जनताका गभर्नर

व्यापारीको गोदाम फोरेर नुन सर्वसाधारणलाई बाँडिदिएपछि भीमदत्त पन्त पक्राउ परे । उनलाई कञ्चनपुरस्थित बेलौरी झ्यालखानामा राखियो । सुरूङ खनेर उनी अरू बन्दीसँगै बाहिरिए ।
भवेश्‍वर पंगेनी

राजा त्रिभुवन भारत गएपछि सशक्त बनेको राणाशासन विरुद्धको आन्दोलन ‘दिल्ली सम्झौता’ पछि २००७ फागुन ७ मा सकियो । सुदूरपश्चिम पहाडका जनताले भने २००८ सालको मध्यसम्मै आन्दोलन गरिरहे । त्यो आन्दोलनको अग्रपंक्तिमा थिए भीमदत्त पन्त । त्यो आन्दोलन जाति प्रथा उन्मूलन एवम् वर्गविहीन समाज निर्माण गर्न केन्द्रित थियो ।



त्यस बेला समाजमा जमिन्दार, मुखिया, जिम्मावाल (साहु) तथा सरकारी कर्मचारीको अत्याचार थियो । समाज जातीय भेदभावबाट आक्रान्त थियो । कथित माथिल्ला जातका साहु/महाजनको दमनविरुद्ध गरिब एवम् कथित तल्ला जातका मानिस बोल्न सक्दैनथे । यसलाई हटाउन पन्तले राणाशासनविरुद्धको आन्दोलनलाई उपयोग गरेका थिए । पन्तले आन्दोलन मुखिया, जिम्मावाल, पटवारी, जमिन्दार, साहु, महाजन, व्यापारी एवम् सरकारी कर्मचारीको शोषणविरुद्ध सोझ्याए ।


डडेल्धुराको अमरगढीस्थित कारीगाउँमा जन्मेका भीमदत्त त्यति बेला भर्खर २४ वर्षका थिए । उनी भारतको सिङ्गाहीमा अध्ययन गरेर फर्किएका थिए । त्यसो त अध्ययनका क्रममा भारतीय स्वतन्त्रता संग्राममा संलग्न हुँदा उनी पक्राउ परेर केही समय बन्दीसमेत भएका थिए ।


सुदूरपश्चिममा २००७ सालको आन्दोलनका क्रममा सरकारी कर्मचारीको हत्या गर्ने, सरकारी ढुकुटी लुटपाट गर्ने, सरकारी कागजपत्रमा आगो लगाउने क्रियाकलाप भए । स्वार्थका कारण सहयोद्धाको हत्या गर्नेसम्मका गतिविधि पनि देखिए । यसै क्रममा डोटीका तीन साँचा तहबिलमा रहेको डेढ लाख रुपैयाँ नगद तथा सुनचाँदी लुटेर मुक्ति सेनाका कमान्डरले नेपालगन्जतर्फ पठाए । यो खबर पन्तको कानमा पर्‍यो । त्यसपछि उनले सो सम्पत्ति हिनामिना गर्न पाइँदैन भनी सार्वजनिक जनसभामा बोले । यसका कारण मुक्ति सेनामा विद्रोह हुने अवस्था बन्यो । मुक्ति सेनाका कमान्डर हच्किए । उनले पन्तलाई आफ्नो दलको प्रमुख सदस्य बनाएर विवादलाई मिलाए ।


डोटीलाई नियन्त्रणमा लिएपछि पन्तलगायत डडेल्धुरा फर्केका थिए । पिस्तोल देखाएर स्थानीय एक व्यापारीबाट रकम लुटेको भनेर पन्तविरुद्ध नवगठित जनसरकारसमक्ष उजुरी पर्‍यो । यसलाई डडेल्धुराका गभर्नरले आफूलाई डोटीको ढुकुटी लुटेको आरोप लगाएका पन्तसँग बदला लिने उपयुक्त अवसर बनाए । पन्तलाई पक्राउ गरेर हत्कडी लगाइयो र कोतको मौलामा बाँधियो । त्यहाँ ठूलो जनसमूह थियो ।


गभर्नरले यस विषयमा सार्वजनिक रूपमा राय मागे । एक व्यक्तिले अपराधीलाई तोपले उडाउनुपर्ने राय दिए । यो प्रस्तावको विरोध कतैबाट भएन । त्यसपछि तोपमा बारुद भरी पन्ततर्फ सोझ्याइयो । खलंगा निवासी एक जना दमाईले अपराधीलाई मृत्युदण्ड दिनुभन्दा पहिले सरकारी बिगुल फुक्नुपर्ने परम्परा रहेको र बिगुल बजाउने अधिकार हालसम्म आफूलाई दिइएको कुरा राखे । गभर्नरले तोप पड्काउनुअघि ती दमाईलाई बिगुल फुक्न निर्देशन दिए । यत्तिकैमा एक जनाले पन्त ब्राह्मण भएकाले कानुन तथा परम्पराअनुसार उनको हत्या गर्न नहुने बताए । यो भनाइलाई उपस्थित सर्वसाधारणले समर्थन गरे । अन्ततः पन्तलाई जेल चलान गर्ने निर्णय भयो ।


मुक्ति सेनाका कमान्डरले पन्तमाथि लगाएको अभियोगको सत्यता दुई दिनसम्म जाँचे । छानबिनबाट निर्दोष सावित भएपछि उनी मुक्त भए । त्यसको तीन दिनपछि अर्थात् २००७ माघ २५ गते पन्त डडेल्धुराको गभर्नर नियुक्त भए । उनको पक्षमा रहेको जनसमर्थनका कारण गभर्नर बनाइएको बताइन्छ ।


गभर्नर भएपछि पन्तले सर्वसाधारणको उजुरीअनुसार साहु–महाजनलाई कारबाही गरे । किर्ते तमसुक च्यातिदिएर धेरैलाई ऋणमुक्त गरिदिए । विभिन्न झूटा मुद्दामा बन्दी बनाइएकालाई मुक्त गरिदिए । सो क्षेत्रमा प्रचलित ‘देउकी प्रथा’ बन्दको घोषणा गरे । पन्तले गाउँघरका मुद्दा आपसी सल्लाहबाट गाउँमै टुंगो लगाउन निर्देशन दिए । पन्तले छोटो कार्यकालमा न्यायका पक्षमा गरेका यी कार्यबाट सामान्य जनता असाध्यै खुसी भए भने साहु–महाजन चिढिए । साहु–महाजनले माथिल्लो निकायमा गभर्नरविरुद्ध उजुर गर्न थाले ।


प्रजातन्त्र पुनःस्थापनापछि स्थानीय प्रशासनलाई व्यवस्थित गर्न केन्द्रबाट प्रशासक नियुक्त गरिएको थियो । डडेल्धुराका लागि पठाइएको प्रशासनिक समितिलाई आन्दोलनकालका गभर्नर पन्तले आफ्नो अख्तियारी हस्तान्तरण गर्न अस्वीकार गरे । प्रशासन सञ्चालनलाई निरन्तरता दिए । केन्द्रले पुनः अर्को समिति डडेल्धुरा पठायो । यसलाई पनि पन्तले अस्वीकार गरे । त्यसपछि सरकारले २००८ साल भदौमा पन्तलाई गिरफ्तार गर्‍यो र अड्डा सार गर्दै काठमाडौंको नख्खु झ्यालखानामा बन्दी बनायो । केही समयपछि निर्दोष ठहरिएर उनी मुक्त भए । यसपछि पन्त डडेल्धुरा फर्के ।


पन्तको ध्यान ब्रह्मदेउ मन्डी (बजार) मा केन्द्रित भयो । मन्डीमा बिक्रीका लागि नुनलगायत दैनिक उपभोग्य वस्तु सरकारी कोटा प्रणालीमा भारतबाट आयात गरिन्थ्यो । कोटा पाउने व्यापारी तथा भन्सारका कर्मचारीले मिलेर कृत्रिम अभाव गराई मनपरी मूल्यमा सामान बेच्थे । यसबाट सर्वसाधारण निकै मर्कामा परेका थिए । व्यापारी तथा कर्मचारीको यस्तो कार्य देखेर सुधारका लागि पन्तले सम्बद्ध निकायमा अनुरोध गरे तर कुनै कारबाही गरिएन ।


दुई/चार जना व्यापारीले ठूलो संख्याका सर्वसाधारणलाई दुःख दिएको देखेर पन्तले आफ्ना समर्थकका साथ ब्रह्मदेउ मन्डीमा विरोध जुलुस निकाले । शान्तिपूर्ण विरोधलाई व्यापारीले वास्ता गरेनन् । पन्तले व्यापारीको गोदाम फोरेर लुकाएको नुन सर्वसाधारणलाई वितरण गरिदिए । पहिलेदेखि विरोधमा रहेका व्यापारी/साहुहरू पन्तको यस कार्यबाट झन् आक्रोशित बने ।


उनीहरूले यस कार्यलाई सरकारविरोधी भनेर व्याख्या गरे । तत्कालै पन्तलाई गिरफ्तार गरियो । बन्दीहरूसँग मिली सुरुङ खनेर उनी २००९ साल चैतमा बाहिर निस्किए ।


झ्यालखानाबाट बाहिर निस्किएपछि पन्तले एउटा मोर्चा गठन गरे । उनले दोस्रो पटक पनि मन्डी कब्जा गरी व्यापारीका गोदाममा रहेको नुन सर्वसाधारणलाई वितरण गरिदिए । भन्सारका कर्मचारीले सस्तो मूल्यमा खरिद गरिराखेको ठूलो परिमाणको चरेसमा आगो लगाइदिए । उनले कैलाली जिल्ला कब्जा गर्ने योजना बनाए । यस क्रममा बेलौरी थाना नियन्त्रणमा लिन सफल भए ।


सरकारले झ्यालखानाबाट भागेका पन्त र उनका सहयोगीलाई सरकारी संयन्त्रबाट मात्र नियन्त्रणमा लिन नसक्ने ठहर गर्‍यो । सरकारले भारत सरकारलाई सहयोगका लागि आग्रह गर्‍यो । नेपाल आएका भारतीय सैनिकका साथ जर्नेल क्षेत्रविक्रम राणाको संयुक्त सेनाले पन्तलाई खोज्न थाल्यो । सरकारले पन्तको जिउँदो वा मृत शरीर ल्याउनेलाई पाँच हजार रुपैयाँ पुरस्कार दिने घोषणा गर्‍यो । यति हुँदा पनि उनले विभिन्न गाउँका सामन्तको घरबाट नगद तथा सुन/चाँदी लुटेर सर्वसाधारणलाई बाँड्ने तथा जाली तमसुकमा आगो लगाइदिने कार्यलाई निरन्तरता दिइरहे ।


२०१० साउन २० गते पन्त डडेल्धुराको ‘गल्लेक’ गाउँस्थित एउटा घरमा बसेका थिए । नेपाली सुरक्षा फौजले अचानक त्यही घर घेरा हाल्यो । आफ्नै मीत नाता पर्नेले उनीमाथि गोली हान्यो । पन्त ढले । उनको टाउको काटेर सदरमुकाम लगियो र बाँसको खम्बामा झुन्ड्याइयो । खम्बामा लेखियो, ‘भीमदत्त मुर्दावाद ; क्रान्तिकारीहरूलाई यस्तै हुन्छ ;’ पन्तको लडाइँ व्यक्तिविशेषसँग नभएर अत्याचार गर्ने प्रवृत्तिविरुद्ध थियो । उनी चतुरेका विरुद्ध निमुखा सर्वसाधारणको पक्षमा काम गर्थे तर उनले २७ वर्षको कलिलो उमेरमै ज्यान गुमाए । छोटो समयमा सर्वसाधारणका पक्षमा उल्लेख्य काम गरेकाले नै नेपाल सरकारले २०७२ फागुन १९ गते उनलाई सहिद घोषणा गर्‍यो । हत्याको ६२ वर्षपछि गरिएको यो घोषणा उनले चालेका कदमको सम्मान हो ।


प्रकाशित : फाल्गुन ७, २०७६ १५:३६

प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

महिला अधिकारकी अग्रणी

‘प्रजा पञ्चायत नामक एउटा संस्थाले यहाँ आन्दोलन गर्न लागेको थियो । त्यसबेला भूमिगत तरिकाले बीपी कोइराला र किसुनजी पनि काठमाडौं आउनुभएको थियो । तर त्यो भेलाले स्वास्नी मानिसका विषयमा छुट्टै कुनै निर्णय लिएन । मलाईचाहिँ कताकता पोल्यो । मैले मनमनै अठोट गरें, म महिलाहरुको बेग्लै संघ खोल्छु ।’
ज्ञानु पाण्डे

मंगलादेवी सिंह (विसं १९८२–२०५३) नेपालको राजनीतिक इतिहासमा महिला अधिकार, नारी शिक्षा र प्रजातन्त्रको आवाज बुलन्द गर्ने अग्रणी योद्धा हुन् । निरंकुश राणातन्त्रको जुन समयमा उनी जन्मेकी थिइन्, त्यसबेला देशभित्र त्यसका विरुद्ध आवाज उठाउनु त परै जाओस्, त्यो परिस्थिति निरंकुश हो भन्ने कुराको हेक्का पाउने मानिस पनि औंंलामा गन्न पुग्दैनथे ।

अझ त्यसमाथि नारी हुनु भनेको त अभागकै परिभाषा थियो । छोरी परिवारका बोझ ठानिन्थे । नारीले परिचयपूर्ण जीवन बाँच्न खोज्नु अनर्थको कुरा ठानिन्थ्यो । मंगलादेवीको परिवार धनी थियो, त्यसैले उनी मीठो खान पाउँथिन् राम्रो लगाउन पाउँथिन्, तर नारीलाई दोस्रो दर्जाको हैसियतमा राख्ने चलनबाट भने उनको पारिवारिक परिवेश पनि अलग थिएन । भाइहरूलाई स्कुल भर्ना गरिएको थियो । उनी भने दिनभरि घरैमा थुनिएर बस्नुपर्थ्यो । छोरीलाई स्कुल पठाउने चलन थिएन त्यो बेला । न त देशमा छोरीहरूले पढ्ने कुनै स्कुल नै खुलेको थियो । तर, त्यो अवस्थामा पनि उनले पढ्ने आफ्नो इच्छालाई मनभित्र दबाएर राखिनन् । पहिला आमालाई भनिन्, पछि बासित पनि गुहारिन् । त्यसपछि उनका लागि घरमै मास्टर आएर पढाउने व्यवस्था जुर्‍यो । घरमै बसेर उनले अक्षर सिकिन्, घरैमा चार कक्षासम्मको पढाइ पूरा गरिन् ।

पन्ध्र वर्षको उमेरमा उनी बडाकाजी रत्नमानसिंहको घरमा बुहारी बनेर भित्रिसकेकी थिइन् । जन्म घरभन्दा अझै बढी सम्पन्न र प्रतिष्ठित थियो उनका पतिको घर । भौतिक सुखसुविधाको अभाव हुने कुनै गुञ्जायस थिएन । उनले चाहेको भए सुखसयलमै जीवन व्यतीत गर्न सक्थिन् । तर उनलाई छोरी र बुहारीको परिचयमा सीमित भएर कथित सुखको जीवन व्यतीत गर्न मञ्जुर भएन । पहिचानपूर्ण जीवन बाँच्ने आफ्नै मनको आकांक्षा र अठोटको बलमा उनी स्वेच्छाले संघर्षको बाटोमा अग्रसर भएकी हुन् । आफूमात्र होइन, समाजका तमाम नारीहरू आफ्नो अस्तित्वप्रति जागृत होऊन् भन्ने उनी चाहन्थिन् । यस प्रकारको चेतका साथ प्रजातन्त्रको लडाइँमा होमिएकी हुन् मंगलादेवी ।

जतिबेला देशमा सात सालको क्रान्तिको पृष्ठभूमि तयार हुँदै थियो, सम्पूर्ण प्रजातन्त्रवादीहरू एकतन्त्री निरंकुश राणाशाहीलाई समाप्त पार्ने ध्याउन्नमा मात्र केन्द्रित थिए । तर मंगलादेवीको ध्यान त्यतिमा मात्र सीमित थिएन । उनी नारी मुक्तिका लागि पनि उत्तिकै चिन्तित थिइन् । प्रजातान्त्रिक लडाइँमा सरिक हुँदाको आरम्भिक चरणमा नै नारीका विषयमा नारीले नै नबोले अरू कसैले बोलिदिनेवाला छैन भन्ने बोध उनलाई भइसकेको थियो ।

राजनीतिक यात्राका आरम्भकालीन दिनहरू सम्झँदै उनले आत्मसंस्मरण ‘नारी संघर्षका पाइलाहरू’ मा भनेकी छन् ः ‘प्रजा पञ्चायत नामक एउटा संस्थाले यहाँ आन्दोलन गर्न लागेको थियो । त्यसबेला भूमिगत तरिकाले बीपी कोइराला र किसुनजी पनि काठमाडौं आउनुभएको थियो । तर त्यो भेलाले स्वास्नी मानिसका विषयमा छुट्टै कुनै निर्णय लिएन । मलाईचाहिँ कताकता पोल्यो । मैले मनमनै अठोट गरें, म महिलाहरूको बेग्लै संघ खोल्छु । उहाँहरूले आयोजना गरेका पाँचवटा भेलाहरूमध्ये एउटाबाहेक म चारवटा मिटिङमा उपस्थित थिएँ ।’

त्यसलगत्तै सहाना प्रधान, साधना प्रधान, सिलवन्ती शाह, स्नेहलता प्रधान, रामलक्ष्मी मानन्धर, शान्ता श्रेष्ठ, चम्पादेवी वज्राचार्यलगायत २१ जना नारीलाई लिएर मंगलादेवी विशालनगरस्थित श्री ३ पद्मशमशेरको दरबारमा पुगेकी थिइन् । राणा प्रधानमन्त्रीको दरबारमा महिलाहरूको जुलुस पुगेको इतिहासकै यो पहिलो घटना थियो । त्यसबेला त्यहीं रहेका बूढा ससुरा बडाकाजी रत्नमान उनलाई देखेर छाँगाबाट खसेजस्ता भएका थिए । उनले झोंक्किएर ‘कहाँ आएकी ?’ भनेका थिए । मंगलादेवीले हाक्काहाक्की ‘सरकारलाई भेट्न आएकी, अधिकार माग्न आएकी’ भन्ने जवाफ दिएपछि उनी अवाक् भएका थिए । त्यो घटनाको वर्णन उनले यसरी गरेकी छन् : केहीछिनको प्रतीक्षापछि पद्मशमशेरबाट भेट्न बोलाहट आयो । बडाकाजीकी नातिनी बुहारी भएको हुनाले नै सायद मलाई सम्झाएर, बुझाएर फर्काउन पनि यति चाँडै भेटघाटका लागि बोलाएको हुनुपर्छ । हामी भेट्ने बैठकमा पुग्यौं । उनी पहिले नै बसिसकेका थिए र हामीलाई ‘बस’ भने । तर हामीले उभिएरै कुरा गर्‍यौं ।

पद्मशमशेरले सोधे, ‘के भन्न आयौ तिमीहरू ?’
मैले भनें, ‘नगरपालिकाको चुनाव हुन लागेको छ । हामी महिलाहरूलाई पनि भोट दिने अधिकार दिइनुपर्छ भन्न आएका सरकार ’
‘चुनाव हुने भनेर कसले भन्यो ?’ पद्मशमशेरले सोधे ।
‘हामीले मानिसहरूबाट सुनेका हौं’ मैले भनेकी थिएँ ।
‘महिलाहरूले भोट दिने अधिकार कहाँ छ ?’ उनले फेरि प्रश्न गरे ।
मैले भनें, ‘सबैतिर नहोला । जहाँ–जहाँ अधिकार दिइएको छ, ती समाजहरूमा महिलाको स्थिति राम्रो छ । जनता खुसी छन् ।’
‘अरू केही छ ?’ पद्मशमशेरले सोधे ।
‘महिलाहरूलाई पनि स्कुलमा पढ्न जाने व्यवस्था हुनुपर्छ सरकार १’ मैले भनें ।
‘स्कुल खोले पनि कसले पढ्छ ?’ उनले सोधे ।
‘स्कुल मात्र खोलियोस्, पढ्ने महिलाहरूको खाँचो हुँदैन । आफ्नो नामबाट खोलियोस् सरकार १ सरकारको नाम रहने, हामीले पनि पढ्न पाउने’ हामीले भन्यौं ।
‘ल ऐले जाओ । भोट दिने अधिकार पाउँछौ । स्कुलको कुरो पनि राम्रो छ । म विचार गर्छु ।’

यति भनेर पद्मशमशेरले उनीहरूलाई पठाउन खोजे । तर पद्मशमशेरको मौखिक आश्वासन मात्रले उनी सन्तुष्ट भइनन् र ठाउँको ठाउँ लालमोहर/हुकुम प्रमांगी गराएर मात्र फर्किन् । नगरपालिकाको त्यो चुनाव त भएन तर मंगलादेवीको मिसन सफल भयो । महिलाले भोट हाल्ने अधिकार पाए । केही दिनपछि पद्मशमशेरले डिल्लीबजारस्थित आफ्नै जग्गा र भवनमा छोरीहरूले पढ्ने पद्मकन्या स्कुलको स्थापना गराए ।

बूढो ससुरो, त्यो पनि राणाकालको, अझ त्यतिले नपुगेर तत्कालीन प्रधानमन्त्रीको विश्वासपात्र पनि, बडाकाजी रत्नमानले दरबारमा अधिकार माग्न जुलुसको नेतृत्व गरेर आएकी बुहारी मंगलादेवीप्रति त्यस उपरान्त कुन हदसम्म कडा व्यवहार गरे होलान् ? सजिलै अनुमान गर्न सक्छौं हामी । मंगलादेवीलाई घरमा नआउनू भनी नोकरको हात खबर पठाइयो । त्यसपछि उनी माइत गइन् तर त्यहाँ पनि सहज अवस्था थिएन ।

आमाबाबु उनको विद्रोही क्रियाकलापप्रति खुसी थिएनन् । केही दिनपछि उनलाई बूढा ससुराले नै किलागलस्थित ठूलो घरमा बस्न अह्राए जहाँ उनलाई एक प्रकारले नजरबन्दी गर्न खोजिएको थियो । सासू, बूढी सासूको कडा निगरानीमा राखिएकी थिइन् उनी । तर कसैको केही लागेन । उनले आफ्नो राजनीतिक गतिविधि यो वा त्यो अनेक उपाय झिक्दै निरन्तर अगाडि बढाइरहिन् ।

२००४ साल साउनमा मंगलादेवीको सक्रियतामा काठमाडौंको म्हैपीमा पिकनिक खाने बहानामा महिलाहरू जम्मा भए र नेपाल महिला संघ स्थापना गर्ने निर्णय गरे । त्यसको केही दिनपछि भेडासिङमा चिनियालाल श्रेष्ठको घरमा भएको महिलाहरूको भेलामा मंगलादेवीको अध्यक्षतामा नेपाल महिला संघको जन्म भयो । स्नेहलता सचिव र श्रीमाया कोषाध्यक्ष रहेको २१ सदस्यीय महिला संघमा रेवन्तकुमारी आचार्य, हीरादेवी तुलाधर, सीतादेवी शर्मा, गुलबदन ताम्राकार, प्रतिभा कर्माचार्य, चम्पा वज्राचार्य, तीर्थदेवी श्रेष्ठ, मोती श्रेष्ठ, रजनी, हीरादेवी तुलाधर, तुलसीदेवीलगायत सदस्य रहेका थिए । महिला संघको नेतृत्वमा आएपछि मंगलादेवीले प्रजातन्त्र स्थापनाको लडाइँ र नारीमुक्ति आन्दोलनको आफ्नो यात्रालाई अझै सुस्पष्ट र सशक्त ढंगले अगाडि बढाउँदै लगिन् ।

अन्ततः सात सालमा राणाशाही ढल्यो । देशमा प्रजातन्त्रको उदय भयो । प्रजातन्त्रको खुला वातावरणमा महिला हक अधिकारसम्बन्धी काम विस्तारित गर्ने अभियानमा उनी अगाडि बढ्दै गइन् । सत्र सालमा एकाएक प्रजातन्त्र अपदस्थ गरियो र एकतन्त्रीय पञ्चायती व्यवस्था लागू भयो । त्यसपछि देशको अवस्था राणकालकै जस्तो हुन पुग्यो । सबै राजनीतिक दलहरू प्रतिबन्धित भए, सँगसँगै महिला संघ पनि प्रतिबन्धित भयो । प्रजातन्त्र पुनःस्थापनाका लागि फेरि अर्को लडाइँ लड्नुपर्ने भयो । त्यो परिप्रेक्ष्यमा बीपी, गणेशमान, किसुनजीलगायतका नेताहरूको काँधमा काँध जोड्दै मंगलादेवी निरंकुश पञ्चायततन्त्रविरुद्ध एकोहोरिएर लागिन् ।

जसै २०४६ सालमा पञ्चायती निरंकुश शासनको अन्त्य भई प्रजातन्त्र पुनर्बहाली भयो, फेरि चालु भयो महिला सशक्तीकरणको उनको अभियान । उमेरले विस्तार विस्तार साथ छोड्दै गइरहेको भए पनि मनको आँटलाई कहिल्यै गल्न दिइनन् उनले । महिला संघका तर्फबाट विभिन्न कार्यक्रमहरू अगाडि बढाइरहिन् । बालविवाह, बहुविवाह, बोक्सी प्रथालगायत महिलाविरुद्धका यावत् हिंसाको अन्त्यका लागि जनचेतना जागरणका कार्यक्रमहरू गाउँ–गाउँसम्म पुर्‍याइरहिन् । पैतृक सम्पत्तिमा महिलाको समान हक हुनुपर्ने, राज्यको हरेक तहमा महिलाको अर्थपूर्ण सहभागिता हुनुपर्नेलगायतका आवाज उनले जीवनको अन्तिम घडीसम्म बुलन्द स्वरमा उठाइरहिन् ।

मंगलादेवीको संघर्षशील व्यक्तित्व अस्तित्वपूर्ण जीवन बाँच्न चाहने जो कोही नारीका लागि पनि आफैंमा एउटा ठूलो पाठ हो सशक्तीकरणको । विद्रोह अस्तित्वको पहिचान हो भन्ने ज्ञान उनले किताबमा पढेर सिकेकी होइनन्, न त कसैले उनलाई सिकायो यो कुरा । उनले आफ्नै भोगाइबाट जानेको ज्ञान हो यो । आफूले जानेको त्यही ज्ञानलाई मूल शक्ति बनाएर उनी आफूले रोजेको संघर्षको बाटोमा निरन्तर अगाडि बढिरहिन् । कहीं नरोकी, कसैसित नझुकी । उनले उद्घाटित गरेको महिला अधिकारको क्षितिजले आज नेपाली नारीलाई खुला आकाशको व्याप्ति दिएको छ, उनका कारण प्रज्ज्वलित भएको महिला शिक्षाको ज्योतिले आज नेपाली नारीलाई असीम सम्भावनाको उचाइ दिएको छ । आज हामी जे छौं, जहाँ छौं, त्यसको मूलमा उनै त छन् !

प्रकाशित : फाल्गुन ७, २०७६ १५:३१
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×