धरान : लाहुरेको सहर - फिचर - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

धरान : लाहुरेको सहर 

बेलायतले सन् २००४ देखि पूर्वगोर्खा र उनीहरुका सन्तानलाई आवासीय अधिकार दिएपछि भने धरानका हरेक गतिविधिमा उनीहरुको उपस्थिति घट्दै
प्रदीप मेन्याङ्बो

धरान — ब्रिटिस गोर्खा रेजिमेन्टमा ३८ वर्ष राइफल बोकेर विभिन्न युद्धमा परेर पनि बाँचेका झप्तमान पारघरी खजुम लिम्बू धरानका एक्ला गोर्खा मेजर हुन् । ८७ वर्ष पुगेका उनी ०१० सालमा भर्ती भएका थिए । त्यस बेला धरानमा ब्रिटिस घोपा क्याम्प स्थापना भइसकेको थिएन ।

ब्रिटिसले भारतको दार्जिलिङबाट गोर्खा भर्ती गराउँदै आएको थियो । जवान उमेरमा भर्ती भएर उच्च पदमा अवकाश पाएपछि लिम्बूले बसोबासका लागि धरान रोजे । ‘धरानमा पछि ब्रिटिस घोपा क्याम्प स्थापना भएपछि त्यहाँ पनि तीन वर्ष गोर्खा मेजरकै रूपमा काम गरें,’ उनी भन्छन्, ‘म पल्टन जाँदा गोरा अफिसरहरूलाई पनि तह लगाएर काममा लगाउन सक्ने एक मात्र वरिष्ठ गोर्खा मेजर थिए, रुकमान मेन्याङ्बो लिम्बू । उनको पालामा धेरै भर्ती भए ।’

०१६ सालमा धरानमा ब्रिटिस घोपा क्याम्प स्थापना भएपछि भर्ती हुनका लागि पूर्वका लिम्बू र राई समुदायको लस्कर लाग्न थाल्यो । रुकमानका पालामा एकै पटक २ हजारदेखि २ हजार ५ सयसम्म भर्ती गरिन्थ्यो । तिनै लाहुरेले १५ देखि २० वर्षमा अवकाश पाएर घर फर्किंदा धरानलाई बसोबासको थलो बनाए, झप्तमानले जस्तै ।

‘हामी भर्ती भएर तीन–तीन वर्षमा छुट्टी आउँदा यो धरान नगरपालिका त भनिन्थ्यो तर नगर जस्तो थिएन,’ मेजर झप्तमान भन्छन्, ‘भानुचोक, छाताचोक त पछि बनेका हुन् ।’ जब धरान र दार्जिलिङबाट अवकाश पाएर घर फर्किनेमध्ये १० प्रतिशत जतिले धरानमा जग्गा किनेर पक्की घर बनाए अनि सहरीकरणको रूपरेखा तयार भएको हो । धरानलाई लाहुरेहरूले ‘ट्रान्जिट’ बनाए । पहाड र मधेसको संगमस्थलमा रहेको धरानलाई गुलजार र व्यापारिक केन्द्र बनाउन पनि उनीहरूको योगदान छ ।

‘४० को दशकदेखि ब्रिटिस लाहुरेहरूले धरानलाई आवास क्षेत्र बनाएर बस्न थालेपछि व्यापक परिवर्तन आएको हो,’ विजयपुरवासी डा. राजेन्द्र शर्मा सम्झिन्छन् । ०५४ सालको स्थानीय चुनावपछि मेयर बनेका मनोजकुमार मेन्याङ्बोले जनसहभागितामा आधारित विकासको मोडल बनाएर सोही नीतिअनुसार सार्वजनिक सडक, ढल, सामुदायिक भवन, वडा कार्यालय, प्रहरी चौकी र खेल मैदान निर्माण गराए । फराकिलो सडक निर्माणका लागि उनले आफ्नो स्वामित्वको जग्गा काटेर जमिन दिए । सडक कालोपत्र गर्न आफ्नो भागमा परेको ५० हजारदेखि ५० लाख रुपैयाँसम्म दिए । त्यति मात्र नगरेर लाहुरेहरूले अरूलाई ठेक्का नदिई आफैं श्रमदान पनि गरे ।

तर बेलायत सरकारले सन् २००४ देखि पूर्वगोर्खा र उनीहरूका सन्तानलाई आवासीय अधिकार दिएपछि धरानका हरेक गतिविधिमा उनीहरूको उपस्थितिमा कमी देखिएको छ । दुई दशकअघिसम्म धरानमा ७ देखि १० हजार घरसंख्यामा ब्रिटिस लाहुरे रहेको अनुमान थियो । तर अहिले ७५ प्रतिशतभन्दा बढी ब्रिटिस लाहुरे बेलायत पलायन भएपछि उनीहरूले बनाएका पक्की घर मात्र छन् । ती घरमा उनीहरूका आफन्त बस्छन् ।

‘धरानमा जनसहभागितामा आधारित विकासको मोडल सफल बनाउनुमा ब्रिटिस गोर्खाहरूको योगदान अतुलनीय छ,’ पूर्वनगर प्रमुख मनोजकुमारले भने, ‘उनीहरूले धरानलाई आवास नबनाएका भए यति धेरै विकास हुँदैनथ्यो ।’ उनीहरूसँग क्रयशक्ति बढी भएको र मोलमोलाइ नगर्ने बानीले यहाँ अरूको व्यापार व्यवसाय पनि फस्टाउँदै गयो ।

जनसहभागितामा धरानको विकास निर्माण भइरहेका बेला नेपाल सरकारले शतप्रतिशत आर्थिक सहयोग गरेको भए आधुनिक बसपार्क, हवाई मैदान, सर्दु र सेउती करिडोर, खहरे तटबन्ध, विभिन्न मनोरञ्जन पार्क, अत्याधुनिक सपिङ कम्प्लेक्स, तरकारी बजार, कृषि बजार पहिल्यै बनिसक्थे । ‘नगरपालिकाको वार्षिक अढाई करोडको बजेटले नधान्दा लाहुरेहरूले नै धरानलाई धानेका थिए,’ मनोजकुमारले भने ।

अरूले व्यापार व्यवसाय गरेको देखेर लाहुरेहरूले सामूहिक साझेदारी र कम्पनीका रूपमा नेपालमै पहिलो पटक धरानदेखि काठमाडौंसम्मको लामो रुटको यातायात सञ्चालन सुरु गरे । लेफ्टिनेन्ट अकलबहादुर मेन्याङ्बोको पहलमा दोस्रो पुस्तालाई स्वदेशमै केही गराऔं भनेर यो पहल थालिएको थियो । अवकाश पाएर धरान बस्न थालेपछि ०२७ सालमा पूर्वाञ्चल मोटर यातायात प्रालिको निर्देशक भएर अकलबहादुरले अरू लाहुरेहरूलाई पनि यातायात व्यवसायमा तानेका थिए ।

धरानमा लाहुरेहरूकै लगानीमा लाहुर रम फ्याक्ट्री र दन्तकाली छाला जुत्ता उद्योग स्थापना भएका थिए । तर व्यवस्थापकीय कमजोरीले उनीहरूको करोडौं लगानीबाट सञ्चालित यातायात व्यवसाय र अन्य उद्योगले निरन्तरता पाउन सकेनन् । पहिले सुरु गरेका उद्योग व्यवसायको व्यवस्थापकीय कमीकमजोरीलाई ध्यानमा राखेर ६० को दशकमा धरानमा फेरि लाहुरेहरूले गोर्खा बचत तथा ऋण सहकारी, गोर्खा सपिङ कम्प्लेक्स, गोर्खा कम्युनिटी हल, १२ बिघा क्षेत्रफल भएको गोर्खा स्मृति पार्कलगायतमा करोडौं लगानी गरेका छन् ।

उनीहरूले ‘वन डे पे स्किम’ मार्फत स्थापित डिपो स्कुल, भूपू सैनिक भवन, पेन्सन पेइङको दुई बिघाभन्दा बढी जग्गालाई अहिलेको मूल्यमा रूपान्तरण गर्ने हो भने अर्बौं रुपैयाँ हुन्छ । उनीहरूले भावी पुस्ताका लागि यतिका लगानी गरे पनि सम्हालिदिने नयाँ पुस्ता विदेश जान नरोकिएपछि लाहुरेका पुराना पुस्ता चिन्तित छन् । ब्रिटिस गोर्खा लाहुरेहरूकै कारण ५० को दशकदेखि धरानको सामाजिक, आर्थिक, सांस्कृतिक गतिविधि चलायमान भएको हो ।

‘बेलायतले गोर्खाहरूलाई आवासीय अधिकार दिएपछि उनीहरूको रोजाइ बेलायत नै हुन थालेकाले त्यसको असर भने धरानमा परेको छ,’ सहप्राध्यापक डा. शर्माले भने, ‘लाहुरेहरूले धरानलाई आधुनिक बनाए । उनीहरूले नै यसलाई पूर्वकै सुन्दर सहरका रूपमा सजाए । पर्यटकीय बनाए ।

अब स्थानीय सरकारले लाहुरेहरूले कायम गरेको धरानको सुन्दरतालाई निरन्तरता दिन जरुरी छ ।’ धरानलाई आर्थिक रूपमा चलायमान बनाउने धेरैजसो लाहुरे बेलायत पलायन भएपछि विकल्पमा कोरिया, मलेसिया र खाडी मुलुकतिर वैदेशिक रोजगारीमा जाने युवा र बीपी कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानमा आउनेहरूले धाने पनि चित्तबुझ्दो नभएको आर्थिक विश्लेषक कृष्ण अग्रवालको बुझाइ छ ।

‘तुलनात्मक अध्ययन गर्दा १० वर्षअघि नेपालको कुल गार्हस्थ्य उत्पादन (जीडीपी) ३२ सय अर्बको थियो । त्यसबेला धरान र यसको पेरिफेरिको योगदान वार्षिक ७५ अर्बको थियो,’ उनले भने, ‘अहिले नेपालको जीडीपी ४८ सय अर्ब रुपैयाँको भएको छ । तर धरानको भने मुस्किलले सय अर्ब मात्र पुगेको छ । हुनुपर्ने १ सय २० अर्ब आसपास हो ।’

यो सबै हुनुका कारण क्रयशक्ति भएका ब्रिटिस गोर्खा लाहुरे र उनीहरूका सन्तान बेलायत जानु नै यसको कारण रहेको अग्रवाल बताउँछन् । यद्यपि पछिल्लो समय व्यापारको ट्रेन्डमा केही परिवर्तन आएको, धरान आसपास ग्रामीण क्षेत्रमा कृषि उत्पादन बढेको र प्रतिष्ठानमा बिरामी र कुरुवासहित दैनिक पाँच–सात हजार सेवाग्राही उपचारका लागि बाहिरबाट आउने गरेकाले केही राहत भएको छ ।

प्रकाशित : आश्विन ८, २०७९ १२:४८
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

सांस्कृतिक घेराभित्र महिला

सांस्कृतिक गतिविधिको घेराभित्र महिलालाई फुर्सद भन्ने अनुभूति हुन पाउँदैन, हरेक जाति–समुदायले आफ्ना सांस्कृतिक अवस्थामा महिलाको हविगत के छ भनी समीक्षा गर्नु आवश्यक छ, हिन्दु संस्कृतिमा त गहिरो अध्ययन जरूरी भइसक्यो
मिश्र बैजयन्ती

काठमाडौँ — प्रसिद्ध लेखक गायत्री चक्रवर्ती स्पिवाक सबाल्टर्नहरू बोल्न सक्दैनन् भन्छिन् । तिनका लागि अरूले नै बोलिदिनुपर्छ भन्ने उनको राय छ । दमित वर्गमा पर्ने सबै सबाल्टर्न हुन् । आर्थिक वर्गले सम्बोधन नगरेका विषयसमेत सबाल्टर्नले गर्छ । 

समयले सबाल्टर्नहरूलाई बोल्न सक्ने बनाए पनि कलाको माध्यम अपनाउनुपर्ने अवस्था अझै छ । कानुन र विधान व्यवहारमा न्यून वा कतै त शून्यसमेत छ । नेपाली सन्दर्भमा हामीले आम महिलालाई अझै पनि सबाल्टर्न अर्थात् निमुखा वर्गमा राखेर हेर्नुपर्ने हुन्छ । निमुखाहरूको सांस्कृतिक अभिव्यक्तिका लागि नेपाली गीत–संगीत क्षेत्रमा महिलाका लागि तीज गीतले निकै शक्ति राख्छ ।

२०७८ र २०७९ सालमा चर्चित गीत बन्यो विष्णु माझीको ‘चरी जेलैमा १’ र ‘चरी जेलैमा २’ । योसँगै अन्य अधिकांश तीज गीतलाई अध्ययन गर्दा समयको अन्तरालमा संगीत परिवर्तन भएको छ तर आजभन्दा आधा शताब्दीअघिका गीतको मर्म आजका गीतमा पनि जिउँदै छन् । खानु तीजको मुख्य मुद्दा नभएको तर्क यी गीत र आधा शताब्दीअघिका गीतले समेत प्रस्तुत गरेका छन् ।

नेपाली समाजका शिक्षित र सम्भ्रान्त महिला दबाबमूलक जीवनको अभिव्यक्तिका लागि निकै कमजोर छन् । तथ्यांक हेर्दा के परिणाम आउँछ, अध्ययनपछि थाहा होला तर साधारणीकरण गरेर हेर्दा भने उच्च वर्गका महिला पारिवारिक अवस्थामा लैंगिक, यौनिक, आर्थिक, श्रमको शोषणका प्रतिवादमा उच्च सहनशीलताको जीवन बाँचिरहेका छन् ।

खासगरी ग्रामीण सामन्त वर्गमा महिलालाई दास बनाउने प्रवृत्ति छ भने सहरिया सामन्त वर्गमा महिलालाई सुखी र सौन्दर्यमुखी बनाउने प्रवृत्ति छ । यस बेला विचार, भावना उत्सर्जनका लागि केही मनोरञ्जन, केही कानुन, केही राजनीति, केही बहसको आवश्यकता हुन्छ । धेरै महिला भावना उत्सर्जनका लागि कलाको सहारा लिन्छन् ।

मैदानमा उत्रने, शारीरिक, मानसिक र बौद्धिक बहसमा जोखिम मोल्ने वर्ग भएकाले मध्यम वर्गका महिला जोखिमपूर्ण कुरा ज्यादा सतहमा ल्याउँछन् भने निम्न वर्गका महिला जानेर–नजानेर व्यवहारमा शोषित पनि छन्, कतिपय अवस्थामा अघि पनि । उनीहरूका लागि परिचयको वर्ग र अध्ययनको परिधि सीमित हुन्छ । श्रमका सन्दर्भमा उनीहरू पुरुष समवयी काम गर्न सक्छन्, मर्यादामा समानुभूति राख्दछन् ।

यस वर्गका महिला चित्त नबुझे दोस्रो बिहे गर्ने, एकल जीवन बिताउने, पारपाचुके गर्नेजस्ता कुरामा धेरै समय लगाउँदैनन् । सांस्कृतिक पर्वका रूपमा यी सबै प्रकारका महिलालाई समग्रमा तीजका गीतले साधारणीकरण गरिदिएका छन् । हुन त नेपाली समाज अहिले न उहिले, कहिल्यै पनि चरित्रका हिसाबले महिलामैत्री छैन ।

‘हाँस्नु छैन कदापि नारीहरूले वेश्या हुने हाँस्दछन्

वेश्या नै नहुन् तथापि घरको काम ती सबै नास्तछन् ।’

कुनै पनि लेखक आफ्नो समयको दमदार प्रस्तोता हो, हुन चाहन्छ । लेखक समयको ट्रेन्ड खोज्छ, अर्थात् धेरै स्याबासी वा पाठक खोज्छ । मानिसलाई अनुशासन सिकाउन समाजले धर्मको आड लियो, लेखकले मानिसका लागि लेख्न समाजको आड लिए । भानुभक्तले समाजको दर्शन कवितामा लेखे । मनोविज्ञान समाजको हो, शब्द र कला भानुभक्तको । समाज यही संस्कारले अभिप्रेरित हुँदै गयो । भानुभक्तलाई गाली गरेर समाज बदल्ने होइन, समाज लेख्ने लेखकका यस्ता विषयलाई खुराक प्रदान गर्ने समाजले महिलामैत्री कहिले हुने ?

मानिसले आफूभित्र अनेक सिद्धान्त र विचार भरेर अरूका कुरा सुन्नै नसक्ने बनाएको हुन्छ । बेला–बेला पुराना धान निकालेर ढुकुटीको सरसफाइ गरेजस्तै दिमागी ढुकुटीलाई बेलाबेला खाली गर्नुपर्छ । यसो गर्न योग र ध्यान आवश्यक छ । तर मानिसले त्यस दिनका लागि भनी धेरै अगाडिदेखि मनको एकाग्रतालाई काबुमा राख्नुपर्छ । वचन, चिन्तन, आहार, विहारलाई काबुमा राखेर गरेको खाली पेटको ध्यानले ब्रह्मशक्तिको नजिक पुर्‍याई मानिसलाई आनन्दको अनुभूति गराउँछ । तर हाम्रो तीज पर्वमा यो सम्भव छैन ।

महिलाका पोसाक, नाच र प्रस्तुतिलाई भड्किलो बनाउन सघाउने तत्त्व सामाजिक सञ्जाल हुन् । रत्यौलीलाई समेत सामाजिक सञ्जालमा राख्न पछि नपर्नेहरूले हातेफोनको प्रशस्त दुरुपयोग गरेका छन् । जहाँ जे भेटियो त्यही पोस्ट हुन थालेका छन् । तीज मात्रै संस्कृति होइन, सञ्चार पनि संस्कार हो । यसैका चरित्र संस्कृति हुन् । कतिपय मानिसका अनिच्छाएका विषय पनि सामाजिक सञ्जालमा प्रकाश गरिन्छन् र कथित बौद्धिकीको चक्रवात सिर्जना गरिएका छन् ।

पछिल्लो चरणमा टिकटक र युट्युबको भ्युअर्सबाट करिअरको उकालो चढ्ने होडमा बनेको व्यावसायिक संगीत तथा ती संगीतमा बन्ने भिडियोका विभिन्न प्रतिहरूले तीजको परम्परालाई धुमिल र धुलिसात बनाउँदै लगेका छन् । पुरुषले महिलाको पोसाक लगाएर नाचिएका गीतलाई आम अध्येताले महिलामाथिको व्यङ्ग्य ठानेका छन् ।

पोसाक मानिसले आफ्नो कामका आधारमा आरामदायी बनाउन लगायो होला । सामाजिकीकरणका सन्दर्भमा मौसम र कर्मको परिवेशले पोसाक निर्धारण गरिएको हुनुपर्छ । पाइन्ट लाउँदा पुरुषजस्तो लाग्नुपर्ने, गरगहना वा टीकाचुरा नलाउँदा पुरुषजस्तो अनुभूति हुने कुरा एउटा होला । यो पनि एक प्रकारको क्रान्ति नै होला । पोसाक स्वतन्त्र विषय हो । तर पोसाककै हिसाबले पुरुषजस्तो हुनुपर्ने किन महिलाले ? त्यही शोषण, त्यही दमन, त्यही चिन्तनको प्रतिवाद रातदिन महिलाले गरिरहिछे । महिलाले कानुनी, आर्थिक, सामाजिक अधिकार, व्यवहार, चिन्तन, सम्मानको समानुभूति, समताको वकालत गर्नुपर्ने होइन र ? महिला प्राकृतिक रूपमा पुरुष होइन । बच्चा गर्भमा हुँदा महिलाको पीडा अनुभूति ऊ एक्लै गर्छे, बच्चा जन्माउँदाको पीडा ऊ एक्लै सहन गर्छे । गर्भावस्थाको सहयोग, बच्चा जन्मँदाको साथ, सुत्केरी अवस्थामा गरिने सहयोग, बच्चा बिरामी हुँदा गरिने समान योगदान निकै महत्त्वपूर्ण हुन्छन् ।

सुत्केरी महिलाले छिनछिनमा बच्चालाई खुवाउने र दिसापिसाब जाँच्ने काम गर्छन् । यी सब काम मैले मात्रै भन्ने प्रश्नले उनीहरूलाई लघारिरहन्छ । पाहुना आउँदा अबेर रातिसम्म महिला नै काममा व्यस्त हुन्छन् । कतिपय पारिवारिक विखण्डन सम्पत्तिले मात्र होइन, व्यवहारले हुन्छ । मानिस मानसिक रूपमा पीडित छन् भने हाँस्दाहाँस्दै, नाच्दानाच्दै, बोल्दाबोल्दै आफैंबाट धेरै टाढा पुगिसकेका हुन्छन् । महिलाहरूका लागि चाडपर्व यस अवस्थामा थप मानसिक सुनामी बनेर आइदिन्छन् ।

नेपाल बहुसांस्कृतिक, बहुभाषिक, बहुजातीय मुलुक हो । जातीय विविधता, धार्मिक विविधताका कारण नेपालमा वर्षभरि चाडपर्व मनाइरहिएको हुन्छ । नेपालमा दसैं, तिहार, तीज, बुद्ध जयन्ती, ल्होसार, श्रीपञ्चमी, उँधौली पर्व, चासोक तङ्नाम, सिरुवा पर्व, गौरा पर्व, जुडशीतल, सिथि नखः, पेन्दिया, गढीमाई मेला पर्व, गुँला पर्व, तोरनल्ह, ट्रहुटे पर्व, माघे संक्रान्ति, जनैपूर्णिमा, रामनवमी, मातृऔंसी, नागपञ्चमी, छठ पर्व, कुशे औंसी, होली, इद उल फित्र, क्रिसमस आदि संस्कृति अभ्यासमा छन् । कतिपय संस्कृतिका नाम हामी सुन्नसमेत अभ्यस्त छैनौं । कतिपय त अझै सुनेका पनि छैनौं । पर्वका रूपमा यी मानिल्याएका संस्कृतिले जात, धर्म, सामाजिक जीवन, प्राकृतिक जीवनसँगको सामीप्य आदिलाई अध्ययन गर्न सहज बनाउँछन् । सामाजिक जीवनमा भैपरी आएका विभिन्न दुविधा, मनमुटाव, दूरी, असमानुभूतिलाई चाडपर्वले निराकरण गरी पारिवारिक, सामाजिक, सांस्कृतिक निकटता, सहअस्तित्व, समानुभूतिको सिर्जना गरिदिने हुनाले मानव सभ्यताका सन्दर्भमा चाडपर्वले महत्त्व राख्छन् ।

तर सांस्कृतिक गतिविधिको घेराभित्र महिलालाई फुर्सद भन्ने अनुभूति हुन पाउँदैन । अधिकांश संस्कृतिमा सायद यो अवस्था छ । सधैं व्यस्त, सबै महिला व्यस्त । हरेक संस्कृति मान्ने मानिस र जातिले आफ्ना सांस्कृतिक अवस्थामा महिलाको हविगत के छ भनी समीक्षा गर्नु आवश्यक छ । अझ हिन्दु संस्कृतिमा त गहिरो अध्ययनको आवश्यकता छ । दसैं नारी शक्तिको पूजा, आराधना गर्ने, नारी शक्तिको समीक्षा गर्ने पर्व हो ।

यसबेला हरेक मानिसले दुर्गाको पूजा गरे पनि समकालीन महिलाका विषयमा, इतिहास र भविष्यका विषयमा, चर्चा परिचर्चा गर्नुपर्ने पर्व हो । महिलाले आफ्नो क्षमता पहिचान गरेर अभिमानी भएर होइन, अर्थवान् भएर शक्तिको निरन्तरता दिनुपर्ने पर्व हो । दसैंको मुखैमा उभिएर कुरा गर्दा त महिलाको अवस्था झन् व्यस्त छ । हिन्दु महिलालाई सोह्रश्राद्ध, घटस्थापना, नौरथा, महासप्तमी, महाअष्टमी, महानवमी, बडादसैंका पाँच दिन सधैं हतारैहतारो ।

माघे संक्रान्तिमा नुवाकोटमा गोरु जुधाउने खेलको प्रतिस्पर्धा गरेर मानिसभित्रका पाशविक चरित्रको उत्सर्जन गर्दछन् । फागुपूर्णिमामा दधिकादो गरेर हिलामा गाडिएको तेलले युक्त बाँसमा चिप्लिँदै चढेर बाँसका टुप्पामा राखिएको वस्तु भेटेर ल्याउने खेल पनि शक्ति वा विकार उत्सर्जनको खेल हो । सहयोग, समभाव, सद्भावले विकार निर्माण घटाउँछन् । आज यसको आवश्यकता पूरा गर्न व्यक्ति, परिवार, समाज, राज्य सबैको जिम्मेवारी आवश्यक छ । यसरी नै विभिन्न पर्वमा नाच्ने, गाउने, खेल्ने, दोहोरी गाउने अभ्यास गर्नु संस्कृतिको परिचयसहित अभिव्यक्त हुन नसकेकाहरूका लागि आफैंभित्रका भावना, विचार, अव्यक्त अनुभूतिको उत्सर्जन हो । यसलाई सकारात्मक बनाउन आलोचना मात्र होइन, असल निर्माणका सुझाव पनि दिनु उपयुक्त हुन्छ ।

प्रकाशित : आश्विन ८, २०७९ १२:४७
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×