजागिर, बेठेगान भएकी छे बाटुली । पाटीमा बस्न थालेकी छ तर पटक्कै डराउँदिन कसैसँग । विश्वास गर्छे आफैंलाई । एक निर्भीक आइमाई । वर्षौंवर्ष मात्र सम्झनामा पनि अडिने रैछ सम्बन्ध । जसरी अडिएको छ रमेश र बाटुलीको । तीन वर्षपछि बाटुली एक बट्टा चुरोट बोकी रमेशलाई भेट्न पुगिदिन्छे जेल ।
पर्खालभित्रको आफ्नो निरीहपनाले चुटेको छ ज्वालालाई । उसको आक्रोशको मात्रा ह्वात्तै बढेको छ । ऊ रगत बगाउन चाहन्छ । मर्न र मार्न चाहन्छ । शान्तिले क्रान्ति गर्दैन भन्छ । जेलभित्र ऊ सबैसँग रिसाउँछ । आफूसँग झन् बढी रिसाउँछ र एक दिन बिरामी पर्छ । ढल्छ । मानसिक सन्तुलन गुमाएको करार हुन्छ । र एक दिन कोल्याप्स भएको खबर आउँछ । ढल्नुअघि उसले भयंकर फुर्तीका साथ बोलेको थियो, ‘मलाई एकपल्ट फगत एकैपल्ट हेर्ने रहर छ एउटा, फिँज उठेको दूधजस्तो सेतो नदीमा दुई–चारवटा रक्ताम्मे पानीका तरंगहरू एकापट्टिबाट बगेर आइदेऊन् त्यसपछि म विश्वासका आँखाहरूले हेर्छु एउटा परिवर्तनलाई रगतले...’ ज्वालाले चाहेको रक्ताम्मे क्रान्ति र परिवर्तन ऊसँगै समाप्त हुन्छ । किनकि ऊ पर्खालभित्र थियो । एउटा ऊर्जावान् जीवन हेर्दाहेर्दै मगज खुस्केर समाप्त भयो । यसैगरी समाप्त हुँदै छन् आज पनि कैयौं जीवनहरू । अभाव, आक्रोश, असन्तुष्टि, विद्रोह सबैसबै आफैंसँग बोकेर हिंडिरहेका छन् युवाहरू ।
रमेश जेल मुक्त हुन्छ । तर मुक्त हुन सक्दैन आफूले बोकेको सिद्धान्तबाट । पर्खालभित्र ऊ केवल चिन्तन गर्थ्यो, समाजका अनेकन विसंगति र गरिब जनतामाथिको शोषण बारे । पर्खालबाहिर ऊ आफैं प्रत्यक्ष भोक्ता भएको छ । आफूसँगै पढेका साथीहरूको प्रगति चुलिएको छ । साथै निकै अग्लिएको देख्छ, उनीहरूले आफूप्रति देखाइरहेको बेवास्ता । जीवन धान्ने आधार छैन । बाटुलीको हाड घोटाइको मेजमान खाई बस्न अब ऊ सक्दैन । थन्क्याउँछ एक कुनामा आफ्ना डिग्री, विद्रोही चेतना, समाज परिवर्तनका रुमानी सपना र सामेल हुन्छ चक्रपथ निर्माणको मजदुरीमा । त्यही काम पनि बाटुलीले नाइकेलाई भनसुन गरी दिलाइदिएकी हो । पहिलो पटक काममा हाजिर हुनुअघि उसले महसुस गर्छ, अभाव र भोकभन्दा ठूलो केही रहेनछ ।
‘अभावले ग्रस्त एक गरिब परिवारमा जन्मेको आज मलाई शिक्षा, डिग्री, राजनीति र जेल जीवनको गरिमाले काँचुली फेराइदिइसकेको छ तर जीवन खुला रंगमञ्चमा म यद्यपि खानु र लाउनुको प्रश्नचिह्न बोकेको असली मान्छे नै रहेछु ।’
क्रान्ति भन्दाभन्दै एउटा जीवन जेलमै ढल्छ अर्को जीवन यसरी आफैंसँगको द्वन्द्वमा फँस्छ । तर बाध्यता छ पेट पालोको । ‘विचार’ थन्क्याउन बाध्य एक निरीह युवा । ऊ विद्रोहीबाट एक मजदुर भएको छ । पिक, बेल्चा, गैंती छन् उसका औजार । ऊ देखिबस्छ मोटो नाइके र दुब्ला मजदुरहरूको नमिल्दो समाज । तर पर्खालभित्र जस्तै बाहिर पनि ऊ मौन नै बस्छ । दस ठाउँ टालेको कट्टु लाएर काममा धसिएका क्युरी तामाङ र लालेहरू छन् उनका साथी । त्रिशूलीतिरका यी तामाङहरू आज पनि उसैगरी आफ्ना पसिनाको सौदामा छन् । उनीहरूसँगै मिसिएका छन् उतैतिरका श्रमिक महिलाहरू जो बालुवा चाल्दाचाल्दै गाइदिन्छन् मनका पीडाहरू ।
रमेश हेरिबस्छ सबथोक । देख्छ क्युरी तामाङको जब्बरेपना । नाइकेले ज्यालामा ठगेको कुरामा रडाको मच्चाउँछ । ठेकेदारहरू दबाउन खोज्छन् विरोधको आवाज । स्थिति गम्भीर हुन्छ । बर्दीवालाहरू ओइरिन्छन् साइटमै । काममा बाधा गरी सडकमा राजनीति गरेको आरोपमा फेरि पक्राउ पर्छ रमेश । विडम्बना, पक्डन आएका छन् आफ्नै साथी (डीएसपी) । क्युरी पनि उही घानामा परेको छ । ऊ भोकको लडाइँमा छ तर देख्नेले उसलाई राजनीति गरेको देख्छ । या देखाइन्छ । किनकि सत्ता जहिले विरोधी आवाजसँग त्रसित हुन्छ । एक सडक मजदुरको सामान्य विरोधमा पनि ऊ रातभर निदाउन सक्दैन र बुन्छ निकै ठूलो जालो । सबेरै उही जालो बोकी निस्कन्छ सडकमा र फ्याक्छ भोकसँग लडिरहेका मजदुरहरूतिर । कस्तो टिठलाग्दो सत्ता । हतियारसहित उभिन्छ तर थरथरी काप्छ बिनाहतियारका लिखुरे मनुवाहरूसँग ।
पारिजात विभिन्न पात्रमार्फत गरिब, निमुखा र शोषणमा परेकाहरूको आवाज बुलन्द पार्छिन् । ‘पर्खालभित्र र बाहिर’ मा रमेशको राजनीतिक विद्रोही चेतना एकातिर छ भने क्युरी जानअञ्जानमै पनि आफ्नो अधिकारका लागि वकालत गर्छ । बाटुलीमा त झन् बढी छ चेतना । पढेर हैन परेर बढेको चेतना । समाजसँग लडेर अघि बढिरहेकी पौरखी आइमाई । उसको आत्मविश्वास रहरलाग्दो छ ।
२०३४ सालमा आएको यस कृति त्यस बेलाको सकसपूर्ण समयसँगको संवाद हो । भुसको आगोसरी भित्रभित्रै बढ्दै गरेको थियो जन्ताको असन्तुष्टि । प्रजातन्त्र पुनःस्थापनाका लागि तयार हुँदै थियो वातावरण । क्रान्तिका लागि उम्लिरहेको थियो विद्यार्थी युवाहरूको जोस । तर ती तमाम परिवर्तनगामी आवाजहरू दबाउन हरदम प्रयत्नशील थियो सक्ता र शत्ति । त्यसै समय रमेश र रमेशजस्ता धेरैधेरै पर्खालभित्र जाकिएका थिए । उनीहरू ठोस प्रमाणैबिना लामो समयभित्रै थन्किन्थे । छुटेपछि पनि आफ्नो जीवन बाँच्ने स्वतन्त्रता कहाँ थियो र ? जस्तो कि रमेश फेरि पनि त पुग्यो पर्खालभित्र । थाहा छैन अब ऊ कति वर्षभित्रै रहनेछ । तीन महिनाको गर्भ छ बाटुलीको । अबको दिन कस्तो होला उसको ?
पारिजात अस्तित्व चिन्तनको घेराबाट बिस्तारै खुकुलिँदै समाज चिन्तनमा तल्लीन हुँदै गइन् । २०३४ सालमा आएका उनका दुई कृतिहरू ‘पर्खालभित्र र बाहिर’ र ‘बैंसको मान्छे’ उनका अघिल्ला कृतिहरूभन्दा पृथक् छन् । भलै यी दुवै उपन्यासका पात्रहरू आफैंसँगको द्वन्द्वमा बढी अल्मलिन्छन् । तर, आफैंसँगको संघर्षमा बराबर सामेल छ समाज । समाजमा विद्यमान धनी गरिबबीचको अग्लो पर्खालप्रति लेखक भलिभाँती जानकार छिन् । त्यसैले मजदुरको रगतपसिनामा ढाडिएकाहरूप्रति उनी पटक्कै सहज हुन सक्दिनन् । पारिजात प्रतिरोधमा छिन् । सत्ताको । शोषणको । अत्याचार र अन्यायको । कम्तीमा उनको लेखनले त्यसै भन्छ । त्यसैको उपज हुन सक्छ रमेश, बाटुली, ज्वाला र क्युरीजस्ता जुझारु पात्रहरू । कसैलाई पर्खालभित्र थन्क्याउँदैमा निभ्छ र आम जनतामा सल्किएको आक्रोशको ज्वाला ?

प्रकाशित : चैत्र ३०, २०७५ १२:०१
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×